20.6 C
Athens
Τρίτη, 28 Μαΐου, 2024

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Λαϊκές αντιδράσεις προκαλεί η προσέγγιση του Μαρόκου με το Ισραήλ, της Αντωνίας Πάνου


Η μεγαλύτερη διεθνής στρατιωτική άσκηση «African Lion» ,υπό την αιγίδα των ΗΠΑ στην Αφρικανική ήπειρο, πραγματοποιήθηκε τον περασμένο μήνα Ιούνιο (2022),κυρίως στο Μαρόκο (που ήταν η χώρα οικοδεσπότης) αλλά και στην Τυνησία, τη Σενεγάλη και τη Γκάνα.

Από τις 6 έως τις 30 Ιουνίου, περισσότεροι από 7.500 στρατιώτες από δώδεκα χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Σενεγάλης, του Τσαντ, της Βραζιλίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου συμμετείχαν στην άσκηση «African  Lion 2022» σε μαροκινό έδαφος.

Συμμετείχαν στρατιωτικοί παρατηρητές από το ΝΑΤΟ, την Αφρικανική Ένωση (AU) και σχεδόν τριάντα “εταίρους χώρες”, συμπεριλαμβανομένου, για πρώτη φορά, του Ισραήλ. Στα πλαίσια αυτά, F-16 των Βασιλικών Μαροκινών Ενόπλων Δυνάμεων, Apache, άρματα μάχης M1 Abrams και AMX-10 RC σε μια μικτή ομάδα τεθωρακισμένων, προσομοίωσαν μια κοινή αεροπορική και επίγεια επίθεση εναντίον εχθρικών θέσεων στο Ακρωτήριο Δράα.

Μια μάχη δόθηκε ανάμεσα σε πυκνά σύννεφα άμμου που σηκώθηκαν από την πρόσκρουση πραγματικών πυρομαχικών και έναν βίαιο άνεμο από τον Ατλαντικό. Στα σύνορα με τη Δυτική Σαχάρα και την Αλγερία. Υπογράμμιση ενός τεταμένου περιφερειακού πλαισίου…

Κατά δήλωση του επικεφαλής της Africom (αμερικανικής διοίκησης για την Αφρική). Στρατηγού Τάουνσεντ:“Αν και αυτή η εκπαίδευση δεν είχε σχεδιαστεί ειδικά για την αντιμετώπιση της απειλής των τζιχαντιστών ή της περιχαράκωσης των ρώσικων μισθοφορικών ομάδων Βάγκνερ στην Αφρική, θα βοηθήσει όλες τις ένοπλες δυνάμεις μας –εάν κληθούμε να καταπολεμήσουμε τέτοιου είδους ζητήματα στο μέλλον”.

Ακόμα και σε αυτήν την εποχή που οι εντάσεις είναι υψηλές μεταξύ Ραμπάτ και Αλγερίου, ο στρατηγός διαβεβαίωσε ότι η άσκηση «African  Lion» «δεν στόχευε καθόλου» στη γειτονική Αλγερία.To«African  Lion» «αφορά την αύξηση της διαλειτουργικότητάς  μας για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε». «Αυτό που διακυβεύεται σήμερα στο ΝΑΤΟ και στην Ουκρανία καταδεικνύει την αξία των ισχυρών συμμάχων και εταίρων που εργάζονται από κοινού για την προώθηση του κοινού μας συμφέροντος.»

Είναι γεγονός. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν ανακοίνωσε αυξημένη παρουσία αμερικανικού στρατού και δυνατοτήτων στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της «νότιας πλευράς» της, στην Ισπανία και την Ιταλία, και απέναντιστη Βόρεια Αφρική.

Οι ΗΠΑ δεν προσπαθούν να ελέγξουν γεωπολιτικά μόνο τον ευρωπαϊκό χώρο αλλά και τις περιοχές του Μαγκρέμπ και του Σαχέλ –όπου φαίνεται ότι σταδιακά συσσωρεύεται–μεταφερόμενη –η ένταση της γεωπολιτικής σύγκρουσης από τη Μέση Ανατολή.

Ένα μεγάλο κεφάλαιο για τις ΗΠΑ στο Μαγκρέμπ είναι οι σχέσεις τους με το Μαρόκο –καιη αιχμή του δόρατος αποκαλύπτεται στις σχέσεις του τελευταίου με το Ισραήλ. Με την μεσολάβηση του Τράμπ, στα τέλη του 2020, το Μαρόκο προστέθηκε στις ‘συμφωνίες του Αβραάμ΄ που από το Σεπτέμβρη του 2020 καλύπτουν την προσέγγιση του Ισραήλ κατ΄αρχήν με τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, στη συνέχεια με το Σουδάν και τέλος με το Μαρόκο.

Οι ‘Συμφωνίες του Αβραάμ’ έχουν επιτρέψει σε έναν αυξανόμενο αριθμό αραβικών κρατών να συνεργαστούν ανοιχτά με το Ισραήλ σε θέματα ασφάλειας και οικονομίας -χωρίς να απαιτείται από το Ισραήλ, ως αντάλλαγμα, να σταματήσει να οικοδομεί οικισμούς στα κατεχόμενα. Υπό την κυβέρνηση Τραμπ, εγκρίθηκαν προς κατασκευή δυόμισι φορές περισσότερες οικιστικές μονάδες στην Δυτική Όχθη από όσες [είχαν εγκριθεί] κατά την δεύτερη θητεία της κυβέρνησης Ομπάμα. Οι εργασίες σε οδικά συστήματα και υποδομές αναμένεται να εξυπηρετήσουν επιπλέον ένα εκατομμύριο εποίκους. (σύμφωνα με το ισραηλινό παρατηρητήριο Peace Now) 

Το δώρο του Τραμπ στο Μαρόκογια την προσέγγιση με το Ισραήλ ,ήταν η αναγνώριση της κυριαρχίας του στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας (τέλος του 2020) –ημιαυτόνομης περιοχής με μεγάλα ορυχεία φωσφατικών  πετρωμάτων–που την αυτοδιάθεσή της, με δημοψήφισμα του λαού της, διεκδικούν τόσο οι αντάρτες Σαχραούι του Μετώπου Πολισάριο όσο και η Αλγερία ενώ σύμφωνη με αυτό γνώμη είχε εκφράσει και με ψήφισμά του, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ το 1991.

Στη συνέχεια της προσέγγισης και με πρωτοβουλία της Αλγερίας διακόπηκαν ολοσχερώς οι διπλωματικές σχέσεις της με το Μαρόκο τον Αύγουστο του 2021.

Την άνοιξη του 2022 και ο σοσιαλιστής επικεφαλής της Ισπανικής κυβέρνησης Πέδρο Σάντσεθ –που μέχρι τότε κρατούσε στάση ίσων αποστάσεων μεταξύ Μαρόκου και Αλγερίας-ακολούθησε το παράδειγμα του Τραμπ ως προς το φλέγον θέμα της Δυτικής Σαχάρας περνώντας τον Ρουβίκωνα. Τάχθηκε υπερ των απόψεων του Μαρόκου και ενάντια στην Αλγερία παραμερίζοντας τις δυνατότητες συνεργασίας μαζί της –ως προς τους υδρογονάνθρακες τουλάχιστον.

Πολλά τα ερωτήματα:

Πρώτο ερώτημα: Ποιο το υπόβαθρο των σχέσεων του Μαρόκο με το Ισραήλ; Πώς και αυτή η προσέγγιση;

Από το 1956 ακόμα, όταν το Μαρόκο απέκτησε την ανεξαρτησία του, οι διεθνείς ιουδαϊκές αρχές τοCJM (Congrès Juif Mondial),ιδιαίτερα από ΗΠΑ και Καναδά, και οι αρχές του Ισραήλ –σε άτυπη συνεργασία με τον τότε βασιλιά  Μωάμεθ V και στη συνέχεια τον διάδοχο και βασιληά  Χασάν ΙΙ– πέτυχαν τη μετανάστευση μεγάλου μέρους της εβραϊκής κοινότητας από το Μαρόκο για την ενίσχυση της οικοδόμησης του Ισραήλ.

(Οι εβραίοι ήταν εγκατεστημένοι στο Μαρόκο- αλλά και σε όλο το βόρειο Μαγκρέμπ, είτε ως αυτόχθονες αναμεμιγμένοι με τους ντόπιους  βερβέρους –πρώτα φύλα εποικισμού και πριν ακόμα από τους Ρωμαίους, είτε ως μετανάστες-φυγάδες από την Ισπανία από την εποχή της Ισαβέλλας του 15ου αιώνα). Έρευνες ισραηλινών μελετητών μαροκινής καταγωγής(Yigal Bin Nun)καταδεικνύουν πως οι Μαροκινές ρίζες ενυπάρχουν στην ισραηλινή κουλτούρα τόσο στο Ισραήλ όσο και σε εβραίους των ΗΠΑ και του Καναδά.

Τα τελευταία χρόνια μάλιστα καλλιεργείται στο Ισραήλ πολιτιστικό ρεύμα αναζωογόνησης της Μαροκινής «πατρίδας» που συνοδεύεται με εκδηλώσεις, επιστημονικές, ιστορικές πανεπιστημιακές μελέτες και επισκέψεις στο Μαρόκο εβραίων τουριστών. Με απόρροια τη δημιουργία φιλικού κλίματος και από τις δυό πλευρές.

Από το τέλος της περιόδου του βασιλιά Χασάν ΙΙ’ και τις αρχές του βασιλιά Μωάμεθ VI’, οι υπηρεσίες ασφαλείας του Ισραήλ και του Μαρόκου αντέλασσαν μόνιμα πληροφορίες για την ‘καταπολέμηση της τρομοκρατίας’, για το Ιράν, και λοιπά θέματα ‘κοινού΄ ενδιαφέροντος σύμφωνα με διεθνείς μελετητές . (Οι ίδιοι μελετητές αναφέρουν πως το μοναρχικό καθεστώς στο Μαρόκο εύρισκε στοιχεία ερείσματος και οικονομικής βοήθειας –ακόμη και ως υποσχέσεις επενδύσεων– στους εβραίους της διασποράς στη Δύση.)

Δεύτερο ερώτημα: Τι σημαίνει η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ για το Μαρόκο, τις Ενωμένες Πολιτείες και τη γύρω περιοχή;

Η σημερινή εξομάλυνση με το Ισραήλ επιτρέπει από τη μια στο Μαρόκο να είναι ακόμα πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες κα να επωφελείται από μια ορισμένη μορφή τεχνικής και στρατιωτικής βοήθειας–την παράδοση οπλισμού(το 91% του εξοπλισμού του είναι από τις ΗΠΑ)και τεχνογνωσίας από το Ισραήλ–- από την άλλη επιτρέπει και στις Ηνωμένες Πολιτείες να διασπούν την Αραβική και Μουσουλμανική ενότητα όχι μόνο των ηγεσιών αλλά και εν πολλοίς και των λαών των άλλων χωρών του Μαγκρέμπ και των υπολοίπων Αράβων.

Στο ίδιο το Μαρόκο υπάρχει λαϊκή αντίδραση –από το κυρίαρχοαραβικό και μουσουλμανικό στοιχείο-, στις βασιλικές επιταγές της συνεργασίας με τους Ισραηλινούς, η οποία εκδηλώνεται και με λαϊκές διαδηλώσεις υπεράσπισης των συμφερόντων και του δίκιου των παλαιστινίων απέναντι στην ισραηλινή καταδυνάστευση και ιταμή συμπεριφορά.

Πολλώ μάλλον στο υπόλοιπο Μαγκρέμπ. Στη γειτονική Αλγερία αλλά και στην φίλη προς αυτήν Τυνησία με το πρόσφατα αποκτηθέν σύνταγμα αραβικής και νασερικής κοπής – ως εθνικιστικό αραβικό κράτος με υπεραυξημένες εξουσίες προέδρου.

Η Αλγερία κα ιτο γειτονικό της Μαρόκο βρίσκονται σε μόνιμη σύγκρουση από την εποχή της ανεξαρτησίας των δύο χωρών. Οι αιτίες είναι μάλλον η διαφορετική ιστορία των δύο χωρών ως προς τα ισχύοντα πολιτικά καθεστώτα. Στο Μαρόκο το μοναρχικό καθεστώς έδωσε τη δυνατότητα ανάμειξης του διεθνούς εβραϊκού στοιχείου και του Ισραήλ και δεν έγινε δυνατή η δημιουργία και ανάπτυξη ενός δημοκρατικού αραβικού κράτους που πρέσβευαν οι προοδευτικές δυνάμεις της χώρας με επικεφαλής τον Μπέν  Μπερκά. Από την άλλη μεριά στην Αλγερία από την ανεξαρτησία και μετά πάντα υπήρξε ένα στρατοκρατικό καθεστώς που υποστηρίχθηκε ενισχύθηκε από τη Σοβιετική ΄Ένωση,  κατ΄αρχή στον αντιιμπεριαλιστικό του αγώνα μέχρι το 1990, και στη συνέχεια από τη Ρωσία (το 2007 χάρισε στην Αλγερία όλα της τα χρέη και της παρέχει μόνιμα στρατιωτικό εξοπλισμό και ειδικούς).

Στα τέλη Αυγούστου 2021,μετά την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων του Ισραήλ με το Μαρόκο, τα ο Αλγέρι αποφάσισε να διακόψει τις διπλωματικές του σχέσεις με το Ραμπάτ πριν κλείσει, ένα μήνα αργότερα, τον εναέριο χώρο του για όλα τα μαροκινά αεροπλάνα. Με τις αεροπορικές συνδέσεις μεταξύ Καζαμπλάνκα και Αλγέρι να έχουν ήδη ανασταλεί λόγω της πανδημίας Covid-19, η απόφαση θα πρέπει να έχει πολύ μικρό αντίκτυπο στην εναέρια κυκλοφορία. Αλλά ο Αλγερινός Υπουργός Εξωτερικών, Ramtane Lamamra, έδειξε επίσης την επιθυμία του να μην ανανεώσει μια σημαντική σύμβαση που συνδέεται με τον αγωγό φυσικού αερίου Μαγκρέμπ-Ευρώπη (GME), ο οποίος από το 1996 συνδέει τα κοιτάσματα της Αλγερίας με την Ευρώπη μέσω Μαρόκου και η οποία λήγει στις τέλη Οκτωβρίου.

 Ακόμα οι διεθνείς μελετητές εκτιμούν ότι η προσέγγιση του Μαρόκο με το Ισραήλ θα οδηγήσει την Αλγερία στη βάση των εσωτερικών της προβλημάτων, με το Χιράκ που δεν έχει ακόμη τελειώσει, με την ιδεολογική της θέση στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας και στο ζήτημα του Μετώπου Polisario, να έρθουν πιο κοντά με την Τυνησία αλλά ακόμη και με το Ιράν.

Εκτιμάται ότι , σήμερα, όλοι οι ανταγωνισμοί και οι συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής στην έννοια της Αραβικής Χερσονήσου-Περσικού Κόλπου και του Λεβάντε εξάγονται προς τη Μεσόγειο και δη τη βόρεια πλευρά της Αφρικής.

Η προσέγγιση αυτή διασπά την ήδη κατακτημένη και δυνητική ενότητα (πολιτιστική, οικονομική και γεωπολιτική) των χωρών του Μαγκρέμπ  και καθίσταται ευκολότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες να αρχίσουν να αναμειγνύονται περαιτέρω στα τεκταινόμενα στις γειτνιάζουσες χώρες του Σαχέλ.(της Υποσαχάριας  δηλ. Αφρικής: του Νίγηρα, του Τσαντ, της Μαυριτανίας, της Μπουρκίνα Φάσο και του Μάλι.)

Τρίτο ερώτημα:Θα αναρωτηθεί κανείς γιατί συμβαίνουν όλα αυτά τώρα;

Μόνο αν δούμε το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο-έστω και αμυδρά-θα μπορέσουμε να αρχίσουμε να κατανοούμε:.

Κατ’ αρχήν ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο βαθύς ανταγωνισμός των ΗΠΑ με τη Ρωσία και την Κίνα, η βαθμιαία και σταθερή μεν αλλά σιωπηλή- ιδιαίτερα οικονομική-άνοδος της Κίνας, η συσσώρευση αποτυχιών των ΗΠΑ ( Ιράκ, Συρία, Αφγανιστάν κλπ.)Και η Αφρική παρούσα ως η λεία και το πεδίο ανταγωνισμού όλων. Παλιών και νέων αποικιοκρατών με την παλιά ανοιχτή ή καλυμμένη μορφή. Για τους πόρους της από διαμάντια, χρυσό, ορυκτά, σπάνια μέταλλακαι υδρογονάνθρακες, για τις ανάγκες της σε αγροτοδιατροφικά και βιομηχανικά προϊόντα, για τη δημιουργία -στα πλαίσια των χωρών της- εγκαταστάσεων υποδομής και πολλά άλλα …

Η Ρωσία διεισδύει στην Αφρική τόσο οικονομικά(για διαμάντια, χρυσό και άλλους πολύτιμους λίθους και ορυκτά στις χώρες της Αφρικής έναντι υδρογονανθράκων και αγροτοδιατροφικών προϊόντων )όσο και  ιδιαίτερα παρέχοντας τελευταία στρατιωτική και παραστρατιωτική βοήθεια στις  κυβερνήσεις των χωρών του Σαχέλ και της Κεντρικής Αφρικής που απειλούνται σοβαρά από τη δράση στρατιωτικών ομάδων και τζιχαντιστών. Γεγονός που προκαλεί τη δυσανασχέτηση των ήδη εμπλεκόμενων καθώς εκτός από την απειλή του τέλους της εμπλοκής τους διαπιστώνουν ότι οι χώρες της Αφρικής αποτελούν και σημαντική δύναμη στα πλαίσια του ΟΗΕ υποστηρίζοντας τη Ρωσία. (απέχουν από το να προσυπογράφουν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας π.χ. στη σύρραξη με την Ουκρανία, απαντούν θετικά στις προσκλήσεις του Πούτιν για συνεργασίες και φιλικές ανταλλαγές –στο Σότσι το 2019 συμμετείχαν 53 αφρικανικές χώρες κ.λπ. )

Απότο 2013 η δράση των τζιχαντιστών στην Αφρική –ιδιαίτερα στο Μάλι και ευρύτερα στο υπόλοιπο Σαχέλ  έχει επιτρέψει την εκεί παρουσία πολλών ένοπλων ομάδων (των ΗΠΑ, της Γαλλίας –η Γαλλία είχε 4500 στρατιώτες στην περιοχή- , του ΟΗΕ και πολλών άλλων χωρών).Οι αγροτικοί πληθυσμοί δολοφονούνται έκτοτε κυριολεκτικά από τις ένοπλες ομάδες -χωρίς τις περισσότερες φορές οι δολοφόνοι να ταυτοποιούνται, ‘είναι μονίμως οι τζιχαντιστές’, αλλά χωρίς να είναι και βέβαιο-για να καλλιεργείται μονίμως η ένταση και να ευνοείται η σύγκρουση των οικονομικοπολιτικών  συμφερόντων. Η από τον φετινό  χειμώνα εξαναγκαστική αποχώρηση των δυνάμεων της Γαλλίας από το Μάλι,-φημολογείται ότι τους έδιωξε η καινούργια χούντα στην εξουσία, η διείσδυση της Ρωσίας και η σιωπηλή αλλά πολύ έντονη οικονομική παρουσία της Κίνας στην Αφρική συνιστούν όλα ένα μείγμα εκρηκτικό.

Αλλά το Μάλι , το Σαχέλ και η Κεντρική Αφρική θα αποτελέσουν ένα άλλο πεδίο διαπραγμάτευσης και άρθρων στο Kommon.gr. Στα προσεχώς…

 

Πηγές: Διαδικτυακές εκδόσεις LeMonde.fr,Academia.edu.

 

Η Αντωνία Πάνου είναι αρχιτέκτων-ερευνήτρια.

0ΥποστηρικτέςΚάντε Like

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΘΡΑ ΑΠΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ