Τοποθέτηση στην εκδήλωση του 5ου Φεστιβάλ Χανίων «Πολεµικός καπιταλισµός. Η δεύτερη εποχή των Αυτοκρατοριών» του Πέτρου Παπακωνσταντίνου
Το 1992 ο Φουκογιάμα στο βιβλίο του «Το Τέλος της Ιστορίας και ο Τελευταίος άνθρωπος” διακήρυττε ότι η παγκόσμια εξάπλωση των φιλελεύθερων δημοκρατιών και του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς θα σηματοδοτούσε την τελική μορφή διακυβέρνησης. Στην ίδια κατεύθυνση, το 1999, ο αρθρογράφος των NY Τimes Τόμας Φρίντμαν κάπως πιο εκλαϊκευμένα υποστήριζε ότι 2 χώρες που έχουν McDonalds δεν πρόκειται να πολεμήσουν ποτέ μεταξύ τους… Στον αντίποδα, στις αρχές του 21ου αιώνα, ένας ΕΠΟΝίτης στα νιάτα του, φυλακισμένος στα μαύρα χρόνια που ακολούθησαν αμέσως μετά, μαρξιστής, ακαδημαϊκός δάσκαλος, συγγραφέας, τελείωνε μια ομιλία σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο, σε αυτού του κόσμου την γωνιά, καταχειροκροτούμενος από εκατοντάδες νεολαίους, με την εξής φράση: Υποστηρίζω λοιπόν, ότι ο καπιταλισμός σήμερα, βρίσκεται στο στάδιο του ιμπεριαλισμού και μάλιστα στην κλασσική του εκδοχή, όπως τον περιέγραψε ο Λένιν στις αρχές του 20ου αιώνα. Το όνομα αυτού, Ευτύχης Μπιτσάκης, είναι το 1ο φεστιβαλ βιβλίου που γίνεται εδώ στα Χανιά, τον τόπο του, τον τόπο μας, χωρίς αυτός ο σπουδαίος άνθρωπος να βρίσκεται πια στην ζωή.
Αποτιμώντας τις εξελίξεις τα επόμενα 20 χρόνια, μάλλον ο Ευτύχης νίκησε τον Φουκογιάμα με την έννοια ότι το 2026 μια υπεριμπεριαλιστική παγκόσμια Ειρήνη φαντάζει όνειρο θερινής νυκτός. Στον αντίποδα, ένα θεωρητικό σχήμα, που περιλαμβάνει ανισόμετρες σχέσεις εξουσίας, διαρκή ανταγωνισμό, αντιθέσεις μεταξύ κεφαλαίων, χωρών, πολέμους και αναταραχές στους κοινωνικούς σχηματισμούς φαίνεται να περιγράφει καλύτερα την πραγματικότητα σήμερα κι επομένως να αποτελεί μια προωθημένη αφετηρία όσο αφορά την προσπάθεια αλλαγής αυτού του ζοφερού μέλλοντος.
Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου, όντας δημοσιογράφος και συγγραφέας έχει καταφέρει να αφήσει καθαρό το αποτύπωμά του στον γραπτό λόγο, θα τολμήσω να πω ότι ήδη βλέπουμε την επόμενη γενιά δημοσιογράφων / συγγραφέων που είναι επηρεασμένοι από το έργο του. Στο 10ο βιβλίο του, -μέσα σε 23 χρόνια- παρουσιάζονται οι διαδικασίες οι οποίες μας οδήγησαν σε ένα κόσμο εκρηκτικών διεθνών εξελίξεων, στον δρόμου του επιθετικού εθνικισμού, του μιλιταρισμού και του πολέμου. Κατά περίεργο τρόπο, το 1ο του βιβλίο του Πέτρου «Η Αμερικανική Τζιχάντ πολεμικός καπιταλισμός η εποχή της αυτοκρατορίας» πραγματευόταν κάτι ανάλογο, τις ανησυχητικές εξελίξεις στα διεθνή 23 χρόνια περίπου πριν. Ο συγγραφέας συνεχίζει να γράφει τα βιβλία του, κινητοποιούμενος από την έντονη πολιτική και κοινωνική συγκυρία που ζούμε. Θα έλεγε κανείς ότι οι διεθνείς εξελίξεις είναι για τον Πέτρο κάτι σαν «το χέρι του Θεού» μιας και ζούμε μέρες Μουντιάλ ο οποίος συνεχίζει να γράφει βιβλία εξαιρετικά επίκαιρα παρεμβαίνοντας στην συγκυρία. Στο βιβλίο περιγράφονται οι οικονομικές, πολιτικές, τεχνολογικές διαδικασίες που μας έφτασαν στο εκρηκτικό παρόν και τα πολεμικά μέτωπα. Είναι χωρισμένο σε 6 κεφάλαια συν τον επίλογο. Γάζα, Ουκρανία, οι εξελίξεις στην ΕΕ, η σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας, η διακυβέρνηση Τραμπ και το ξαναμοίρασμα του κόσμου, ο μιλιταρισμός. Με πλήθος στοιχείων, χωρίς όμως να γίνεται κουραστικός τεκμαίρει την άποψή του γύρω από τις εξελίξεις παρουσιάζοντάς μας, το εξαιρετικά νέο αλλά και επικίνδυνο διεθνές τοπίο.
Σε ποια χώρα, ζούμε;
Ζούμε στην χώρα που η κυβέρνηση της, δηλαδή η ΝΔ έχει επιλέξει να είναι με την λεγόμενη «σωστή πλευρά της ιστορίας» σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, δηλαδή με την εμμονική προσκόλληση στην συμμαχία με τον Άξονα ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-Ισραήλ-ΕΕ. Μόνο που αυτή η πλευρά είναι απολύτως υπεύθυνη για την γενοκτονία των Παλαιστινίων στην Γάζα, με τουλάχιστον 25.000 δολοφονημένα παιδιά, είναι υπεύθυνη για την γενικότερη ξετσίπωτη κάλυψη του Ισραήλ το οποίο έχει βάλει φωτιά στην Μέση Ανατολή και ευρύτερα στην περιοχή μας, με τελευταίο παράδειγμα τον απολύτως απρόκλητο βομβαρδισμό του Ιράν.
Η ομιλία «της σωστής πλευράς της ιστορίας» στις αρχές του 2022, είναι σημείο καμπής για τουλάχιστον 2 λόγους. Ο πρώτος είναι γιατί μέσα σε λιγότερο από 4 χρόνια η επιχειρηματολογία του έλληνα ΠΘ για την στάση της ελληνικής κυβέρνησης έχει διαψευστεί πλήρως! Αυτολεξεί αποσπάσματα από την ομιλία «Υπεράσπιση του Διεθνούς Δικαίου έναντι του Δικαίου του Ισχυρού», επίσης αυτολεξεί: «Είμαστε με το πλευρό της Ειρήνης, της Νομιμότητας και της Δημοκρατίας». Όλα αυτά το 2022. Απ’ το 2025 και μετά συνεχίζουμε πιστά την φιλοαμερικάνικη πολιτική με τον πρόεδρο Τραμπ να λέει απροκάλυπτα ότι δεν τον ενδιαφέρει η Διεθνής νομιμότητα αλλά επιβάλει τις διεθνείς εξελίξεις με το δίκιο του ισχυρού. Όσο για την Ειρήνη και την Δημοκρατία η πλευρά των ΗΠΑ-ΕΕ-Ισραήλ αυτή την στιγμή είναι μακράν η πιο φιλοπόλεμη ακροδεξιά και αυταρχική στον πλανήτη.
Ο δεύτερος και ο σημαντικότερος λόγος είναι γιατί από αυτή την ομιλία εγκαινιάζεται η αρχή μιας όλο και κλιμακούμενης φιλοπολεμικής ρητορείας και πρακτικής τόσο προς το εσωτερικό όσο και προς το εξωτερικό. Πράσινο φως για πλήρη ενεργοποίηση των ΝΑΤΟϊκών βάσεων, αποστολή όπλων στο εξωτερικό της χώρας, θηριώδεις δαπάνες για εξοπλιστικά συστήματα (REARM EUROPE). Η χώρα χώνεται όλο και πιο βαθιά σε ένα σκοτεινό, πολεμικό λαγούμι εξαιτίας των κυβερνητικών επιλογών. Το προηγούμενο εξάμηνο είχαμε την μνημειώδη δήλωση του Υπουργού Δένδια ο οποίος ανέλαβε την ιδεολογική προετοιμασία για τον πόλεμο. Μίλησε ανοιχτά, δημόσια, λέγοντας ότι θα πρέπει να προετοιμαστούμε για να δεχθούμε φέρετρα τυλιγμένα με την ευρωπαϊκή σημαία. Δεν υπάρχει κανένα πατριωτικό καθήκον για εμάς απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν υπάρχει γιατί κανένας άνθρωπος δεν αναγνώρισε ποτέ σαν πατρίδα του μια φυλακή. Για εμάς πατρίδα παραμένουν τα καλύβια μας κι ας στοιχίζουν τα νοίκια τους πλέον τον μισό μισθό στα Χανιά, πατρίδα είναι τα πεζούλια μας κι ας ασφυκτιούν με τα τραπεζοκαθίσματα. Η, μάλλον πιο ολοκληρωμένα όπως έγραφε το κάλεσμα της ΕΛΜΕ Χανίων για μια αντιρατσιστική αντιφασιστική συγκέντρωση, πέρυσι τέτοιες μέρες:
«Εάν κάτι απειλεί τους κατοίκους αυτό είναι η ακρίβεια, η έλλειψη νερού που έρχεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς, η μετατροπή της Κρήτης από έναν τόπο με τεράστια πολιτιστική παράδοση σε ένα γιγάντιο θεματικό πάρκο. Όσοι λοιπόν ανησυχούν για τον λαό, τον τόπο και τον πολιτισμό μας, καλό θα ήταν να εναντιωθούν τόσο στην κυβερνητική πολιτική, όσο και στην “εισβολή” αμερικάνικων, ισραηλινών αλλά και άλλων κεφαλαίων όπου αγοράζουν σωρηδόν κομμάτια της πατρίδας μας, φτιάχνουν φαραωνικά ξενοδοχειακά έργα, εντείνουν τον υπερτουρισμό με αποτέλεσμα α) να μην μπορούμε να βρούμε ένα κεραμίδι για να βάλουμε κάτω από το κεφάλι μας β) νερό για τις ελιές, τα πορτοκάλια, τα αβοκάντο και τις υπόλοιπες καλλιέργειες δεν θα έχουμε, ενώ θα βλέπουμε τις πισίνες των ξενοδοχείων να ξεχειλίζουν και τα γκαζόν τους να ψηλώνουν, όσο για τον πολιτισμό και το περιβάλλον, όποιος διαβάζει αυτή την ανακοίνωση ας μετρήσει πόσες μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες χτίζονται αυτή την στιγμή που μιλάμε στην Κρήτη πάνω σε αρχαιολογικούς χώρους ή περιοχές NATURA».
Και φυσικά αυτή η πορεία πολεμικής προετοιμασίας και πρόσδεσης στο συγκεκριμένο στρατόπεδο διαπερνά όλα τα πεδία της κοινωνικής ζωής. Το αυλάκι έχει βαθύνει πάρα πολύ ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και σε εμάς που αγωνιζόμαστε για να σταματήσουμε αυτό τον πολεμικό κατήφορο. Απολύτως ενδεικτικά, μόνο στο ζήτημα της Παλαιστίνης έχουμε: Την αφαίρεση κειμένου για τη Γάζα του Πέτρου από το σχολικό βιβλίο της τρίτης Γυμνασίου όπου διδασκόταν για πάνω από 20 χρόνια στα σχολεία μετά από παρέμβαση του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, μια πράξη μνημειώδους υποτέλειας. Έχουμε, τις δεκάδες πειθαρχικές διώξεις σε συναδέλφους και συναδέλφισσες όπου με το εκπαιδευτικό τους έργο αναδεικνύουν την Ειρήνη των Λαών, καθώς και την γενοκτονία στην Παλαιστίνη, έχουμε τα χημικά και τις συλλήψεις για τις διαμαρτυρίες ενάντια στην έλευση του Crown Iris που μεταφέρει στρατιώτες του IDF. Το αυλάκι έχει βαθύνει και διεθνώς. Οι παλιοί αντισημίτες, σε μεγάλο βαθμό έχουν μετατραπεί σε φιλοσιωνιστές κι η κυρίαρχη ιδεολογία βαφτίζει τους αντισιωνιστές σε αντισημίτες. Αυτή η κίνηση, θυμίζει λίγο τις παλιές περιστρεφόμενες πόρτες στις τράπεζες όπου έβγαινε ο ένας απ’ το κτίριο και ταυτόχρονα έμπαινε ένας άλλος. Φυσικά εμείς μιμούμενοι τους πιτσιρικάδες, τους βγάζουμε την γλώσσα. Γι’ αυτό στο άνοιγμα της σχολικής χρονιάς την ημέρα του αγιασμού γράφαμε μεταξύ άλλων απευθυνόμενοι στους μαθητές μας:
«Αγαπητοί μαθητές και μαθήτριες. Σας καλωσορίζουμε όχι με άδεια, τυπικά, λόγια αλλά με ειλικρίνεια. Με γνώση για την κοινωνία που ζούμε, με ειλικρίνεια αλλά και με υπόσχεση. Με γνώση ότι οι περισσότεροι μεγαλώσατε σαν παιδιά και μεγαλώνετε, μέσα σε συνθήκες ακραίας λιτότητας. Είστε αυτά τα ίδια παιδιά όπου μεγαλώνετε σε ένα κόσμο που φουντώνουν συνεχώς οι πολεμικές συρράξεις και η 1η γενοκτονία του 21ου αιώνα στην Παλαιστίνη».
Και φυσικά οργανώσαμε πλήθος άλλων δράσεων, μέχρι και ημέρας δράσης για την Παλαιστίνη στα σχολεία, τον Οκτώβριο του 2025 όπου τις πρώτες ώρες έγιναν μαθήματα με εκπαιδευτικό υλικό που έστειλε το σωματείο στα μέλη του – μεταξύ των οποίων ήταν και το κείμενο του Πέτρου – και ακολούθησε συγκέντρωση αλληλεγγύης και πορεία. Ιδιαίτερη αναφορά χρειάζεται για την νατοϊκή βάση της Σούδας, την μεγαλύτερη και πιο κρίσιμη στην περιοχή και τα αντιπολεμικά καθήκοντα που μας βάζει. Το μεγαλύτερο δώρο στον εαυτό μας και στην ανθρωπότητα που μπορούμε να κάνουμε με την Βάση είναι ένα. Να την κλείσουμε. Χρειάζεται όμως, πλατιά ενωτική αντιπολεμική δράση, χρειάζεται προτεραιότητα των σωματείων, των συλλόγων, των κοινωνικών φορέων, στις κινήσεις μας, για να εξασφαλίσουμε την όσο πιο δυνατόν μεγαλύτερη μαζικότητα, χρειάζεται να απονομιμοποιήσουμε την παρουσία των νατοϊκών στον τόπο μας που μπουκώνουν, εξαγοράζουν, διαφθείρουν κ.α. Και αυτή η απονομιμοποίηση πρέπει να γίνει με ότι μέσο χρειαστεί, όπως έγραφε και μια αφίσα των 70s με έναν κοστουμαρισμένο μαύρο στο κέντρο.
Ακούω τους παλιότερους ότι το αντιπολεμικό κίνημα τώρα δεν έχει την μαζικότητα που είχε πριν 25, 30, 40 χρόνια. Ισχύει η παραδοχή, αλλά είναι ένας τόσο διαφορετικός κόσμος, σε τέτοιο βαθμό που οι συγκρίσεις με παλιότερα είναι κατά βάση λανθασμένες. Ας αφήσουμε κατά μέρος το «περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να κλαις». Όσον αφορά το αντιπολεμικό κίνημα, δεν προσφέρουν ειλικρινά τίποτα, μα τίποτα. Ας αναλύσουμε το ποιος είναι ο κόσμος διεθνώς, κομμάτι της ανάλυσης είναι και αυτό το βιβλίο και ας δούμε το τι πρέπει να κάνουμε. Άλλωστε, θυμίζω ότι πέρυσι τέτοιο καιρό το Ισραήλ, φαινόταν παντοδύναμο στην περιοχή, βομβαρδίζοντας ταυτόχρονα 4 χώρες! Μόλις ένας χρόνος πέρασε, μετά και ηττήθηκε μαζί με τις ΗΠΑ από το Ιράν αναγκάζοντας τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ να νουθετήσει την κυβέρνησή του δημόσια!
Επομένως, είναι προφανές ότι είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς. Στην τελική, ζούμε στιγμές που η ιστορία γυρίζει σελίδα, προφανώς υπάρχει ο φόβος στο τι θα αντικρίσουμε στην επόμενη, όμως εμείς πρέπει να βρούμε τον τρόπο να σηκώσουμε το μολύβι συλλογικά για να γράψουμε οι ίδιοι το δικό μας μέλλον και των παιδιών μας.
