Πραγματοποιήθηκε την Κυριακή ο Μαραθώνιος της Αθήνας και είναι αφορμή για μια τοποθέτηση πάνω στα ζητήματα που ανοίγει. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Μαραθώνιος και οι λοιπές αθλητικές δραστηριότητες που τον συνοδεύουν έχουν πλέον μετατραπεί σε ένα mainstream event που έχει καπελωθεί από εμπορικές εταιρίες και γίνεται αντικείμενο επικοινωνιακής προπαγάνδας από το κράτος. Οι εταιρίες διαφημίζουν προϊόντα με αφορμή τον Μαραθώνιο και το κράτος βρίσκει μια αφορμή να εξωραΐσει την γκρίζα καθημερινότητα μιας αφόρητης πόλης σαν την Αθήνα. Θα ήταν όμως τελείως λάθος όλα τα προηγούμενα να ακυρώσουν τον συμβολισμό του Μαραθωνίου και κυρίως την σύγχρονη κοινωνική ανάγκη που συνδέεται με τον Μαραθώνιο και το δρομικό «κίνημα».
Κατ’ αρχή είναι καλό να παραθέσουμε ορισμένα στοιχεία. Φέτος υπήρξε εκ νέου ρεκόρ συμμετοχών που ξεπέρασε τις 85.000. Οι περισσότερες αφορούσαν τους αγώνες 5χλμ και 10 χλμ. Ο ίδιος ο Μαραθώνιος έχει όριο συμμετοχών τις 20.000 (η μεταφορά περισσότερων αθλητών στον Τύμβο είναι προβληματική), αλλά είναι χαρακτηριστική η αλματώδης αύξηση του ενδιαφέροντος τα τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικά πριν από 20 χρόνια οι συμμετοχές δεν ξεπερνούσαν τις 7.000-8.000 ενώ φέτος η ζήτηση υπερέβαινε τις 40.000. Οι 65.000 απλοί πολίτες που δοκίμασαν να τρέξουν (ή να τρέξουν και να βαδίσουν) είναι τριπλάσιοι από ότι πριν την πανδημία. Είναι η αύξηση αυτή αποτέλεσμα μόνο μιας εμπορικής προώθησης από χορηγούς και μιας επικοινωνιακής διαχείρισης από το Κράτος; Εντάσσεται το όλο πλαίσιο σε μια διαδικασία ενός trendy event, σε μια κοινωνία με ωραίες φωτογραφίες και άσχημη ζωή;
Αυτό που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να παραγνωρίζεται είναι η κοινωνική ανάγκη πίσω από το δρομικό «κίνημα». Αφορά την προσπάθεια να αντισταθμιστεί η όλο και μεγαλύτερη απόσταση του σύγχρονου ατόμου από την Φύση, καθώς και ο εγκλωβισμός σε μια αγχωτική καθημερινότητα, με ρόλο θεατή ή καταναλωτή ακόμα και στον «ελεύθερο χρόνο». Υπάρχουν πολλές άλλες δραστηριότητες για να το αντισταθμίσεις και δεν αφορούν απαραίτητα τον αθλητισμό. Όμως για τους περισσότερους το τρέξιμο είναι ο πιο φθηνός και βολικός τρόπος να αντισταθμίσεις σε αθλητικό επίπεδο αυτή την έλλειψη. Όσο δε περισσότερος πληθυσμός εγκλωβίζεται σε αστικά περιβάλλοντα που η καθημερινότητα είναι αφόρητη τόσο μεγαλώνει αυτή η ανάγκη. Η Αριστερά οφείλει να μελετήσει και να τοποθετηθεί πάνω στις αιτίες που γεννούν τέτοιες «κοινωνικές ανάγκες» και να χρησιμοποιήσει το δρομικό κίνημα σαν μια αφορμή να θέσει το δικό της όραμα για μια άλλη κοινωνία, αλλιώς αυτή την ανάγκη θα την οικειοποιηθούν με στρεβλό τρόπο τα αστικά επιτελεία. Ακόμα και όσοι στην Αριστερά θεωρούν τον Μαραθώνιο μια άσκοπη υπερβολή, δεν μπορούν να αγνοήσουν ότι οι 65.000 απλοί συμπολίτες που νοιώθουν την ανάγκη να δοκιμάσουν να τρέξουν (ή να τρέξουν και βαδίσουν) 5λμ η 10χλμ, είναι ένα κοινωνικό γεγονός.
Ένα μέρος της Αριστεράς αντιμετωπίζει αρνητικά τον Μαραθώνιο, όσο και διάφορα συναφή τοπικά δρομικά γεγονότα που πλέον έχουν πληθύνει, εστιάζοντας στην εμπορευματοποίηση καθώς και στην διασύνδεση με μια ατομική νοοτροπία ευεξίας (του λεγόμενου wellness) και αυτοπροβολής. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Μαραθώνιος έχει γίνει πεδίο εμπορευματοποίησης με είσοδο τόσο των εταιρειών αθλητικών ειδών και διάφορων χορηγών, όπως και στο αντίτιμο της συμμετοχής. Το αντίτιμο συμμετοχής ξεκινάει πλέον από 50-70 ευρώ και στους περισσότερους μαραθωνίους ξεπερνάει τα 100 ευρώ, πολύ παραπάνω από τα οποιαδήποτε κόστη του αγώνα. Ούτε είναι τυχαίο ότι ο Μαραθώνιος της Αθήνας που θεσπίσθηκε το 1983 στη μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη και στην Ειρήνη, προσπαθούν να τον εμφανίσουν κάτω από το εμπορικό σήμα «ο Αυθεντικός». Όταν στον καπιταλισμό κάθε δραστηριότητα ακόμα και αυτές που αφορούν τις κοινωνικές δραστηριότητες είναι πεδίο εμπορευματοποίησης και κερδοφορίας, δεν θα μπορούσε ο Μαραθώνιος να αποτελέσει εξαίρεση.
Όμως στο πλαίσιο αυτά της εμπορευματοποίησης του λεγόμενου «ελευθέρου χρόνου» και του αθλητισμού, ο Μαραθώνιος και γενικά το τρέξιμο είναι από τις δραστηριότητες που η καπιταλιστική διαχείριση είναι χαμηλή. Κάτ’ αρχή αφορά μια δραστηριότητα που ελάχιστοι από τους συμμετέχοντες είναι επαγγελματίες. Πχ στο Μαραθώνιο της Αθήνας από τους 20.000 συμμετέχοντες είναι ζήτημα αν 20 ήταν άμεσα αμειβόμενοι και 100 έμμεσα. Επίσης είναι μια δραστηριότητα που δεν μπορεί να «πωληθεί» εύκολα σε θεατές, αντίθετα είναι άθλημα που χαρακτηρίζεται από ερασιτέχνες συμμετέχοντες. Τα λεγόμενα δημοφιλή αθλήματα (πχ ποδόσφαιρο, μπάσκετ, τένις, κλπ.) έχουν προ πολλού περάσει στην σφαίρα της πλήρους ένταξης στην καπιταλιστική λειτουργία. Ακόμη και σε ερασιτεχνικό επίπεδο το τρέξιμο, είναι ο πιο φθηνός και «βολικός» τρόπος άθλησης.
Όσο δε αφορά την κριτική ότι όσοι το «έριξαν στο τρέξιμο» διακατέχονται από μια ατομοκεντρική στάση, τα πράγματα είναι λίγο πιο σύνθετα. Οι λόγοι που κάποιοι αποφασίζουν να τρέξουν Μαραθώνιο είναι πολλοί. Συνήθως οφείλεται στην διάθεση να αναμετρηθείς με τα όρια σου και να τα ξεπεράσεις. Για όσους πέρασαν τα 45-50 χρόνια ίσως αποτελεί μια προσπάθεια απόδειξης αναστολής της φθοράς του χρόνου. Γι’ άλλους είναι η ψευδαίσθηση ότι συμμετέχουν σε έναν αγώνα όπου συναγωνίζεσαι με τους «πρωταθλητές» και η «νίκη» είναι ο τερματισμός. Θα μπορούσαν να παρατεθούν πολλοί λόγοι, και ορισμένοι μπορεί να εκφράζουν ματαιοδοξία ή ατομοκεντρισμό. Όμως τίποτα δεν μπορεί να αναιρέσει τρία στοιχεία που χαρακτηρίζουν το Μαραθώνιο. Το πρώτο αφορά ότι το πιο σημαντικό είναι να σταθείς στην αφετηρία, γιατί σημαίνει ότι το προηγούμενο διάστημα είχες μια συστηματική προσπάθεια για μεγάλο διάστημα για να προετοιμαστείς. Το δεύτερο σε μαθαίνει ότι πράγματα που φαίνονται ακατόρθωτα μπορείς να τα ξεπεράσεις αρκεί να έχεις μέθοδο και θέληση. Δεν είναι παράξενο το ρητό ότι στον Μαραθώνιο τρέχεις τα πρώτα 30 χλμ. με τα πόδια και τα πνευμόνια, αλλά τα επόμενα 12χλμ με την «καρδιά». Τρίτο, ότι σε μαθαίνει να είσαι ταπεινός. Αν υπερεκτιμήσεις τις δυνάμεις σου και δεν κάνεις σωστή διαχείριση, ο Μαραθώνιος θα σε «ταπεινώσει».
Πριν από 20 χρόνια, ο Μαραθώνιος της Αθήνας περνούσε στο ψιλά της ενημέρωσης. Τώρα είναι πλέον ένα κοινωνικό γεγονός, όπως και κοινωνικό γεγονός είναι ο πολλαπλασιασμός ανάλογων μικρότερων εκδηλώσεων. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προσεγγιστεί από την Αριστερά. Ο ένας να υποτιμηθεί η κοινωνική ανάγκη που οδηγεί στην αύξηση αυτού του φαινομένου, ή να θεωρηθεί ότι είναι ένας τομέας που δεν μπορεί πλέον να ξεφύγει από την καπιταλιστική διαχείριση. Ακόμη χειρότερη είναι μια στάση ανάλογη της μικροαστικής γκρίνιας που εκδηλώνεται με αφορμή τις διαδηλώσεις που μας ανατρέπουν την «καθημερινή βολή» μας. Το στοίχημα είναι να συνδεθεί με τον μαζικό αθλητισμό και την αντίληψη του κοινωνικού ατόμου που δεν είναι μόνο θεατής στην ζωή του. Με τον αγώνα για μείωση του χρόνου εργασίας ώστε να δίνει δικαίωμα για άλλες δραστηριότητες. Με μια διαφορετική αντίληψη για τις πόλεις, οι οποίες πρέπει να έχουν δημόσιους χώρους για άθληση, τρέξιμο, αναψυχή. Να συνεχίσουμε να θυμίζουμε ότι ο Μαραθώνιος της Αθήνας είναι αγώνας για την Ειρήνη, υπερασπιζόμενοι την μνήμη του Λαμπράκη. Ακόμη όμως και αυτοί που στην Αριστερά βλέπουν με κριτική ματιά ότι σχετίζεται με «αθλητικά events», ας μην ξεχνάνε ότι η ταξική πάλη είναι ένας αγώνας αντοχής, όπου πολλές φορές θέλεις να εγκαταλείψεις και μόνο με σκληρή προετοιμασία και θέληση θα φθάσεις στον στόχο…
