Καθώς οι κεντρικοί τραπεζίτες από όλο τον κόσμο συγκεντρώνονταν στο Τζάκσον Χολ του Ουαϊόμινγκ για την ετήσια συνάντησή τους, με αντικείμενο τις εξελίξεις που επηρεάζουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και τη νομισματική πολιτική, δημοσιεύθηκαν τα στοιχεία για τα εταιρικά κέρδη στις ΗΠΑ κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Και τα στοιχεία ήταν πραγματικά εντυπωσιακά.
Τα εταιρικά κέρδη στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 401 δισ. δολάρια το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ανεβάζοντας το συνολικό τους ύψος στο ιστορικό ρεκόρ των 4,3 τρισ. δολαρίων – σχεδόν 23% υψηλότερα σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2025.
Παράλληλα, το μεικτό περιθώριο κέρδους -ο λόγος των κερδών προς τις πωλήσεις- ανήλθε στο 19,4%, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί στις ΗΠΑ από τη δεκαετία του 1940.
Σε ένα πράγμα συμφωνούν τόσο οι καπιταλιστές όσο και οι μαρξιστές: τα κέρδη έχουν καθοριστική σημασία. Αποτελούν την κινητήρια δύναμη των επενδύσεων σε μια καπιταλιστική οικονομία. Όταν τα κέρδη αυξάνονται, ακολουθούν οι επενδύσεις και, αργά ή γρήγορα, η απασχόληση – ακόμη και όταν πρόκειται για επενδύσεις που εξοικονομούν εργασία, όπως υποτίθεται ότι συμβαίνει με την τεχνητή νοημοσύνη. Υπό αυτή την έννοια, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι μια ύφεση στις ΗΠΑ δεν βρίσκεται, τουλάχιστον προς το παρόν, στον ορίζοντα.
Τι βρίσκεται, λοιπόν, πίσω από αυτή την εντυπωσιακή ανάκαμψη των αμερικανικών εταιρικών κερδών; Φαίνεται ότι πρόκειται για έναν συνδυασμό παραγόντων: τις επιθετικές αυξήσεις τιμών από τις επιχειρήσεις μετά το τέλος της πανδημίας, τις τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, που αποφέρουν υψηλά κέρδη στις εταιρείες που κατασκευάζουν κέντρα δεδομένων, παράγουν μικροκυκλώματα και προμηθεύουν τον υπόλοιπο εξοπλισμό της έκρηξης του ΑΙ, καθώς και τις φορολογικές ελαφρύνσεις του Τραμπ για τις επιχειρήσεις.
Οι φορολογικές αυτές περικοπές έχουν προσθέσει σχεδόν 50 δισ. δολάρια στα μετά φόρων κέρδη των 100 μεγαλύτερων αμερικανικών εταιρειών. Την ίδια στιγμή, οι κατασκευαστές υλικού και μικροκυκλωμάτων -οι «πωλητές» της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης- έχουν καταγράψει ραγδαία αύξηση κερδών, με τα κέρδη του τεχνολογικού κλάδου να αυξάνονται κατά περισσότερο από 65% σε ετήσια βάση.
Καθοριστικός παράγοντας, ωστόσο, για την άνοδο των κερδών υπήρξε και η γενικευμένη συμπίεση των μισθών. Ενώ τα προ φόρων κέρδη ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος έφτασαν το 18% -το υψηλότερο ποσοστό από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια- το μερίδιο των εργαζομένων, μέσω μισθών και παροχών, υποχώρησε στο 60%, το χαμηλότερο επίπεδο από τη δεκαετία του 1950. Ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει την αύξηση των μισθών, με αποτέλεσμα οι πραγματικές ωριαίες αποδοχές τον Ιούλιο να είναι κατά 0,2% χαμηλότερες σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Οι διευθύνοντες σύμβουλοι των μεγαλύτερων αμερικανικών επιχειρήσεων που απασχολούν χαμηλόμισθους εργαζομένους είδαν τις αμοιβές τους να αυξάνονται κατά 41% μεταξύ 2019 και 2025. Αντίθετα, οι αποδοχές του μέσου εργαζομένου αυξήθηκαν μόλις κατά 21% – λιγότερο από την αύξηση των τιμών, η οποία έφτασε το 26% την ίδια περίοδο.
Όπως έγραψαν οι Financial Times: «Οι εργαζόμενοι χάνουν σταδιακά την επιρροή τους στις αμερικανικές επιχειρήσεις από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, καθώς η συνδικαλιστική πυκνότητα έχει μειωθεί και οι εταιρείες αναθέτουν ολοένα και περισσότερες εργασίες σε εξωτερικούς εργολάβους».
Η υποχώρηση, όμως, του μεριδίου της εργασίας στο εισόδημα έχει επιταχυνθεί μετά το τέλος της πανδημίας της COVID-19 και ιδιαίτερα κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες.
Η έκρηξη των κερδών εξακολουθεί να είναι συγκεντρωμένη στις επτά μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, τις λεγόμενες «Magnificent Seven». Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Brian Green, τα έσοδά τους αυξήθηκαν κατά 36%, ενώ τα κέρδη τους αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο, κατά 67%.
Αυτή η αύξηση της μάζας των κερδών κατά δύο τρίτα μέσα σε μόλις έναν χρόνο εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την τόσο έντονη άνοδο της Wall Street. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες σημαντικές επιφυλάξεις ως προς αυτά τα εντυπωσιακά συνολικά μεγέθη. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί φαίνεται ότι έχουν διογκώσει αισθητά τα εμφανιζόμενα κέρδη τους μέσω λογιστικών κονδυλίων «λοιπών εσόδων», στα οποία περιλαμβάνονται τεράστιες μη πραγματοποιηθείσες υπεραξίες από συμμετοχές σε ιδιωτικές νεοφυείς επιχειρήσεις και εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.
Μόνο το τελευταίο τρίμηνο, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες κατέγραψαν περισσότερα από 160 δισ. δολάρια σε κέρδη από επενδύσεις σε μετοχές άλλων εταιρειών ΑΙ. Η Alphabet, η Amazon, η Nvidia και η Microsoft εμφάνισαν όλες σημαντική ενίσχυση των προ φόρων κερδών τους χάρη σε υπεραξίες από συμμετοχές σε εταιρείες, μεταξύ των οποίων η OpenAI, η Anthropic και η SpaceX. Η Alphabet κατέγραψε 97,9 δισ. δολάρια σε «λοιπά έσοδα» κατά το τρίμηνο που έληξε στις 30 Ιουνίου, ενώ η Amazon ανέφερε 53,4 δισ. δολάρια. Η Nvidia κατέγραψε επιπλέον 7,7 δισ. δολάρια κατά το τρίμηνο που έληξε στα τέλη Ιουλίου.
Επιπλέον, η τεράστια επενδυτική δαπάνη των μεγάλων τεχνολογικών ομίλων —των λεγόμενων hyperscalers— για μοντέλα ΑΙ και κέντρα δεδομένων μοιάζει βιώσιμη μόνο επειδή εταιρείες όπως η OpenAI και η Anthropic χρησιμοποιούν έναν ιδιαίτερα αμφισβητήσιμο τρόπο υπολογισμού των εσόδων τους: το λεγόμενο Annual Recurring Revenue (ARR), δηλαδή τα ετησιοποιημένα επαναλαμβανόμενα έσοδα.
Στην πράξη, παίρνουν τα έσοδα ενός πρόσφατου μήνα και τα πολλαπλασιάζουν επί δώδεκα, παρουσιάζοντας έτσι μια εκτίμηση των εσόδων για το επόμενο έτος. Όπως επισημαίνει ο Εντ Ζάιτρον, αναλυτής των επιχειρηματικών μοντέλων της ΑΙ: «Το ARR μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε, από “[πραγματικά έσοδα ενός μήνα] × 12” έως “[έσοδα μιας περιόδου 30 ημερών] × 12” και, στις περισσότερες περιπτώσεις, πρόκειται για έναν αριθμό που δεν λαμβάνει υπόψη την απώλεια πελατών. Αν χρησιμοποιείς ARR, ουσιαστικά παίρνεις έναν μήνα και τον αντιμετωπίζεις σαν να είναι αντιπροσωπευτικός ολόκληρου του ημερολογιακού έτους, ενώ δεν είναι».
Τα έσοδα από συνδρομές δεν επαρκούν για να δικαιολογήσουν αύξηση άνω του 600% στα ετησιοποιημένα έσοδα μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο. Μια τέτοια εκτίμηση προϋποθέτει ότι και τα έσοδα εκτός συνδρομών θα παραμείνουν υψηλά, τη στιγμή που ο κλάδος εισέρχεται σε πόλεμο τιμών και δυσκολεύεται να πείσει τους πελάτες να πληρώσουν για τα πιο προηγμένα μοντέλα.
Παράλληλα, οι εταιρείες ΑΙ και οι hyperscalers προσφεύγουν ολοένα περισσότερο στον δανεισμό για να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις τους. Σύμφωνα με τη Morgan Stanley, οι εταιρείες είχαν ήδη αντλήσει 217 δισ. δολάρια από τις αγορές χρέους πέρυσι. Μέχρι τα μέσα Αυγούστου του 2026 είχαν ήδη υπερδιπλασιάσει το ποσό αυτό, εκδίδοντας χρέος ύψους 445 δισ. δολαρίων, ενώ η συνολική έκδοση χρέους αναμένεται να προσεγγίσει τα 600 δισ. δολάρια μέσα στο έτος.
Πρόκειται για ποσό μεγαλύτερο από τους συνδυασμένους προϋπολογισμούς των αμερικανικών υπουργείων Δικαιοσύνης, Μεταφορών και Παιδείας για το 2026. Τα σχέδια για μελλοντικές κεφαλαιουχικές δαπάνες αντιστοιχούν περίπου στο 3% του αμερικανικού ΑΕΠ ετησίως έως το 2030 – ποσοστό μεγαλύτερο από τον ετήσιο ρυθμό πραγματικής ανάπτυξης ολόκληρης της οικονομίας.
Κατά τη φούσκα και την κατάρρευση των εταιρειών dot-com, το αμερικανικό χρηματιστήριο έχασε σχεδόν τη μισή αξία του μεταξύ της κορύφωσης του 2000 και του κατώτατου σημείου του 2003, όμως η πραγματική οικονομία υπέστη μόνο μια ήπια και σύντομη κάμψη.
Αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Οι τεχνολογικές εταιρείες απορροφούν το σύνολο των διαθέσιμων ταμειακών ροών τους -και ακόμη περισσότερα κεφάλαια- προκειμένου να επενδύσουν στην έκρηξη του ΑΙ. Οι ελεύθερες ταμειακές ροές της Google έγιναν αρνητικές για πρώτη φορά στην ιστορία της κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, αφού από την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο το 2004 είχε δημιουργήσει σωρευτικά σχεδόν 600 δισ. δολάρια.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των λιγότερο εμφανών υποχρεώσεων. Οι hyperscalers κρατούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του χρέους εκτός των ισολογισμών τους, διαρθρώνοντας τις επενδύσεις τους σε κέντρα δεδομένων ως «δεσμεύσεις μίσθωσης». Το κέντρο δεδομένων Hyperion της Meta στη Λουιζιάνα, για παράδειγμα, εμφανίζεται τυπικά ως έργο που δεν χρηματοδοτείται με δανεισμό. Η εταιρεία εξασφάλισε το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης δεσμευόμενη ότι θα μισθώνει η ίδια το κέντρο δεδομένων για 20 χρόνια. Ως αποτέλεσμα, το δάνειο ύψους 27,3 δισ. δολαρίων δεν εμφανίζεται στον ισολογισμό της Meta.
Αναλυτές της Goldman Sachs υπολόγισαν πρόσφατα ότι οι hyperscalers του ΑΙ έχουν αναλάβει περίπου 1,5 τρισ. δολάρια σε τέτοιες «δεσμεύσεις μίσθωσης». Όπως επισημαίνουν, «αυτή η λογιστική μεταχείριση μπορεί να υποεκτιμά τη μόχλευση και τις μελλοντικές ανάγκες ρευστότητας, καθώς οι υποχρεώσεις αυτές τελικά αναγνωρίζονται και οι συμβατικές πληρωμές καθίστανται απαιτητές».
Σε αυτά προστίθενται άλλα 1,5 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις, σε «δεσμεύσεις αγοράς» — δηλαδή συμβατικές υποσχέσεις για την αγορά μικροκυκλωμάτων και ηλεκτρικής ενέργειας. Ούτε αυτές εμφανίζονται στους ισολογισμούς.
Επομένως, ενώ τα εταιρικά κέρδη έχουν εκτιναχθεί, ένα μέρος αυτής της ανόδου στηρίζεται στην τεράστια χρηματοδότηση των επενδύσεων για ΑΙ από τους hyperscalers, μέσα σε ένα όλο και περισσότερο κυκλικό μοντέλο χρηματοδότησης.
Η Nvidia χρησιμοποιεί ολοένα περισσότερο τον ίδιο της τον ισολογισμό για να συντηρήσει την επενδυτική έκρηξη του ΑΙ. Δεν πουλά απλώς τις GPU που τροφοδοτούν την ανάπτυξη των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης – συμβάλλει επίσης, στη χρηματοδότηση τόσο των υποδομών όσο και των πελατών που αγοράζουν τα προϊόντα της.
Σε αυτές τις χρηματοδοτήσεις περιλαμβάνονται σχεδόν 50 δισ. δολάρια επενδύσεων σε εργαστήρια ΑΙ, καθώς και μια σχεδιαζόμενη χρηματοδοτική στήριξη ύψους 105 δισ. δολαρίων για το έργο κέντρων δεδομένων στο Οχάιο που συνδέεται με την OpenAI και την SB Energy. Παράλληλα, η Nvidia συνεργάζεται με χρηματοπιστωτικούς ομίλους της Wall Street για τη συγκέντρωση έως και 500 δισ. δολαρίων με σκοπό τη χρηματοδότηση αγορών μικροκυκλωμάτων ΑΙ, ενώ η OpenAI θα μπορούσε να αγοράσει μικροκυκλώματα της Nvidia αξίας περίπου 350 δισ. δολαρίων για την πλήρη ανάπτυξη του έργου στο Οχάιο.
Η στρατηγική αυτή μπορεί να εκτοξεύσει τα έσοδα της Nvidia όσο η ζήτηση για το ΑΙ συνεχίζει να αυξάνεται. Ταυτόχρονα, όμως, αυξάνει σημαντικά την έκθεσή της στον κίνδυνο μιας επιβράδυνσης των επενδύσεων στον κλάδο.
Εάν τα εργαστήρια ΑΙ και οι εταιρείες ανάπτυξης κέντρων δεδομένων δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν μόνες τους τις επενδύσεις τους, η Nvidia ενδέχεται να αναγκαστεί να στηρίζει σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό τους ίδιους τους πελάτες που δημιουργούν τη ζήτηση για τα μικροκυκλώματά της. Όσο μεγαλύτερες γίνονται αυτές οι δεσμεύσεις, τόσο πιο επώδυνη μπορεί να αποδειχθεί μια επιβράδυνση της ζήτησης: η Nvidia θα είναι τότε εκτεθειμένη όχι μόνο μέσω της μείωσης των πωλήσεων μικροκυκλωμάτων, αλλά και μέσω των χρηματοδοτήσεων και των εγγυήσεων που στηρίζουν την έκρηξη του ΑΙ.
Την ίδια στιγμή, οι τιμές χρήσης των μοντέλων ΑΙ καταρρέουν, καθώς εντείνεται ο ανταγωνισμός από τα κινεζικά μοντέλα, ενώ το κόστος των GPU, της μνήμης, των διακομιστών και της ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει εξαιρετικά υψηλό. Δημιουργείται έτσι ένα ολοένα μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα σε όσα πληρώνουν οι πελάτες για τη χρήση του ΑΙ και στο κόστος κατασκευής και λειτουργίας των υποδομών που την υποστηρίζουν.
Το φθηνότερο ΑΙ θα μπορούσε ασφαλώς να οδηγήσει σε τεράστια αύξηση της χρήσης της. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι αν αυτή η αύξηση της χρήσης θα μεταφραστεί σε πραγματικά κέρδη.
Η BCA εκτιμά ότι οι εταιρείες ΑΙ θα πρέπει να παράγουν έσοδα ύψους 10 τρισ. δολαρίων ετησίως μόνο και μόνο για να δικαιολογήσουν τις κεφαλαιουχικές δαπάνες που πραγματοποιούνται σήμερα — ποσό περίπου ισοδύναμο με τις συνολικές ετήσιες παγκόσμιες δαπάνες για τρόφιμα ή υγειονομική περίθαλψη!
Η χρήση του ΑΙ μπορεί να γίνεται θεαματικά φθηνότερη, αλλά, αν οι οικονομικές αποδόσεις δεν καταφέρουν να συμβαδίσουν με το κόστος κατασκευής των υποδομών, οι επενδυτές μπορεί σύντομα να διαπιστώσουν ότι η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί μεν τεράστια έσοδα, όχι όμως και αντίστοιχα κέρδη.
Με μαρξιστικούς όρους, αυτή η τεράστια αύξηση των κεφαλαιακών επενδύσεων οδηγεί σε άνοδο της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου – δηλαδή στην αύξηση του λόγου του κεφαλαίου που επενδύεται σε μέσα παραγωγής προς το κεφάλαιο που δαπανάται για την απασχόληση εργαζομένων. Η τάση αυτή θα έπρεπε να ασκεί πτωτική πίεση στο ποσοστό κέρδους.
Μέχρι στιγμής, όμως, η επίδρασή της έχει αντισταθμιστεί από την αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης της εργασίας. Έτσι, η εταιρική κερδοφορία -το κέρδος σε σχέση με το επενδεδυμένο κεφάλαιο- έχει αυξηθεί, αν και πολύ λιγότερο από τη συνολική μάζα των εταιρικών κερδών.
Από την πανδημία και μετά, η εταιρική κερδοφορία στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 20%, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά κάτω από το επίπεδο που είχε επιτευχθεί κατά την ανάκαμψη του 2010-2014 από τη Μεγάλη Ύφεση. Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι τα στοιχεία για την κερδοφορία κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026 δεν είναι ακόμη διαθέσιμα. Βλ. επίσης τις εκτιμήσεις του Brian Green.
Επομένως, η ετυμηγορία για την επιτυχία της έκρηξης του ΑΙ δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ενώ η πιθανότητα μιας χρηματιστηριακής κατάρρευσης των μετοχών που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη παραμένει υψηλή. Παρ’ όλα αυτά, η αισιοδοξία κυριαρχεί – όχι μόνο μεταξύ των εταιρειών ΑΙ, των hyperscalers και των χρηματιστηριακών επενδυτών, αλλά και στους διεθνείς οικονομικούς θεσμούς και στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Σύμφωνα με την Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, επικεφαλής του ΔΝΤ, η έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη εξαπλώνεται πλέον πέρα από τις ΗΠΑ και μετατρέπεται σε κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας οικονομίας, ενισχύοντας πιθανότατα την παγκόσμια ανάπτυξη μέσα στο έτος.
«Αυτό που ξεκίνησε ως ένα αμερικανικό φαινόμενο με το ΑΙ μετατρέπεται τώρα σε κινητήρια δύναμη ανάπτυξης για την παγκόσμια οικονομία, καθώς και άλλες χώρες επιταχύνουν την κατασκευή κέντρων δεδομένων και άλλων υποδομών». Άλλες χώρες έχουν πλέον «ενταχθεί στην εφοδιαστική αλυσίδα» και εξάγουν εξοπλισμό ΑΙ προς τις ΗΠΑ.
Είναι πράγματι αλήθεια ότι τα παγκόσμια εταιρικά κέρδη -σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μου- έχουν αυξηθεί απότομα από τις αρχές του 2025, καθώς η έκρηξη του ΑΙ έχει αποκτήσει δυναμική.
Ωστόσο, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ των ΗΠΑ επιβραδύνθηκε στο 2,1% σε ετήσια βάση κατά το δεύτερο τρίμηνο, από 2,7% στο πρώτο τρίμηνο. Παράλληλα, ο πληθωρισμός αυξάνεται με ετήσιο ρυθμό άνω του 4%, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ότι θα μπορούσε να φτάσει το 5% έως το τέλος του έτους, εάν δεν υπάρξει επίλυση του πολέμου στο Ιράν.
Εάν η Federal Reserve αποφασίσει να αυξήσει το βασικό της επιτόκιο προκειμένου να περιορίσει τον πληθωρισμό, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη κάμψη του δανεισμού και μια σημαντική χρηματιστηριακή «διόρθωση».
Θα κλείσω με τα λόγια του Εντ Ζάιτρον για την ευρύτερη εικόνα της τεχνητής νοημοσύνης:
«Όλοι μοιάζουν τόσο παθιασμένοι με το να ρίχνουν δισεκατομμύρια δολάρια στη θεωρητική πιθανότητα ότι η μηχανική μάθηση θα μπορούσε να αντικαταστήσει τους ανθρώπους, καθώς και με την ιδέα ότι όσο περισσότερα χρήματα επενδύονται τόσο “εξυπνότερη” και “καλύτερη” γίνεται στην εκτέλεση εργασιών. Δεν θα είχε άραγε καλύτερα αποτελέσματα η επένδυση πραγματικών χρημάτων σε πραγματικούς εργαζομένους – στη βελτίωση της ζωής και των συνθηκών εργασίας τους, στην εκμάθηση νέων πραγμάτων, στην περαιτέρω ανάπτυξη των δεξιοτήτων που ήδη διαθέτουν, στην ανταμοιβή τους για τη σκληρή δουλειά τους και ούτω καθεξής – αντί να διοχετεύονται εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε μια μηχανή που απλώς μιμείται την εργασία;»
*Ο Μάικλ Ρόμπερτς εργάστηκε για περισσότερα από 40 χρόνια ως οικονομολόγος στο City του Λονδίνου και έχει γράψει βιββλία όπως: The Great Recession – a Marxist View (2009), The Long Depression (2016) και Marx 200: A Review of Marx’s Economics (2018), ενώ έχει δημοσιεύσει καΙ πολυάριθμες επιστημονικές εργασίες σε ακαδημαϊκά οικονομικά περιοδικά, καθώς και άρθρα σε έντυπα και εκδόσεις της Αριστεράς.
