Τιμώντας τους αγωνιστές που βασανίστηκαν από τους Γερμανούς στο Χαϊδάρι, του Κώστα Φωτεινάκη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Παρασκευή, 28 Οκτωβρίου 2022 09:55 Συντάκτης: Κώστας Φωτεινάκης
Βαθμολογήστε το άρθρο
(2 ψήφοι)
Τιμώντας τους αγωνιστές που βασανίστηκαν από τους Γερμανούς στο Χαϊδάρι, του Κώστα Φωτεινάκη

Δεκάξι ημέρες μετά την Απελευθέρωση της Αθήνας, στις 28 Οκτωβρίου 1944 ανεβαίνει το έργο του Ρενάτο Μόρντο «ΧΑΪΔΑΡΙ – 12 ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΚΛΑΒΙΕΣ ΚΑΙ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ», στο θέατρο «REX -  Κοτοπούλη».

Στο έργο παίζουν οι ηθοποιοί: Δ/ντης Βασίλης Λογοθετίδης, Δημήτρης και Ρίτα Μυράτ, Χρήστος Τσαγανέας, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, Στέλιος Βόκοβιτς, Νίτσα Τσαγανέα, Δημήτρης Λυγίζος, Βίλμα Κύρου, Νάσος Κεδράκας κ.ά.

Μουσική Επιμέλεια: Μιχάλης Βούρτσης (πατέρας της γνωστής ηθοποιού Μάρθας Βούρτση). Σκηνικά: Γιώργος Ανεμογιάννης.

Κριτική για το έργο «….Η μαρτυρική ζωή των σκλάβων των Γερμανών, οι θανατικές εχτελέσεις, αποδίδονται πιστότατα και παραστατικότατα, συγκλονιστικότατα, αλλά και χωρίς μετουσίωση… Καθώς παρακολουθούσα το «Χαϊδάρι», αισθανόμουνα μια δυσφορία σ’ όλο μου το σώμα, είχα την πολύ δυσάρεστη εντύπωση ότι καταδικάσθηκα να γίνω αυτόπτης μάρτυρας βασανιστηρίων…» Απόσπασμα - Άλκη Θρύλου «Το Ελληνικό Θέατρο» Γ’ τόμος (1941- 1945), Ακαδημία Αθηνών, 1978

Ο Γερμανό – Εβραίος διάσημος σκηνοθέτης με ελληνική καταγωγή και κρατούμενος στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου Ρενάτο Μόρντο, είχε εγκαταλείψει με την οικογένειά του τη ναζιστική Γερμανία, για αποφύγει τις διώξεις και τις ταπεινώσεις, είχε μεταναστεύσει στην Πράγα και στη συνέχεια ήρθε στην Αθήνα για να αναλάβει την νεοϊδρυόμενη Λυρική Σκηνή. Το πρώτο έργο που ανέβηκε σε σκηνοθεσία δική του ήταν «Η Νυχτερίδα» του Γιόχαν Στράους του νεότερου (5 Μαρτίου 1940).

Σύμφωνα με τη Βεβαίωση του Ερυθρού Σταυρού ο Ρενάτο Μόρντο «πολιτικός κρατούμενος των Γερμανικών αρχών κατοχής αποφυλακίστηκε εκ του Σ.Κ. Χαϊδαρίου 1944 το μήνα Σεπτέμβριο 1944». Ημερομηνία έκδοσης βεβαίωσης του Ερυθρού Σταυρού 23 Σεπτεμβρίου 1944. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 Σεπτεμβρίου 1944, έκλεισε το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Υπογραμμίζουμε την αναφορά του γιου Πέτερ Μόρντο, μετά την αποφυλάκιση του Ρενάτο Μόρντο: «Όταν ο πατέρας μου διηγήθηκε (στους φίλους του) όσα έζησε στο στρατόπεδο, του είπαν ότι είναι τόσο συγκλονιστικά αυτά που βίωσε που θα έπρεπε να γίνουν θεατρικό έργο».

Μετά τον Εμφύλιο ο Ρενάτο Μόρντο δεν επανήλθε στη Εθνική Λυρική Σκηνή γιατί θεωρήθηκε κομμουνιστής, χωρίς να είναι και έτσι μετανάστευσε και πάλι για να εργαστεί σε όπερες στην Τουρκία και στο Ισραήλ.

Αναζήτησα το έργο του Ρενάτο «ΧΑΪΔΑΡΙ – 12 ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΚΛΑΒΙΕΣ ΚΑΙ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ» επί σειρά ετών αλλά δεν βρέθηκε στην Ελλάδα. Βρέθηκε στο αρχείο που διατηρεί ο εγγονός του στη Γερμανία και μάλιστα εκδόθηκε στα γερμανικά από το κρατίδιο της Ρηνανίας – Παλατινάτο.

Για να μπούμε στο πνεύμα το έργου μερικές βασικές πληροφορίες σε τίτλους για το Στρατόπεδο Κρατουμένων Χαϊδαρίου και το ΜΠΛΟΚ15:

«Το Χαϊδάρι δεν είναι ένα οποιοδήποτε Στρατόπεδο που μαζεύουνε τις ρεζέρβες τους οι Γερμανοί, για να έχουνε πρόχειρα τα κεφάλια που θα χρειαστούνε για τ’ αντίποινα. Ο κόσμος αυτό πιστεύει. Αλλά η ίδρυση του Χαϊδαριού έχει ένα πιο σοβαρό σκοπό (…). Η υποταγή της Ελληνικής ψυχής, η δουλοποίηση του Λαού μας, το σβήσιμο της προσωπικότητας του Έλληνα. Αυτό είναι το σχέδιο που απαιτούσε την ίδρυση του Χαϊδαριού. Της Σχολής του Χαϊδαρίου, που είχε μοναδικό σκοπό την κατασκευή δούλων, ηττοπαθών και προδοτών». Θέμος Κορνάρος «Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου», 1945.

Το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου δημιουργήθηκε σε υπάρχουσες εγκαταστάσεις του Ελληνικού στρατού που είχαν κατασκευαστεί το 1936 – 1937 επί Μεταξά. Λειτούργησε ως Στρατόπεδο κρατουμένων από τις 3 Σεπτεμβρίου του 1943 μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου του 1944. Τα βασανιστήρια και οι εκτελέσεις είχαν σαν σκοπό να λειτουργήσουν ως προπαγάνδα τρόμου στην ανερχόμενη αντίσταση κατά του κατακτητή. Από το Στρατόπεδο, το μεγαλύτερο χώρο κράτησης στην Ελλάδα, πέρασαν περίπου 21.000 κρατούμενοι.

Ένας μεγάλος αριθμός των κρατουμένων είχαν Εβραϊκή καταγωγή, οι οποίοι στη συνέχεια μεταφέρθηκαν τμηματικά σε Στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία και στην Πολωνία. Ο πρώτος που δολοφονήθηκε στο Χαϊδάρι από το διοικητή του Στρατοπέδου Ραντόμσκι, ήταν ο ανθυπολοχαγός Λεβί στις 7 Δεκεμβρίου 1943.

Ο μεγαλύτερος αριθμός κρατουμένων, 15.000 περίπου, σημειώθηκε στις 20 Αυγούστου 1944.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, από το Χαϊδάρι πάρθηκαν και εκτελέστηκαν τουλάχιστον 1.800 άνθρωποι.

Την αυγή της 1ης Μαΐου 1944 από το ΜΠΛΟΚ15 ξεκινούν τα καμιόνια μέσω της Ιεράς Οδού και μεταφέρουν για εκτέλεση στην Καισαριανή 200 Ακροναυπλιώτες κομμουνιστές, μεταξύ των οποίων ο Ναπολέων Σουκατζίδης (διερμηνέας του στρατοπέδου). Ο Νίκος Γλέζος, αδελφός του Μανόλη Γλέζου που μαζί με τον Λάκη Σάντα κατέβασαν την Γερμανική σημαία από την Ακρόπολη, εκτελέσθηκε στις 10 Μαΐου 1944.

 

28 Οκτωβρίου 2022 – Επιστολή στο Δημοτικό Συμβούλιο Χαϊδαρίου.