Τον Μάρτιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έφερε σε διαβούλευση το προσχέδιο ενός νέου κανονισμού με την ονομασία «EU Inc.», για τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού εταιρικού πλαισίου. Πρόκειται για το λεγόμενο «28ο καθεστώς», το οποίο θα λειτουργεί παράλληλα με τα 27 διαφορετικά εθνικά συστήματα εταιρικού δικαίου.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του προσχεδίου ήταν τα εξής:
- Ίδρυση εταιρείας μέσα σε 48 ώρες, με κόστος έως 100 ευρώ.
- Δυνατότητα σύστασης εταιρείας χωρίς ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο.
- Πλήρως ψηφιακή διαδικασία ίδρυσης και λειτουργίας.
- Ελεύθερη επιλογή του κράτους-μέλους στο οποίο θα καταχωρίζεται η εταιρεία.
- Απλούστερες διαδικασίες μεταβίβασης μετοχών, χρηματοδότησης και εταιρικών μεταβολών.
- Ψηφιοποιημένες διαδικασίες αφερεγγυότητας και εκκαθάρισης.
- Κοινό, προαιρετικό σύστημα χορήγησης μετοχών και δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών στους εργαζόμενους.
Με την επιλογή αυτού του καθεστώτος, μια εταιρεία θα μπορεί να αναγνωρίζεται σε ολόκληρη την ΕΕ, χωρίς να χρειάζεται να ιδρύει ξεχωριστή εταιρική οντότητα σε κάθε χώρα όπου δραστηριοποιείται.
Τα κόμματα της Αριστεράς στο Ευρωκοινοβούλιο, αλλά και τα ευρωπαϊκά συνδικάτα, αντέδρασαν έντονα, χαρακτηρίζοντας το προσχέδιο «Δούρειο Ίππο». Κατήγγειλαν ότι, στο όνομα της απλούστευσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσφέρει στις μεγάλες επιχειρήσεις ένα σύστημα «α λα καρτ», δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αξιοποιούν τις διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών.
Ο κίνδυνος είναι συγκεκριμένος: οι εταιρείες να επιλέγουν το καθεστώς που τις συμφέρει περισσότερο, παρακάμπτοντας στην πράξη τις εθνικές συλλογικές συμβάσεις και υπονομεύοντας κατοχυρωμένα εργατικά δικαιώματα. Παράλληλα, θα μπορούν να μεταφέρουν εικονικά την έδρα τους ή να αναζητούν ευνοϊκότερες φορολογικές ρυθμίσεις, περιορίζοντας τις υποχρεώσεις τους προς τα δημόσια ταμεία. Με άλλα λόγια, περισσότερες δυνατότητες για την κερδοφορία του κεφαλαίου, λιγότεροι πόροι για τις κοινωνικές ανάγκες.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Μια ψηφιακή εταιρεία θα μπορούσε να ιδρυθεί στην Ιρλανδία, να δραστηριοποιείται στη Γαλλία, να διοικείται από τη Βουλγαρία και να δηλώνει ότι οι εργαζόμενοί της εργάζονται εξ αποστάσεως από την Κύπρο. Έτσι, σύμφωνα με τις καταγγελίες που έχουν διατυπωθεί από τα ευρωπαϊκά συνδικάτα , θα μπορούσε να αξιοποιεί τις διαφορές των εθνικών νομοθεσιών και να αποφεύγει την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων των χωρών στις οποίες αναπτύσσει τη δραστηριότητά της.
Μετοχές αντί για μισθούς
Μια άλλη πλευρά του προσχεδίου αφορά τη δυνατότητα χορήγησης μετοχών της εταιρείας στους εργαζόμενους. Αυτό μπορεί να αποτελέσει έναν έμμεσο τρόπο αντικατάστασης μέρους των σταθερών μισθών με μετοχές ή άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα, καθιστώντας τους εργαζόμενους συμμέτοχους στα επιχειρηματικά ρίσκα. Με λίγα λόγια, η εργασία καλείται να προσαρμοστεί ακόμη περισσότερο στις ανάγκες και στις διακυμάνσεις της κερδοφορίας των μονοπωλιακών ομίλων. Έτσι, ο σταθερός μισθός κινδυνεύει να υποκατασταθεί από την υπόσχεση μιας μελλοντικής συμμετοχής στην επιχειρηματική επιτυχία.
Η εργασία προσαρμόζεται ακόμη περισσότερο στις διακυμάνσεις της αγοράς και στις ανάγκες των επιχειρηματικών ομίλων. Πρόκειται για μια ακόμη μεταφορά του επιχειρηματικού κινδύνου στις πλάτες των εργαζομένων.
Η επίθεση δεν περιορίζεται μόνο στους μισθούς και στις ΣΣΕ. Μια άλλη πλευρά της αφορά τη δυνατότητα των εργαζομένων να έχουν λόγο στις αποφάσεις που καθορίζουν την εργασία και τη ζωή τους: πώς θα ενημερώνονται, πώς θα εκπροσωπούνται στις αποφάσεις που τους αφορούν, αλλά και πώς θα ασκούνται η συνδικαλιστική εκπροσώπηση και δράση.
Γίνεται όλο και πιο φανερό ότι, με τη συγκεκριμένη δομή των εταιρειών, η άσκηση αυτών των δικαιωμάτων θα συναντά σοβαρά εμπόδια. Τι θα συμβαίνει, για παράδειγμα, με μια επιχείρηση που έχει την έδρα της σε ένα κράτος, αλλά διατηρεί εργοστάσια και γραφεία, απασχολώντας εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες εργαζόμενους σε άλλα κράτη; Ποιο εργατικό δίκαιο θα εφαρμόζεται και ποιας χώρας οι αρχές θα είναι αρμόδιες; Από ποια χώρα θα εκπροσωπούνται οι εργαζόμενοι; Πώς θα διασφαλίζεται ότι οι εργαζόμενοι δεν θα μετακινούνται «ηλεκτρονικά» σε άλλα εταιρικά σχήματα, ώστε να αποφεύγονται οι υποχρεώσεις ενημέρωσης και συμμετοχής;
Η δυνατότητα των εργαζομένων να παρεμβαίνουν στις αποφάσεις για συγχωνεύσεις, αναδιαρθρώσεις, μεταφορές δραστηριοτήτων και απολύσεις κινδυνεύει ουσιαστικά να ακυρωθεί. Στην πράξη, ενδέχεται να μην έχουν καμία ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης σε κρίσιμες αποφάσεις που τους αφορούν, όπως όταν μια επιχείρηση αποφασίζει να μεταφέρει την παραγωγή σε άλλη χώρα, να κλείσει εγκαταστάσεις ή να απολύσει εκατοντάδες εργαζόμενους.
Η Οδηγία Μπολκεστάιν του 2006 βρικολακιάζει είκοσι χρόνια μετά
Η EU Inc. μας φέρνει στον νου μια παλαιότερη προσπάθεια των πολιτικών εκπροσώπων του μονοπωλιακού κεφαλαίου: την Οδηγία Μπολκεστάιν, η οποία προέβλεπε την απελευθέρωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και είχε προκαλέσει τεράστιες εργατικές διαδηλώσεις και απεργίες σε όλη την Ευρώπη.
Η αρχική πρόταση του τότε επιτρόπου Φριτς Μπολκεστάιν προέβλεπε την εφαρμογή της αρχής της χώρας καταγωγής. Δηλαδή, μια επιχείρηση εγκατεστημένη σε μία χώρα θα μπορούσε να παρέχει υπηρεσίες σε μια άλλη, με βάση το νομικό πλαίσιο της χώρας προέλευσής της. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να έχει την έδρα της σε μια χώρα όπου οι μισθοί ήταν από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη και τα εργασιακά δικαιώματα περιορισμένα και στη συνέχεια να δραστηριοποιείται σε χώρες στις οποίες, υπό κανονικές συνθήκες, θα όφειλε να εφαρμόζει τις συλλογικές συμβάσεις και το εργατικό δίκαιο του τόπου δραστηριοποίησής της.
Η EU Inc. δεν είναι η ίδια νομοθεσία με την Οδηγία Μπολκεστάιν. Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιαστική πολιτική ομοιότητα: και στις δύο περιπτώσεις τίθεται το ζήτημα της δυνατότητας των επιχειρήσεων να αξιοποιούν τις διαφορές μεταξύ των εθνικών συστημάτων, επιλέγοντας το ευνοϊκότερο περιβάλλον για τη δραστηριότητά τους.
Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC), μαζί με τις βελγικές συνδικαλιστικές οργανώσεις ACV-CSC, FGTB-ABVV και SYNOVA, πραγματοποίησαν διαδήλωση στις Βρυξέλλες, έξω από τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου, ενώ συνεδρίαζε το Συμβούλιο της ΕΕ.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις κατήγγειλαν ότι το σχέδιο θα προκαλέσει έναν αγώνα δρόμου προς τα κάτω για τα εργατικά δικαιώματα, με τα κράτη να ανταγωνίζονται μεταξύ τους ποιο θα προσφέρει το ευνοϊκότερο περιβάλλον στις επιχειρήσεις. Ζήτησαν εγγυήσεις για την προστασία των συλλογικών συμβάσεων, της συνδικαλιστικής εκπροσώπησης και των δικαιωμάτων ενημέρωσης και διαβούλευσης. Ζήτησαν, επίσης, να μην μπορούν οι επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν τις μετοχές και τα δικαιώματα προαίρεσης αγοράς μετοχών (stock options) ως υποκατάστατο των μισθών, καθώς και να μην επιτρέπεται η τεχνητή κατάτμηση των επιχειρήσεων για την αποφυγή των υποχρεώσεών τους απέναντι στους εργαζόμενους.
Η πρόταση έχει προκαλέσει αντιπαραθέσεις και στο Ευρωκοινοβούλιο, με κεντρικό σημείο το αν θα υπάρξουν υποχρεωτικές εγγυήσεις για τη συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση των επιχειρήσεων και για την προστασία των συλλογικών δικαιωμάτων. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα αποτελεί τον κύριο πολιτικό εκφραστή της στήριξης στο «EU Inc.». Η θέση του ΕΛΚ είναι ότι το πλαίσιο πρέπει να παραμείνει απλό, ευέλικτο και απαλλαγμένο από γραφειοκρατικά εμπόδια. Οι Σοσιαλιστές δεν το απορρίπτουν, αλλά θέτουν όρους, ενώ οι Πράσινοι και η Αριστερά το καταψηφίζουν. Μέχρι τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές, η κοινοβουλευτική διαδικασία δεν είχε ολοκληρωθεί και δεν υπήρχε τελικός κανονισμός.
Το ευρωπαϊκό Ντελαγουέρ
Το υπό συζήτηση νομοσχέδιο παραπέμπει σε ένα μοντέλο που έχει πάρει την ονομασία του από την Πολιτεία Ντελαγουέρ των ΗΠΑ. Το ευνοϊκό εταιρικό καθεστώς, οι φοροαπαλλαγές, οι ταχύτατες δικαστικές διαδικασίες και οι πολλαπλές δυνατότητες ευελιξίας που προσφέρονται στις επιχειρήσεις από αυτή την Πολιτεία έχουν οδηγήσει χιλιάδες εταιρείες να διατηρούν εκεί την επίσημη έδρα τους, ακόμη και όταν η πραγματική οικονομική τους δραστηριότητα βρίσκεται αλλού.
Αυτό ακριβώς επιδιώκεται να δημιουργηθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: μια αντίστοιχη δυνατότητα, μέσω της οποίας οι επιχειρήσεις θα μπορούν να επιλέγουν το κράτος-μέλος στο οποίο θα καταχωρίζονται, λειτουργώντας με ένα ενιαίο εταιρικό πλαίσιο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν αυτή η δυνατότητα έρθει σε αντιπαράθεση με το εργατικό δίκαιο, τις εθνικές ΣΣΕ και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Όλοι καταλαβαίνουμε πως, παρά τις αντίθετες διαβεβαιώσεις της ΕΕ, οι τυπικές εγγυήσεις δεν αρκούν για να διασφαλίσουν τα δικαιώματα των εργαζομένων.
Αυτό που μάλλον θα συμβεί είναι ένας μεγάλος ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών για το ποιο θα προσφέρει τις ευνοϊκότερες συνθήκες στις εταιρείες. Θα δούμε να δημιουργούνται εταιρείες-γραμματοκιβώτια, μέσα από τις οποίες οι φορολογικές απάτες θα γίνουν παιχνιδάκι, μπροστά στο οποίο θα ωχριούν οι υποθέσεις του «Χωριάτικου», της Pizza Fan και των νυχτερινών κέντρων με τους αχυρανθρώπους της Θεσσαλονίκης.
Το ευρωπαϊκό Ντελαγουέρ είναι μια εικόνα από το πολύ κοντινό μέλλον για τους εργαζόμενους. Δεν μπορεί, άλλωστε, να αποσυνδεθεί από τη γενικότερη στρατηγική του κεφαλαίου, την οποία υλοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η έκθεση Ντράγκι, η ατζέντα ανταγωνιστικότητας, η προσπάθεια περιορισμού των μισθών και των εργατικών δικαιωμάτων και κατακτήσεων, καθώς και η ενίσχυση της ενιαίας αγοράς, αποσκοπούν στο να διοχετευθούν λιμνάζοντα κεφάλαια, προκειμένου να διασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή κερδοφορία του ευρωπαϊκού κεφαλαίου στον ανταγωνισμό του με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Πρόκειται για μία ακόμη προσπάθεια του κεφαλαίου να οργανώσει την παραγωγή και την εργασία με αποκλειστικό κριτήριο την κερδοφορία.
Για άλλη μια φορά, οι ανάγκες των εργαζομένων αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο στην επιχειρηματικότητα. Η EU Inc. έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη εργαλείο στη φαρέτρα του κεφαλαίου. Απέναντι σε αυτή την προοπτική, απαιτείται η υπεράσπιση των συλλογικών συμβάσεων, των μισθών, της συνδικαλιστικής δράσης και των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Χρειάζεται οργανωμένη συλλογική αντίσταση, κοινή δράση των εργαζομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σύγκρουση με την πολιτική που βάζει τα κέρδη πάνω από τις ανάγκες των εργαζομένων.
