Κίνα, Μια συνταρακτική διαδρομή, του Αλέκου Αναγνωστάκη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τετάρτη, 07 Σεπτεμβρίου 2022 09:14 Συντάκτης:
Βαθμολογήστε το άρθρο
(4 ψήφοι)
Κίνα, Μια συνταρακτική διαδρομή, του Αλέκου Αναγνωστάκη

 

Σκέψεις με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία και το επερχόμενο 20ο συνέδριο του ΚΚΚ

Στριμωγμένη από την επιθετικότητα των ΗΠΑ και πατώντας στην έκκληση για βοήθεια των δυο ηγετών των ρωσόφωνων περιοχών, του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, η Ρώσικη κυβέρνηση κήρυξε τον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας  στις  24 Φλεβάρη του 22.

Από τότε πέρασαν πάνω από έξι μήνες.

Ο πόλεμος, σε αντίθεση των ανέμελων εκτιμήσεων πως «ο Πούτιν θα καθαρίσει εντός ολίγου», συνεχίζεται και θα συνεχίζεται.

Τα ίδια τα εμπόλεμα μέρη προετοιμάζονται γι αυτό.

Κι όσο συνεχίζεται τόσο εμφανίζονται νέα  χαρακτηριστικά.

Κι αυτό επειδή οι αμερικάνοι, με στρατηγική την «πολιτική ανάσχεσης» της Ρωσίας, επιδιώκουν να οδηγήσουν μακρόσυρτα το ρώσικο κράτος στο «να απλώσει τα πόδια του»  τόσο ώστε να καταρρεύσει: Πολλά μέτωπα  ταυτόχρονα, πολλοί οι έμμεσα εμπλεκόμενοι, απεριόριστη η διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, ώστε η «Ρώσικη αρκούδα» να «σκάσει» από την κούραση και τις συνέπειες.

Κι αυτό θα ήταν το πρώτο σκαλί για τη μεγάλη αναμέτρηση με την Κίνα.

Διολισθαίνει έτσι ο πόλεμος, με βαρύνουσα την ευθύνη των αμερικανονατοϊκών, σε πόλεμο για την παγκόσμια κυριαρχία με όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.

Η Κίνα είναι προσεκτική

Εντός αυτής της δυναμικής πραγματικότητας η Κίνα διαδραματίζει προσεκτικό  ρόλο.

Μέχρι στιγμής, δεν έχει καταδικάσει την κήρυξη πολέμου από  τη Ρωσία.

Tο κινεζικό μάλιστα υπουργείο Άμυνας έσπευσε να διευκρινίσει ότι η συμμετοχή της Κίνας στα κοινά γυμνάσια Ρωσίας, Κίνας, Ινδίας, Λευκορωσίας και Τατζικιστάν «δεν συνδέεται με την τρέχουσα διεθνή και περιφερειακή κατάσταση».

Η Κίνα κάνει έκκληση για κατάπαυση του πυρός.

Επιπλέον κατηγορεί τις ΗΠΑ χαρακτηρίζοντας τη συμπεριφορά τους ανεύθυνη, ανήθικη και υποκριτική.

Ο πολιτικός στόχος «να σταματήσει τώρα ο πόλεμος», με ένα είδος συμβιβασμού φυσικά, όπως και να διατυπώνεται, στρέφεται ευθέως και αντικειμενικά εναντίον του πυρήνα της αμερικάνικης επεκτατικής πολιτικής. Κι αυτό επειδή είναι η Αμερικάνοι που εκτρέφουν την πολιτική της επ’ αόριστον συνέχισης του.

Τι γίνεται λοιπόν; Γιατί αυτή η προσεκτική στάση;

Η Κίνα είναι ιμπεριαλιστική δύναμη, κάτι παρόμοιο  των  αμερικανονατοϊκών, με κίτρινο έστω χρώμα;

Ο Ιμπεριαλισμός σαν όρος έχει προσλάβει διάφορες σημασίες.

 «Η γενικότερη έννοια του όρου αφορά την επέκταση ή την επιβολή της ισχύος, της εξουσίας ή της επιρροής ενός κράτους πάνω σε άλλα κράτη ή σε μη κρατικές οντότητες» ορίζει ο Giovanni Arrighi, οικονομολόγος και αναλυτής παγκόσμιων συστημάτων, στο εξαίρετο έργο του «Ο Άνταμ Σμιθ Στο Πεκίνο».

Θεωρώ τον ορισμό αυτό της γενικότερης έννοιας του όρου  ισχύοντα.

Ο ιμπεριαλισμός επομένως υπάρχει και εξελίσσεται από τότε που επιχειρείται «η επιβολή της ισχύος ενός κράτους σε άλλα κράτη» (π.χ. ρωμαϊκό imperium).

Σήμερα φυσικά  μας ενδιαφέρει ο καπιταλιστικός ιμπεριαλισμός – που «από οικονομική σκοπιά είναι μονοπωλιακός καπιταλισμός» - όπως είναι και όπως εξελίσσεται και με τις επιδράσεις  του ιστορικού φορτίου που φέρει.

Βελγικό  Κονγκό υπάρχει, κινέζικο όχι

Όταν τότε, κατά τον 16ο - 18ο αιώνα, οι ηγέτιδες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, Ολλανδία,  Αγγλία,  Πορτογαλία,  Ισπανία κυρίως κατ’ αρχάς, αλλά και Βέλγιο, Γαλλία, η  Ιταλία, και Γερμανία στη συνέχεια, από την αυγή του καπιταλισμού συγκροτούσαν πολεμικό στόλο προκειμένου να καταλάβουν εδάφη, να συγκροτήσουν αποικίες, να αποσπάσουν πρώτες ύλες και πάμφθηνο εργατικό δυναμικό, το κινέζικο κράτος είχε διαφορετική συμπεριφορά.

Η Κίνα είναι η χώρα με τον πιο αρχαίο υλικό και πνευματικό πολιτισμό.

Όπως και οι άλλες χώρες του κόσμου πέρασε από την πρωτόγονη στη δουλοκτητική και στη συνέχεια στη φεουδαρχική κοινωνία.

Αλλά εξακολουθούσε να παραμένει στο στάδιο της φεουδαρχίας την ίδια περίοδο που πολλά κράτη της Ευρώπης και της Αμερικής είχαν κιόλας μπει στην εποχή του καπιταλισμού.

Η Κίνα ήδη από το 15ο  – 17ο αιώνα έχει αναπτύξει πλοία εξαιρετικής ισχύος και πλεύσης.

Εντούτοις, τότε, αποτρέπει την κατασκευή πολεμικών πλοίων, επιτρέπει  και ενθαρρύνει την κατασκευή μόνο εμπορικών πλοίων.

Δεν έχει και δεν ασκεί δηλαδή πολιτική κατάληψης υπερπόντιων εδαφών. Γι αυτό και δεν υπάρχει «κινέζικο Κονγκό» κατά το βελγικό Κονγκό, δεν υπάρχει «κινέζικη Γουιάνα» κατά τη γαλλική, δεν υπάρχει κινέζικη υπερπόντια επικράτεια κατά τη βρετανική.

Κι αυτό επειδή στο εσωτερικό της Κίνας οι ίδιες οι δυναστείες ασκούσαν περιοριστική πολιτική απέναντι στον πλουτισμό των εμπόρων (το κράτος κατάσχει περιοδικά πλούτο τους και τους διώκει για κατηγορίες διαφθοράς). Επειδή αν και όταν οι έμποροι γινόταν πολλοί και ισχυροί τότε θα γινόταν επικίνδυνοι για την ίδια τη δυναστεία ως διεκδικητές της εξουσίας.

Έτσι όμως καθήλωναν την Κίνα στη φεουδαρχία.

Επί πλέον ο κομφουκισμός και ο βουδισμός που κυριαρχούσαν στην Κίνα, (με ισχυρή παρουσία ακόμη), είναι γήινες θρησκείες δίχως τα εξ αποκαλύψεως δόγματα του ιουδαιοχριστιανικού θεού, είναι πρωτίστως κοινωνικό συμβόλαιο  συμπεριφορών.

Κι έτσι αν και βλέπουμε στην Κίνα ότι από τη μια η αγροτική παραγωγικότητα της γνώρισε εντυπωσιακή ανάπτυξη και με αρκετό αγροτικό πλεόνασμα ώστε αυτό να διοχετευτεί στην καπιταλιστική ανάπτυξη, εντούτοις δημιουργείται μια υστέρηση του κινεζικού κράτους στην επιδίωξη της εκβιομηχάνισης που οδηγούσε στον καπιταλισμό.

Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε μια ανακοπή της αυτοτελούς πορείας της Κίνας προς τον καπιταλισμό, παρά μάλιστα τις σοβαρές αλλαγές που συντελούνται στη χώρα στα μέσα του 19ου αιώνα με την εισροή του ξένου κεφαλαίου στη φεουδαρχική της κοινωνία.

Στη βάση αυτών των συνολικών επιδράσεων η κινέζικη ελίτ συγκροτεί μια κινέζικου τύπου σχέση ανάμεσα στο «έξω» και στο «μέσα», τον έξω της Κίνας κόσμο και το λαό της.

Προστατεύει το εσωτερικό από έξωθεν επιδρομές, εξ ου και οι διαρκείς διασυνοριακές προστριβές αλλά και το σινικό τείχος (από παλιότερα). Παράλληλα καλλιεργεί και αναπτύσσει ένα οργανωμένο και ελεγχόμενο διεθνές εμπόριο  στη βάση της στυγνής εμπορικής συναλλαγής αλλά όχι της αποικιοκρατικής κατάκτησης.

Στη βάση αυτής της γενικότερης κατάστασης ούτε η βουδιστική ή η κομφουκιανή κοινότητα της Κίνας διοργάνωσαν ιεραποστολικές εκστρατείες ή βαρβαρικές, στην κυριολεξία, παπικές σταυροφορίες-ντροπή για το ανθρώπινο γένος.

Ο κινέζικος λαός μισούσε μάλιστα τους ξένους ιεραπόστολους που ποδοπατούσαν τα προαιώνια ήθη και έθιμα του, ασχολούνταν, πέραν της θρησκευτικής τους δράσης, με την τοκογλυφία, νοίκιαζαν κτήματα με υποδουλωτικούς για τους ντόπιους όρους, επεμβαίνανε απροσχημάτιστα στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.

Έτσι στα 1860-1890 στη Βόρεια Κίνα σηκώθηκε κύμα εξεγέρσεων εναντίον των αποικιοκρατών και των ιεραποστόλων. Τον Αύγουστο του 1883 στο Χαγκτσέου έγιναν μεγάλες αντιβρετανικές ταραχές. Το Φλεβάρη του 1889 ο πληθυσμός του Τσεκιάγκ έκανε συντρίμμια το αγγλικό και το αμερικανικό προξενείο κ.α.

Όλες αυτές τις εξεγέρσεις τις καθοδηγούσε μια μυστική οργάνωση με την ονομασία «Χελάο Χουσί» (Μεγαλύτεροι αδελφοί), που είχε ως μέλη της αγρότες, βιοτέχνες και μικρέμπορους.

 

Το Ενιαίο Εθνικό Αντιαποικιοκρατικό Μέτωπο

Η χωρίς όρια αποικιοκρατική επέκταση των δυτικών οδηγεί σε πολεμική σύγκρουση εν πρώτοις μεταξύ των βρετανών και τη Δυναστεία των Τσινγκ, (πρώτος πόλεμος του οπίου 1839-1842) , και κατά δεύτερο εναντίον της Βρετανίας  και  Γαλλίας (1856-1860).

Ως συνέπεια, οι ηττημένοι κινέζοι αναγκάζονται να θεσπίσουν κομβικής εμπορικής σημασίας εδαφικές παραχωρήσεις υπέρ των νικητών και ευνοϊκότερους δασμούς για τους Ευρωπαίους στα εισαγόμενα στην Κίνα προϊόντα.

Ανάγκασαν την Κίνα να "ανοίξει" συγκεκριμένα λιμάνια υπέρ τους (Σαγκάη και Κουανγκτσόου).

Άγγλοι, Αμερικανοί, Γάλλοι και Γερμανοί επιχειρηματίες ιδρύουν στη Σαγκάη, στην Καντόνα και άλλες πόλεις ναυπηγεία, ατμοπλοϊκές εταιρίες, εργοστάσια εκμεταλλευόμενοι στυγνά το ντόπιο εργατικό δυναμικό.

Οδήγησαν μάλιστα σε κίνδυνο ακόμη και την εδαφική κυριαρχία της Κίνας (παραχώρηση  Μακάο και  Χονγκ Κονγκ).

Η αποικιοκρατική παρουσία Βρετανών, Ιαπώνων, Γάλλων και Γερμανών καθώς και των ιεραποστολικών αποστολών δημιουργούν ασήκωτα δεινά για τον κινέζικο λαό γεγονός που προκάλεσε παλλαϊκό συναγερμό και επιτάχυνε τη διαδικασία συγκρότησης του ενιαίου εθνικού αντιαποικιοκρατικού μετώπου (ΕΕΑΜ) εντός του οποίου αποφασιστικό ρόλο παίζει όχι πλέον το «Χελάο Χουσί» αλλά το νεοϊδρυθέν Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας.

Εκεί στον αντιαποικιοκρατικό αγώνα δυνάμωσε το ΚΚΚ.

Αυτό υιοθετεί ως άμεση πολιτική την πολιτική του EEAM.

 Σε αυτό κλήθηκε να πάρει μέρος, και πήρε, και η απανταχού κινέζικη εθνική αστική τάξη μαζί με την πολυάριθμη αγροτιά και την μικρή εργατική τάξη τη συγκεντρωμένη σε ορισμένες πόλεις της ανατολικής Κίνας.

Αυτή η αναγκαία αγωνιστική  συμμαχία μεγαλοαστών, αστών, φτωχών αγροτών και ενός λεπτού αλλά κρίσιμου φλοιού της κινέζικης εργατικής τάξης σφραγίζει τις εξελίξεις.

Χαρακτηρίζει και την ίδια την κοινωνική σύνθεση  και την πολιτική του διαδρομή του ΚΚ Κίνας.

Στην ουσία στο εσωτερικό του ΚΚ Κίνας συνυπάρχουν δυο κόμματα, ένα προλεταριακό και ένα αστικό.

Γι αυτό και στο εσωτερικό του η διαπάλη παίρνει κατά καιρούς απρόβλεπτα οξύτατη μορφή.

Το 49 η κινέζικη επανάσταση νίκησε.

Η νικηφόρα αυτή αγροτική αντιαποικιακή επανάσταση έθεσε την Κίνα σε μια ιδιότυπη και πρωτότυπη τροχιά εξέλιξης[1].

Η ιδιοτυπία έχει δυο πλευρές.

Κατά πρώτο,  η Κίνα δεν «πρόκανε» να εξελιχτεί σε  αστικό κράτος.

Και κατά δεύτερο, στην ουσία δεν πραγματοποιήθηκε προλεταριακή σοσιαλιστική επανάσταση. (Επιχειρήθηκαν βέβαια, μετά το '49, ατελείς απόπειρες από τα πάνω).

 Η εργατική τάξη δεν είχε και δεν μπορούσε να έχει (λόγω της ισχνής παρουσίας) την ηγεμονία και κυριαρχία ούτε στην παραγωγή ούτε στο πολιτικό σύστημα.

Αυτό δεν αίρει ούτε κατ’  ελάχιστο τη  τεράστια σημασία που έχει για τον κινέζικο λαό και τους λαούς γενικότερα η νικηφόρα πολύχρονη αντιαποικιοκρατική εξέγερση.

 

Η  μεγάλη πορεία προς την καπιταλιστική αγορά

Η Κίνα σήμερα είναι μια κορυφαία οικονομική και στρατιωτική δύναμη.

Για την ακρίβεια είναι μια κορυφαία καπιταλιστική χώρα με δυο βασικές ιδιοτυπίες:

Έχει ισχυρό κρατικό τομέα σε ορισμένους βασικούς τομείς αυτής καθ αυτής της οικονομίας και είναι μονοκομματικό κράτος δίχως  αστικό  κόμμα.

Παραξενιές της Ιστορίας!

Ειρωνεία της Ιστορίας είναι επίσης το ότι όταν στην Κίνα, διακηρυκτικά, κυριαρχούσε η πολιτική  προς τον κομμουνισμό («με κινέζικο χρώμα»), τότε ακριβώς, εκεί στα τέλη της δεκαετίας του 70, ενισχύθηκαν οι σχέσεις με τις ΗΠΑ[2]. Τώρα που κυριαρχεί η καπιταλιστική αγορά η Κίνα αντιμετωπίζεται από τις ΗΠΑ ως ο ένας από τους δυο θανάσιμους αντιπάλους.