«Οι οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας ενέχουν κινδύνους για τη Δύση»

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Παρασκευή, 08 Απριλίου 2022 18:45 Συντάκτης:
Βαθμολογήστε το άρθρο
(0 ψήφοι)
«Οι οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας ενέχουν κινδύνους για τη Δύση»

Μετάφραση-απόδοση Αντωνία Πάνου

 

Συνέντευξη του David Teurtrie- Ερευνητή στο Ερευνητικό Κέντρο Ευρώπης-Ευρασίας (CREE), Inalco, στον Mathieu Jublin. (Δημοσιεύθηκε στις 02.04.2022 στη διαδικτυακή έκδοση των Alternatives Économiques).

 

Ο γεωγράφος David Teurtrie, ειδικός στη γεωπολιτική της μετασοβιετικής Ευρασίας και συγγραφέας του Russia: the return of power (Armand Colin, 2021), υποστηρίζει πως πέντε εβδομάδες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, οι οικονομικές κυρώσεις της Δύσης στη Ρωσία, παρά τη σοβαρότητά τους, είχαν μόνο μερική επίδραση στη σύγκρουση.

Η Ρωσία φαίνεται ότι είναι σε θέση να τις αντιμετωπίζει ενώ η ρωσο-ευρωπαϊκή αλληλεξάρτηση, ιδιαίτερα σε ενεργειακά θέματα, προσφέρει στο Κρεμλίνο περιθώρια ελιγμών.

 

M.J. Υπάρχει κίνδυνος να χάσει η Ρωσία την κύρια πηγή χρηματοδότησής της εξ αιτίας της απαίτησης του Πούτιν να αποπληρώνονται σε ρούβλια οι προμήθειες ρωσικού αερίου, από τις μη «φιλικές χώρες»;

 

David Teurtrie: Ο ρώσος ηγέτης αποφάσισε να εμπλακεί στη σχετική διαμάχη γιατί γνωρίζει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να κάνουν χωρίς ρωσικό αέριο. (Ο διευθύνων σύμβουλος του γερμανικού ομίλου BASF υποστήριξε πρόσφατα ότι η διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου θα προκαλούσε τη χειρότερη οικονομική κρίση στη Γερμανία από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου).

Το Κρεμλίνο θεωρεί αυτή την απόφαση ως μια μορφή απάντησης στα μέτρα των Ευρωπαίων που αφορούν το πάγωμα των ρωσικών χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Ταυτόχρονα όμως οι ρωσικές αρχές προτείνουν στους ευρωπαίους εισαγωγείς, ως συμβιβαστική λύση, την πραγματοποίηση πληρωμών σε ευρώ σε λογαριασμό της Gazprombank και στη συνέχεια τη μετατροπή τους σε ρούβλια.

Η κύρια πηγή συναλλάγματος για τη Ρωσία παραμένει το πετρέλαιο, το οποίο παρέχει διπλάσια έως τριπλάσια έσοδα από το φυσικό αέριο (το οποίο παραμένει για τη Ρωσία σημαντική πηγή εσόδων από τις εξαγωγές, μιας και το μερίδιό του αυξήθηκε το 2021 λόγω της πολύ υψηλής αύξησης των τιμών στην ευρωπαϊκή αγορά).

 

 

M.J. Στα μέσα Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε μια τέταρτη σειρά μέτρων κατά της Ρωσίας. Είναι άραγε δυνατόν, να επιδεινωθούν βραχυπρόθεσμα οι οικονομικές κυρώσεις από την Ε.Ε.;

 

Δ. Τ.: Το σύνολο των κυρώσεων κατά της Ρωσίας που υιοθέτησε από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνδυασμό με τις αμερικάνικες κυρώσεις καθώς και με την εκστρατεία μποϊκοτάζ που διεξάγουν οι δυτικές πολυεθνικές, έχει φτάσει σε πρωτοφανές επίπεδο. Οι δυτικές κυρώσεις (εμπάργκο στις εισαγωγές χάλυβα και στις εξαγωγές αγαθών πολυτελείας, νέες ατομικές κυρώσεις κ.λπ.) είναι ιδιαίτερα θεαματικές στον χρηματοοικονομικό τομέα με το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας και μεγάλου αριθμού Ρώσων επιχειρηματιών. Το σοκ που υπέστη η ρωσική οικονομία αντικατοπτρίστηκε αρχικά στην πτώση του ρουβλίου.

Αυτές οι οικονομικές κυρώσεις όμως κατά της Ρωσίας ενέχουν κινδύνους για την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο βαθμό που είναι πιθανό να αλλοιώσουν την εμπιστοσύνη των μη δυτικών αρχών και επενδυτών ως προς την ασφάλεια των επενδύσεών τους στη Δύση.

Επειδή στην πραγματικότητα -εκτιμά ο D.T.- δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις -ούτε βραχυπρόθεσμα, ούτε μεσοπρόθεσμα- ως προς τις ρωσικές προμήθειες στον ενεργειακό τομέα, οι ευρωπαίοι ηγέτες προβληματίζονται να αυξήσουν την πίεση φοβούμενοι πολύ μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις.

Ακόμα, ο κίνδυνος ακόμη σκληρότερων κυρώσεων θα μπορούσε να προκαλέσει, από το Κρεμλίνο, μιαν απροσδόκητη επίσπευση των εχθροπραξιών στην Ουκρανία.

 

M.J. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν ισχυρίζεται ότι αυτές οι κυρώσεις απέτυχαν.

 

DΤ : Πάνω από ένα μήνα μετά την έναρξη της σύγκρουσης, είναι σαφές ότι οι κυρώσεις δεν έχουν ακόμη καταφέρει να σταματήσουν τις εχθροπραξίες, διότι δεν επαρκούν από μόνες τους. Πρέπει δε να είναι τέτοιες που να αφήνουν περιθώρια ελιγμών στους διπλωμάτες προκειμένου να βρουν μια διέξοδο από τη σύγκρουση.

Το ζήτημα της αποτελεσματικότητας των κυρώσεων εξαρτάται από το αν προορίζονται να βάλουν τέλος στη σύγκρουση, καθιστώντας π.χ. την οικονομική κατάσταση αβάσταχτη για τις ρωσικές αρχές, ή αν στοχεύουν να αποδυναμώσουν τη ρωσική οικονομία μεσοπρόθεσμα και αδιαφορούν για ένα άμεσο αποτέλεσμα στην Ουκρανία;

 

M. J. Δεδομένης της εξάρτησής της από ξένες τεχνολογίες ή τις εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων, μπορεί η Ρωσία να αντέξει σε αυτήν την οικονομική απομόνωση για πολύ;

 

DT: Την ίδια στιγμή, η ρωσική οικονομία έχει εισέλθει σε ύφεση με μιαν αρχική εκτίμηση της ρωσικής κεντρικής τράπεζας για πτώση του ΑΕΠ κατά 8% το 2022, σε σύγκριση με την αναμενόμενη ανάπτυξη 2,4% πριν από την κρίση. Ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φτάσει το 20%, έναντι 5,5% που είναι σήμερα.

 Πέρα από τις μακροοικονομικές πτυχές, το ερώτημα είναι να αξιολογηθεί εάν οι κυρώσεις στον τομέα των εξαγωγών τεχνολογίας (από τη Δύση στη Ρωσία) έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη ρωσική αμυντική βιομηχανία και στην ικανότητά της να τροφοδοτεί την πολεμική προσπάθεια στην Ουκρανία.

 Αυτή είναι ίσως η διάσταση των κυρώσεων που θα μπορούσε να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στη διάρκεια και την έκβαση της σύγκρουσης.

Για την υπόλοιπη οικονομία, οι κυρώσεις θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο σε στρατηγικούς τομείς όπως η αεροπορία, το διάστημα, η αυτοκινητοβιομηχανία κ.λπ.

Μένει να φανεί σε ποιο βαθμό η Ρωσία θα μπορέσει να βρει εναλλακτικές λύσεις, ιδιαίτερα από την Κίνα, και να βασιστεί στις δικές της τεχνολογίες που προσπαθεί να αναπτύξει εδώ και αρκετά χρόνια μέσω μιας λεγόμενης πολιτικής «υποκατάστασης εισαγωγών».

Το παράδειγμα της ιρανικής κυβέρνησης που έχει αποδείξει την ικανότητά της να προσαρμόζεται σε μεγάλης κλίμακας και μακροχρόνιες κυρώσεις της Δύσης παρά το υψηλό κόστος για την οικονομία και την κοινωνία της χώρας, είναι διαφωτιστικό.

 

M.J. Η Ινδία έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμη να αγοράσει ρωσικό πετρέλαιο, η Κίνα ότι συνεχίζει τις συναλλαγές με τη Ρωσία. Μπορούν αυτές οι ανταλλαγές με μη δυτικές χώρες να ξελασπώσουν το ρωσικό κράτος;

 

T.: Είναι γεγονός ότι οι δυτικές χώρες συνεχίζουν να εισάγουν ρωσικές πρώτες ύλες. Λόγω του πολύ υψηλού επιπέδου των τιμών, αυτό επαρκεί επί του παρόντος στο ρωσικό κράτος και του επιτρέπει να συνεχίζει να αποκομίζει σημαντικές χρηματοοικονομικές εισροές.

Μια δραστική μείωση των εισαγωγών ρωσικών υδρογονανθράκων στην Ευρώπη θα μπορούσε ουσιαστικά να οδηγήσει σε επαναπροσανατολισμό των ρωσικών εξαγωγών προς την Ασία, ιδίως στον τομέα του πετρελαίου. Θα ήταν δυσκολότερο να εφαρμοστεί το ίδιο στο πεδίο του φυσικού αερίου εξ αιτίας της έλλειψης ανεπτυγμένων υποδομών μεταφοράς του εκτός από την Ευρώπη.

Στο βαθμό όμως που υπάρχει ρωσο-ευρωπαϊκή αλληλεξάρτηση, η πλήρης παύση των εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι απίθανη.

Ακόμα ένας επαναπροσανατολισμός των ευρωπαϊκών εισαγωγών πρώτων υλών από μη Ρώσους προμηθευτές, κινδυνεύει πάνω απ' όλα να οδηγήσει σε αναδιάρθρωση του διεθνούς εμπορίου με ένα σύνολο επιπτώσεων, στο βαθμό που σε πολλούς τομείς - υδρογονάνθρακες, μη σιδηρούχα μέταλλα, δημητριακά κ.λπ. – είναι πρακτικά αδύνατο να αγνοηθεί η Ρωσία, αν δεν επιδιώκουμε να εμφανιστούν ελλείψεις στις διεθνείς αγορές.

 

M.J. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν ανακοίνωσε, αφενός, κυρώσεις σε βάρος Αμερικανών αξιωματούχων και, αφετέρου, αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις και κοινωνική βοήθεια. Μπορούν αυτά τα αντίμετρα να αλλάξουν το παιχνίδι;

 

T.: Ο αντίκτυπος των ρωσικών κυρώσεων κατά Αμερικανών αξιωματούχων αφορά μόνο το διπλωματικό επίπεδο.

Η αύξηση των κοινωνικών δαπανών αποσκοπεί να μετριάσει τον αντίκτυπο των κυρώσεων και τουλάχιστον να αντισταθμίσει εν μέρει τον υψηλό πληθωρισμό που κατατρώει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Το σχέδιο στήριξης της οικονομίας που εξήγγειλε η ρωσική κυβέρνηση με περίπου 1.000 δισεκατομμύρια ρούβλια αντιπροσωπεύει μόνο το 1% του ΑΕΠ. Η περιορισμένη ικανότητα των αρχών να αυξήσουν τις δαπάνες οφείλεται αφενός στο πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων του ρωσικού κρατικού επενδυτικού ταμείου σε ευρώ και γιεν (τα δολάρια του είχαν διατεθεί τον Ιούνιο του 2021) και αφετέρου στην κλίμακα της τρέχουσας στρατιωτικής επιχείρησης (απότομη αύξηση των στρατιωτικών δαπανών και παραγγελιών στην αμυντική βιομηχανία).

Στην Ρωσία, πριν την κρίση υπήρχε εργασιακό καθεστώς σχεδόν πλήρους απασχόλησης. Ως εκ τούτου, η αύξηση της ανεργίας θα μπορούσε τώρα να ελεγχθεί χρησιμοποιώντας τους μετανάστες. Η Ρωσία -λόγω μείωσης των δημογραφικών δεικτών- είναι μία από τις κύριες χώρες μετανάστευσης στον κόσμο.

 

M.J.Μπορούν αυτές οι κυρώσεις να προκαλέσουν εξέγερση των Ρώσων, δεδομένης και αυτούς ισχυρής καταστολής που αντιμετωπίζουν; Ή και των ολιγαρχών μιας και ο Πούτιν αποκάλεσε ορισμένους από αυτούς «προδότες του έθνους»;

 

DT: Μέρος του ρωσικού πληθυσμού είναι πράγματι ενάντια σε αυτόν τον πόλεμο για τρεις βασικούς λόγους: γιατί αισθάνεται πολύ κοντά με τον ουκρανικό λαό, γιατί η πολεμική σύγκρουση έχει θύματα και νεκρούς αμάχους, ουκρανούς και ρώσους στρατιώτες, και γιατί καταρρέουν οι σχέσεις με τη Δύση.

Ωστόσο, μια εξέγερση από μεριάς των Ρώσων είναι απίθανη:

 Από τη μια , το καθεστώς έχει εξασφαλίσει σε μεγάλο βαθμό τη συναίνεση του πολιτικού συστήματος και ελέγχει τα κύρια μέσα ενημέρωσης.

Από την άλλη, η έκταση των δυτικών κυρώσεων και κυρίως η εκστρατεία μποϊκοτάζ, που σε ορισμένες περιπτώσεις συμπεριλαμβάνει και τη ρωσική κουλτούρα, επιφέρει πολλές φορές αντίθετα αποτελέσματα, δίνοντας την εντύπωση στη ρωσική κοινή γνώμη μιας δυτικής εχθρότητας εναντίον της Ρωσίας στο σύνολό της και όχι μόνο ενάντια στο ισχύον καθεστώς.

Η επίθεση στην Ουκρανία νομιμοποιείται από μεγάλο τμήμα των Ρώσων. Μόνο το τμήμα του πληθυσμού που είναι ενάντια στον πόλεμο ή/και πρόθυμο να διατηρήσει καλές σχέσεις με τη Δύση δεν την νομιμοποιεί. Όσον αφορά τους ολιγάρχες, οι κυρώσεις της Δύσης τείνουν να αποδυναμώνουν τη θέση τους απέναντι σε έναν κρατικό μηχανισμό και τις υπηρεσίες ασφαλείας που είχαν ήδη, σε μεγάλο βαθμό, αναλάβει τα ηνία από τους οικονομικούς κύκλους τα τελευταία χρόνια.

 

M.J. Τι μπορεί να κάνει η ρωσική κεντρική τράπεζα ενάντια στην πτώση του ρουβλίου;

 

Δ. Τ.: Η κεντρική τράπεζα δεν έχει πλέον τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί τα αποθεματικά της σε δολάρια και ευρώ (καθώς και σε γιεν) για να στηρίξει το ρωσικό νόμισμα. Αποφάσισε να αυξήσει ξαφνικά το βασικό της επιτόκιο από το 9,5% στο 20% στις 28 Φεβρουαρίου. Αυτό το μέτρο, σαφώς ενάντια στην ανάπτυξη, επέτρεψε, όπως φαίνεται από την αύξηση των καταθέσεων, την επιστροφή της εμπιστοσύνης των Ρώσων αποταμιευτών στο τραπεζικό σύστημα.

Επιπλέον, οι εξαγωγικές εταιρείες υποχρεώθηκαν να μετατρέπουν σε ρούβλια το 80% των κερδών τους σε συνάλλαγμα, ενώ τέθηκαν σε εφαρμογή και μέτρα ελέγχου κεφαλαίων. Αυτά τα μέτρα είχαν αναμφισβήτητα αποτελέσματα: ενώ είχε χάσει σχεδόν τα δύο τρίτα της αξίας του από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τα μέσα Μαρτίου, το ρούβλι γνώρισε έκτοτε μια απότομη άνοδο που του επέτρεψε να διαγράψει ορισμένες από τις απώλειές του: η πτώση από το τέλος Φεβρουαρίου είναι τώρα λιγότερο από 10%. Οι υψηλές τιμές των πρώτων υλών υποστηρίζουν τις εξαγωγές ενώ οι εισαγωγές περιορισμένες από τις κυρώσεις, συντελούν σε ένα διαρθρωτικά πλεονάζον εμπορικό ισοζύγιο.

 

M.J. Ποια είναι η προοπτική μιας πιθανής ρωσικής χρεωκοπίας δεδομένου του χαμηλού δημόσιου χρέους της; Μπορεί ακόμη και να θεωρηθεί ως αντίμετρο από τη Ρωσία προς τους πιστωτές της;

 

T.: Οι ρωσικές αρχές εργάζονται εδώ και δύο δεκαετίες για να διατηρήσουν ένα από τα χαμηλότερα δημόσια χρέη στον κόσμο και επιδιώκουν να είναι συνεπείς στην αποπληρωμή του εξωτερικού τους χρέους. Έχουν δε πραγματοποιηθεί αρκετές αποπληρωμές μετά τη δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας από τις δυτικές αρχές. Οι τελευταίες έκριναν ότι θα είχε αρνητικό αντίκτυπο, καταρχήν στο δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, η παρεμπόδιση εκ μέρους τους της τήρησης των πληρωμών του χρέους της Ρωσίας. Η δυνατότητα της Μόσχας να χρησιμοποιήσει τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία για να αποπληρώσει το χρέος της λειτουργεί ως επιβεβαίωση ότι αυτά τα περιουσιακά στοιχεία παραμένουν αναγνωρισμένα ως ιδιοκτησία της Ρωσίας, γεγονός που απομακρύνει την πρόθεση για καθαρή και απλή δήμευση που αναφέρουν ορισμένοι δυτικοί αξιωματούχοι.

 

Αναγνώστηκε 1183 φορές
Αντωνία Πάνου

Κάντε κλικ στο όνομα του αρθρογράφου για να διαβάσετε όλα τα άρθρα του.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.