του Γιώργου Αλεξάτου
Μέχρι πριν δυο μέρες κανείς δεν ήξερε πως υπήρχαν. Για την εκτέλεση των διακοσίων κομμουνιστών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, γνωρίζαμε από άρθρα, από βιβλία, από αφηγήσεις, είχαμε διαβάσει ποιήματα, είχαμε ακούσει τραγούδια, πριν λίγα χρόνια είδαμε και την εκπληκτική ταινία του Παντελή Βούλγαρη, «Το τελευταίο σημείωμα». Όμως δεν είχαμε υπόψη μας καμιά σχετική φωτογραφία.
Και ξαφνικά, το απόγευμα του Σαββάτου, είδαμε τις οχτώ φωτογραφίες που βγήκαν σε ηλεκτρονική δημοπρασία. Και μέσα σε λίγες ώρες τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύστηκαν από την αναπαραγωγή τους.
Τραβηγμένες από έναν Γερμανό υπολοχαγό, ονόματι Χέρμαν Χόιερ, που παραβρέθηκε στην εκτέλεση και όπως συνηθιζόταν από πολλούς αξιωματικούς και στρατιώτες της Βέρμαχτ και των SS σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, απαθανάτισε το μαζικό έγκλημα, ενδεχομένως και με καμάρι, οι φωτογραφίες βρέθηκαν στα χέρια Βέλγου πολίτη που τις έβγαλε σε δημοπρασία. Αγνοώντας ίσως την ανυπολόγιστη ιστορική τους αξία.
Η δημοσίευση των φωτογραφιών συγκλόνισε την τεράστια πλειονότητα όσων τις είδαν, ακριβώς γιατί επαληθεύουν με εντυπωσιακό τρόπο αυτά που είχαμε διαβάσει και ακούσει για εκείνη την Πρωτομαγιά του 1944. Για το πώς βάδισαν προς τον θάνατο και πώς στάθηκαν απέναντι στα πολυβόλα οι διακόσιοι κομμουνιστές. Με το κεφάλι και τις γροθιές ψηλά, με το βλέμμα καθαρό να ατενίζει το ελπιδοφόρο μέλλον που προδιέγραφαν ήδη από τη νίκη του Στάλινγκραντ, πριν δεκαπέντε μήνες, οι μεγάλες επιτυχίες του Κόκκινου Στρατού. Με το ΕΑΜ να έχει καταστεί το μεγάλο απελευθερωτικό μέτωπο των λαϊκών κοινωνικών δυνάμεων, με τον ΕΛΑΣ να έχει απελευθερώσει μεγάλο μέρος της χώρας, όπου ήδη είχε σχηματιστεί η κυβέρνηση των βουνών. Με το ΚΚΕ μπροστάρη σε όλα αυτά, κύρια πολιτική δύναμη του τόπου.
Με το ΚΚΕ συνδεόταν η πλειονότητα των διακοσίων, ενώ υπήρχαν και έξι τροτσκιστές και πέντε αρχειομαρξιστές. Και οι διακόσιοι στο σύνολό τους κομμουνιστές.
Ακριβώς όπως όριζε η διαταγή της γερμανικής Στρατιωτικής Διοίκησης, ως αντεκδίκηση για την επίθεση του ΕΛΑΣ έξω απ’ τους Μολάους της Λακωνίας, στις 27 Απριλίου, κατά την οποία σκοτώθηκε ο υποστράτηγος Φραντς Κρεχ και άλλοι τρεις αξιωματικοί, και τραυματίστηκαν κάμποσοι στρατιώτες.
Επρόκειτο κυρίως για αγωνιστές που ήταν κρατούμενοι ήδη από τα χρόνια της δικτατορίας Μεταξά, συνήθως στην Ακροναυπλία, και στη συνέχεια οι ελληνικές Αρχές τους παρέδωσαν στους κατακτητές.
Η ανακάλυψη των φωτογραφιών και η έντονη συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θέτει πλέον το ζήτημα της απόκτησής τους από το ελληνικό Δημόσιο, ως σημαντικών ντοκουμέντων της ιστορίας του λαού και του τόπου. Ήδη στην κατεύθυνση αυτή πιέζουν μια σειρά κόμματα της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς, οι δήμοι Καισαριανής και Χαϊδαρίου, μαζικοί φορείς κ.ά. Η θέση τους αναμφίβολα είναι στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στην Καισαριανή.
