Πηγή: Ναυτεμπορική
Άραγε πόσοι επιστήμονες στις μέρες μας υπενθυμίζουν τη διαλεκτική της γοητείας απέναντι στο κέρδος της τελειότητας ή ακόμη καλύτερα, πόσοι αντέχουν την ατέλεια έναντι της ομοιομορφίας;
Στην οδό Via Margutta της Ρώμης, γνωστή και ως «η οδός των καλλιτεχνών», όσοι τη διασχίζουν συναντούν τη διάσημη κρήνη της, Fontana degli Artisti (Κρήνη των Καλλιτεχνών). Η εν λόγω κρήνη, έργο του διάσημου αρχιτέκτονα Pietro Lombardi, κατασκευάστηκε το 1927 και απεικονίζει δύο πρόσωπα, ένα χαρούμενο και ένα θλιμμένο, για να τιμήσει και να υπενθυμίζει την ιδιαίτερη ψυχολογία των καλλιτεχνών.
Οι καλλιτέχνες, όπως και κάθε ανθρώπινο υποκείμενο, δεν αποτελούν «εικόνα προς ομοίωση του ενός και αδιαίρετου», αλλά διχασμένα υποκείμενα, με τα προτερήματα και τα ελαττώματά τους, με τις χαρές και τις λύπες, με τα όμορφα και τα άσχημα· εν τέλει, με τη διαλεκτική της πραγματικότητας και της ανθρώπινης ζωής. Δηλαδή, με όλα όσα καθιστούν τον άνθρωπο μια πολυσύνθετη οντότητα και, πολύ περισσότερο, έναν καλλιτέχνη.
Πάνω σε αυτό το αδύνατον της ανθρώπινης υπόστασης να κλείσει το κενό γύρω από το οποίο περιστρέφεται η επιθυμία, το κενό της έλλειψης δηλαδή, ο Ζακ Λακάν θα αναπτύξει στο Σεμινάριο VII (Η Ηθική της Ψυχανάλυσης), την περίφημη τοποθέτηση: «Η τέχνη οργανώνει το κενό, η επιστήμη το ανακαλύπτει (ή το διακρίνει) και η θρησκεία το γεμίζει (ή το κλείνει)».
Σε αυτή την προσπάθεια να καταδείξει την καλλιτεχνική δημιουργία, ο Λακάν χρησιμοποιεί τον αγγειοπλάστη και το πήλινο δοχείο. Καταδεικνύει πως το δοχείο δημιουργείται γύρω από ένα κενό, υποδεικνύοντας ότι υπάρχει μια πηγή δημιουργίας γύρω από την έλλειψη, γύρω από αυτό που λείπει. Στον αντίποδα, η θρησκεία κλείνει αυτό το κενό της έλλειψης, υποσχόμενη την πληρότητα του ενός, ενώ η επιστήμη το διακρίνει ή δυστυχώς στις μέρες μας πολλές φορές το «διακλείνει». Θα μπορούσε να ειπωθεί και αυτό, διότι εδώ και δεκαετίες έχει παρατηρηθεί πως η επιστήμη συμβαδίζει με αυτό που ο Λακάν χαρακτήριζε ως τον «Λόγο του Κυρίου» ή, αλλιώς, τον «Λόγο του καπιταλιστή».
Αξίζει, όμως, να αναφερθεί πως αυτή η σχέση μεταξύ επιστήμης και εξουσίας «διακλείνει» και «κλείνει» το κενό της ανθρώπινης έλλειψης, δηλαδή την έλλειψη της απόλυτης πληρότητας, υποσχόμενη τη δημιουργία του απόλυτου «ενός», τόσο αισθητικά όσο και συναισθηματικά.
Στους περίφημους τέσσερις λόγους του διάσημου ψυχαναλυτή – τον «Λόγο του Κυρίου» ή «Λόγο του καπιταλιστή», δηλαδή τη δομή της εξουσίας, τον «Λόγο της επιστήμης» ή, αλλιώς, του Πανεπιστημίου, τον «Λόγο της υστερικής», δηλαδή τη δομή του υποκειμένου που θέτει σε αμφισβήτηση τον λόγο της εξουσίας, και τον «Λόγο του αναλυτή» – δεν θα διστάσει να πει ότι ο λόγος της εξουσίας και της επιστήμης (πολλές φορές και της ψευδοεπιστήμης), θα συγκλίνουν, δυστυχώς, καθώς η δεύτερη πολύ συχνά εργάζεται πλέον για λογαριασμό του πρώτου.
Σκοπός; Σαφέστατα, το οικονομικό κέρδος, μέσω του οποίου η διαλεκτική του υποκειμένου, συναισθηματικά και αισθητικά, θα αντικατασταθεί από την υπόσχεση για πληρότητα, τελειότητα, ακόμη και αθανασία.
Η απαίτηση μιας κοινωνικής δομής που επιβάλλει ηγεμονικά το «εν», το τέλειο, το απόλυτο, δεν οδηγεί μόνο στη φυσική εξόντωση, όπως είδαμε πρόσφατα με τον θάνατο γνωστού καλλιτέχνη, αλλά και στην αισθητική εξόντωση του άλλου, του διαφορετικού, αυτού που δεν συνάδει ως προς το παρουσιαστικό του με την οριζόμενη αισθητική του λόγου του καπιταλιστή.
Μιας αισθητικής ιδωμένης ως μονοπρόσωπης «καθ’ εικόνα και ομοίωση». Μακριά από τη διαλεκτική ομορφιά της αντίθεσης και του διαφορετικού. Είχα την τύχη, σε παιδική ηλικία, να συναντήσω αυτή τη διαλεκτική της ατέλειας, όταν η οδοντίατρός μου, (Καλή Μπουλιέρη), μου είπε: «Τα δοντάκια σου είναι λίγο στραβά, όμως εφόσον δεν δημιουργούν πρόβλημα, δεν θα τα πειράξουμε, γιατί δεν πρέπει να είναι όλα τέλεια, δεν υπάρχει γοητεία στην τελειότητα».
Δεν είμαστε, λοιπόν, λίγοι όσοι αναρωτιόμαστε: άραγε, πόσοι επιστήμονες στις μέρες μας υπενθυμίζουν τη διαλεκτική της γοητείας απέναντι στο κέρδος της τελειότητας; Ή, ακόμη καλύτερα, πόσοι αντέχουν την ατέλεια έναντι της ομοιομορφίας;
Η Βάσω Μουρελά είναι Πολιτική Επιστήμονας
