Το Μάλι βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση ασφάλειας μετά από μια σειρά συντονισμένων επιθέσεων, χωρίς προηγούμενο, που πραγματοποιήθηκαν το Σάββατο σε όλη τη χώρα από τζιχαντιστές σε συμμαχία με την εξέγερση των Τουαρέγκ του βορρά. Οι επιθέσεις έγιναν εναντίον στρατηγικών θέσεων των στρατιωτικών που βρίσκονται στην εξουσία, με τον στρατό να συνεχίζει να πολεμά σποραδικά την Κυριακή.
Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε το Σάββατο, η συνδεδεμένη με την Αλ Κάιντα οργάνωση GSIM, εξέφρασε την ικανοποίησή της για την κατάληψη του Κιντάλ, μιας από τις μεγαλύτερες πόλεις του βορρά της χώρας, του μεγαλύτερου μέρους των μαλιανικών θέσεων στο Γκάο, καθώς και για την «πλήρη έλεγχο του Μοπτί και των περισσότερων στρατιωτικών οχυρών στο Σεβάρε», στο κέντρο της χώρας. Πολλές πηγές των υπηρεσιών ασφαλείας επιβεβαίωσαν την απώλεια πολλών σημείων ελέγχου από τον τακτικό στρατό στο Γκάο και στο Σεβάρε. Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει αβέβαιη και ασταθής: πολλοί μαλιανοί στρατιώτες και οι σύμμαχοί τους από το Africa Corps (-των Αφρικανικών Σωμάτων– το νέο όνομα της ρωσικής παρουσίας στο Σαχέλ,) συνολικά περίπου 2.500 άνδρες σε ολόκληρη την επικράτεια του Μάλι – παρέμεναν οχυρωμένοι σε στρατόπεδα, στο Σεβάρε και στο Γκάο.
Το Μάλι αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου έξαρση βίας εδώ και πάνω από μια δεκαετία.
Από τα γεγονότα του Μαρτίου 2012, ανεξάρτητοι Τουαρέγκ αντάρτες, που γρήγορα εκδιώχθηκαν από τους ισλαμιστές συμμάχους τους, συνδεδεμένους με την Αλ Κάιντα στο Ισλαμικό Μαγκρέμπ, είχαν πάρει τον έλεγχο των πόλεων Κιντάλ, Γκάο και στη συνέχεια Τιμπουκτού, στο Βορρά.
Στις 26.04 οι αντάρτες του FLA (Απελευθερωτικό Μέτωπο του Αζαουάντ) ανακοίνωσαν επίσης ότι κατέληξαν σε «συμφωνία» που επιτρέπει στους Ρώσους στρατιώτες των Africa Corps να αποσυρθούν από το Κιντάλ. Το Κιντάλ είχε ανακτηθεί τον Νοέμβριο του 2023 από τον στρατό του Μάλι με την υποστήριξη μαχητών της ρωσικής παραστρατιωτικής ομάδας Βάγκνερ (η οποία έκτοτε μετονομάστηκε σε Africa Corps), βάζοντας τέλος σε πάνω από μια δεκαετία ελέγχου από ομάδες ανταρτών.
Το FLA (Απελευθερωτικό Μέτωπο του Αζαουάντ) ισχυρίζεται επίσης ότι έχει αναλάβει τον έλεγχο αρκετών θέσεων στην περιοχή του Γκάο (βόρεια). Οι μάχες έχουν σταματήσει, αλλά οι αντάρτες βρίσκονται ακόμα στα περίχωρα της πόλης. Η ηρεμία επανήλθε στο Κάτι, μια πόλη-φρούριο και προπύργιο της κυβέρνησης που βρίσκεται περίπου 15 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Μπαμάκο, μετά από πυροβολισμούς που αναφέρθηκαν το πρωί.
Σε ένα σκληρό πλήγμα για το στρατιωτικό καθεστώς, ο υπουργός Άμυνας, Sadio Camara, 47 ετών, σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια των επιθέσεων το Σάββατο, ανέφερε η κυβέρνηση σε ανακοίνωση, επιβεβαιώνοντας τον θάνατό του.
Από την πλευρά του, ο στρατηγός Ασίμι Γκοϊτά, αρχηγός της χούντας, δεν έχει εμφανιστεί και δεν έχει μιλήσει από την έναρξη των εχθροπραξιών. Μια πηγή των υπηρεσιών ασφαλείας του Μάλι ανέφερε στο AFP ότι «απομακρύνθηκε από το Κάτι το Σάββατο και βρίσκεται σε ασφαλές μέρος», αλλά πολλοί παρατηρητές εκφράζουν την έκπληξή τους για τη σιωπή του.
Το JNIM, το οποίο μάχεται εδώ και χρόνια εναντίον των στρατιωτικών που βρίσκονται στην εξουσία στο Μπαμάκο, διακήρυξε το Σάββατο το βράδυ τη «νίκη», δηλώνοντας ότι αναλαμβάνει την «ευθύνη» για τις επιθέσεις που έπληξαν το Σάββατο «την έδρα του προέδρου του Μάλι Ασσίμι Γκοϊτά, την έδρα του υπουργού Άμυνας του Μάλι Σαντίο Καμάρα, το διεθνές αεροδρόμιο» του Μπαμάκο και «τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην πόλη Κάτι».
Πριν από τη ρήξη με το Μπαμάκο, η Γαλλία διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην καταπολέμηση των τζιχαντιστικών ομάδων στο Μάλι. Παρενέβη στρατιωτικά τον Ιανουάριο του 2013 με την επιχείρηση «Serval», κατόπιν αιτήματος των αρχών του Μάλι, για να σταματήσει την προέλαση των ισλαμιστικών ομάδων προς το νότο της χώρας και να ανακαταλάβει τις κύριες πόλεις του βορρά. Η επέμβαση αυτή στη συνέχεια επεκτάθηκε σε περιφερειακό επίπεδο με την επιχείρηση «Barkhane», κινητοποιώντας αρκετές χιλιάδες στρατιώτες στο Σαχέλ για να καταδιώξουν τις ομάδες που συνδέονται με την Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος. 59 Γάλλοι στρατιώτες έχασαν τότε τη ζωή τους. Παρά ορισμένες στρατιωτικές επιτυχίες, η κατάσταση της ασφάλειας παρέμεινε επιδεινωμένη, και ένα αυξανόμενο αντιγαλλικό κλίμα κατέληξε να ωθήσει τα γαλλικά στρατεύματα προς την έξοδο. Μετά τα πραξικοπήματα του 2020 και του 2021 και την κλιμάκωση των εντάσεων με τη χούντα, η Γαλλία αναγκάστηκε να αποσύρει τα στρατεύματά της το 2022, κατηγορώντας τη στρατιωτική χούντα ότι παρεμποδίζει τις επιχειρήσεις της και καταγγέλλοντας μια βαθιά επιδείνωση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας, σε ένα πλαίσιο προσέγγισης του Μπαμάκο με τη Ρωσία.
Η στρατιωτική κυβέρνηση έδιωξε τις γαλλικές και ευρωπαϊκές δυνάμεις το 2022. Παρά τη στήριξη της Μόσχας, η ασφάλεια φαίνεται να επιδεινώνεται.
Ο πληθυσμός του Μάλι (περίπου 25,8 εκατομμύρια) αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα επισιτιστικής ασφάλειας και εκτοπισμού, καθώς οι ένοπλες συγκρούσεις καθιστούν μεγάλες εκτάσεις ακατοίκητες.
Σήμερα, πολλές πρεσβείες, συμπεριλαμβανομένης της γαλλικής και της αμερικανικής, έχουν εκδώσει προειδοποιήσεις προς τους πολίτες τους να παραμείνουν σε ασφαλή μέρη ή να εγκαταλείψουν τη χώρα, καθώς η κατάσταση στο Μπαμάκο παραμένει ρευστή.
Το Σαχέλ έχει μετατραπεί σε ένα νέο μέτωπο του Ψυχρού Πολέμου
Οι αιτίες σχετίζονται άμεσα τόσο με την αποχώρηση της Δύσης, όσο και με την επέκταση της ρωσικής επιρροής και με τη συμμαχία AES, (Μάλι, Νίγηρας, Μπουργκίνα Φάσο).
Οι πρόσφατες επιτυχίες των ανταρτών (όπως στο Κιντάλ τον Απρίλιο του 2026) εκθέτουν τη Ρωσία, καθώς δείχνουν ότι η βοήθειά της μπορεί να μην είναι αρκετή για να κρατήσει το κράτος όρθιο.
Το Μάλι, μαζί με τον Νίγηρα και την Μπουρκίνα Φάσο, ίδρυσε τη συμμαχία AES (Alliance des États du Sahel), το 2024. Πρόκειται για μια ένωση χωρών που έχουν κοινά χαρακτηριστικά:
- Έχουν εκδιώξει τα γαλλικά στρατεύματα και έχουν διακόψει τις αμυντικές συμφωνίες με την ΕΕ και τις ΗΠΑ.
- Έχουν αποχωρήσει από την ECOWAS: Απομακρύνθηκαν από την οικονομική κοινότητα των κρατών της Δυτικής Αφρικής, θεωρώντας την «όργανο» των γαλλικών συμφερόντων.
- Οι τρεις χώρες έχουν δεσμευτεί να βοηθούν η μία την άλλη σε περίπτωση επίθεσης, προσπαθώντας να δημιουργήσουν ένα αυτόνομο μπλοκ ασφαλείας.
Αποχώρηση της Δύσης
Οι ΗΠΑ έχασαν τη στρατηγική τους βάση drones στον Νίγηρα (Base 201) και βλέπουν την επιρροή τους στην Αφρική να συρρικνώνεται υπέρ της Μόσχας και του Πεκίνου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανησυχεί ότι η κατάρρευση του Μάλι θα οδηγήσει σε τεράστια μεταναστευτική κρίση προς τη Μεσόγειο και σε ανεξέλεγκτη δράση τζιχαντιστών στα νότια σύνορα της Ευρώπης.
Η Ρωσία χρησιμοποιεί το Σαχέλ για να “ανοίξει πληγές” στη Δύση, δημιουργώντας αστάθεια σε μια περιοχή-κλειδί για τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Το κόστος για τη Ρωσία ανεβαίνει επικίνδυνα, όχι μόνο οικονομικά αλλά και σε επίπεδο κύρους: Η εικόνα της ως “αήττητης δύναμης” που προσφέρει ασφάλεια έχει τσαλακωθεί. Η υποχώρηση από το Κιντάλ υπό τη συνοδεία (!) των ανταρτών Τουαρέγκ ήταν μια ταπεινωτική στιγμή.
Η Μόσχα κατηγορεί ακόμα ανοιχτά την Ουκρανία και δυτικές υπηρεσίες ότι εκπαιδεύουν τους αντάρτες στο Μάλι. Αν αυτό ισχύει, το Μάλι μετατρέπεται σε ένα «δεύτερο μέτωπο» του πολέμου στην Ουκρανία, κάτι που απαιτεί περισσότερους πόρους (στρατιώτες, drones, χρήμα).
Μια πλήρης αποχώρηση της Ρωσίας θα σήμαινε κατάρρευση του AES: Αν πέσει το Μάλι, ο Νίγηρας και η Μπουρκίνα Φάσο θα μείνουν εκτεθειμένοι.
Έτσι το πιθανότερο Σενάριο είναι ότι η Ρωσία δεν θα αποσυρθεί, αλλά θα αλλάξει τακτική:
- Θα στείλει περιορισμένες ενισχύσεις (κυρίως τεχνικό εξοπλισμό και drones
- Θα εστιάσει σε υβριδικό πόλεμο (παραπληροφόρηση) για να συσπειρώσει τον τοπικό πληθυσμό κατά της Δύσης.
- Θα αποδεχτεί μια de facto διχοτόμηση του Μάλι, όπου η χούντα θα ελέγχει τον Νότο και οι τζιχαντιστές τον Βορρά.
Οι τζιχαντιστές της JNIM, σύμμαχοι της Αλ Κάιντα, κάλεσαν την Πέμπτη 30 Απριλίου σε ένα ευρύ «κοινό μέτωπο» κατά της στρατιωτικής χούντας στο Μάλι και σε μια μετάβαση και επέβαλαν οδικό αποκλεισμό στην πρωτεύουσα Μπαμάκο.
«Καλούμε όλους τους ειλικρινείς πατριώτες, χωρίς καμία διάκριση, να ξεσηκωθούν και να ενώσουν τις δυνάμεις μας σε ένα κοινό μέτωπο» που θα περιλαμβάνει «τα πολιτικά κόμματα, τις εθνικές ένοπλες δυνάμεις, τις θρησκευτικές αρχές, τους παραδοσιακούς ηγέτες και όλα τα στοιχεία της μαλιανής κοινωνίας», δήλωσε η τζιχαντιστική ομάδα. «Είναι επιτακτική ανάγκη να τερματιστεί» η χούντα, για «μια ειρηνική και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση» προς ένα «νέο Μάλι», του οποίου «μία από τις βασικές προτεραιότητες (θα είναι) η καθιέρωση της σαρία», του ισλαμικού νόμου, πρόσθεσε. Παράλληλα, η JNIM άρχισε την Πέμπτη να επιβάλλει οδικό αποκλεισμό στο Μπαμάκο. Η αεροπορική κίνηση προς τις γειτονικές χώρες παραμένει κανονική.
Η κυβέρνηση του Νίγηρα ανακοίνωσε από την πλευρά της το βράδυ ότι η Συμμαχία των Κρατών του Σαχέλ (AES), η ενοποιημένη αντιτζιχαντιστική δύναμη που συγκεντρώνει το Νίγηρα, το Μπουρκίνα Φάσο και το Μάλι, είχε πραγματοποιήσει αεροπορικές επιδρομές στο βόρειο Μάλι λίγο μετά τις τζιχαντιστικές επιθέσεις του Σαββατοκύριακου.
Το πρωί, στο Μπαμάκο, πραγματοποιήθηκε εθνική τελετή υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας προς τιμήν του υπουργού Άμυνας Σαντίο Καμάρα.
Το στρατόπεδο του Τεσαλίτ υπό τον έλεγχο των ένοπλων ομάδων
Το στρατηγικό στρατόπεδο του Τεσαλίτ, που βρίσκεται στο βόρειο Μάλι (στα σύνορα με την Αλγερία), βρίσκεται πλέον υπό τον έλεγχο των ένοπλων ανταρτικών ομάδων. Ο στρατός του Μάλι και οι Ρώσοι σύμμαχοί του «εγκατέλειψαν τις θέσεις τους στο Τεσαλίτ σήμερα το πρωί», δήλωσε ένας τοπικός βουλευτής. Σύμφωνα με πηγή των υπηρεσιών ασφαλείας, οι τελευταίοι είχαν ήδη εκκενώσει το στρατόπεδο πριν από την άφιξη των ένοπλων ομάδων: «Δεν έλαβε χώρα καμία μάχη». Ένας υπεύθυνος των ανταρτών μίλησε για «παράδοση».
Το Τεσαλίτ αποτελεί στρατηγικό στρατόπεδο λόγω της γεωγραφικής του θέσης, ενώ διαθέτει επίσης ένα μεγάλο διάδρομο προσγείωσης ικανό να υποδεχτεί ελικόπτερα και μεγάλα στρατιωτικά αεροσκάφη. Το στρατόπεδο φιλοξενούσε επίσης σημαντικό αριθμό στρατιωτών του Μάλι και των Ρώσων συμμάχων τους, καθώς και στρατιωτικό υλικό. «Το Τεσαλίτ είναι η παλαιότερη βάση που κατασκευάστηκε από τον (Γάλλο) αποικιοκράτη. Είναι η πιο προωθημένη βάση, η οποία προσφέρει συνολική εικόνα ολόκληρης της Σαχάρας», σύμφωνα με έναν αξιωματικό.
Την Τρίτη, η κυβέρνηση είχε δηλώσει ότι η κατάσταση ήταν πλέον «υπό έλεγχο», αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι επρόκειτο για μια «εξαιρετικά σοβαρή» στιγμή. «Η κατάσταση απέχει πολύ από το να είναι υπό έλεγχο», απάντησε την Τετάρτη ο εκπρόσωπος του FLA, Μοχάμεντ Ελμαουλούντ Ραμαντάν, δηλώνοντας ότι το στρατιωτικό καθεστώς «θα πέσει, αργά ή γρήγορα». Η Μόσχα, από την πλευρά της, δήλωσε την Πέμπτη ότι οι δυνάμεις της θα παραμείνουν στο Μάλι, απορρίπτοντας έτσι το αίτημα των ανταρτών για ρωσική αποχώρηση από τη χώρα.
Την Πέμπτη το βράδυ, η κυβέρνηση του Νίγηρα ανακοίνωσε ότι η ενοποιημένη αντιτζιχαντιστική δύναμη του Νίγηρα, του Μπουρκίνα Φάσο και του Μάλι διεξήγαγε «έντονες αεροπορικές επιχειρήσεις» στο βόρειο Μάλι. Οι τρεις χώρες δημιούργησαν μια ενιαία δύναμη 5.000 ανδρών κατά των «τρομοκρατικών ομάδων», η οποία αυξήθηκε σε 15.000 μέλη στα μέσα Απριλίου.
Το GSIM άρχισε να επιβάλλει, την Πέμπτη, οδικό αποκλεισμό στο Μπαμάκο. Η εναέρια κυκλοφορία προς τις γειτονικές χώρες παραμένει, ωστόσο, κανονική.
Η γεωπολιτική πραγματικότητα στην περιοχή του Σαχέλ, και συγκεκριμένα στο Μάλι, τη Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα, διέρχεται περίοδο ανασχηματισμού.
Πηγή: Διαδίκτυο LE Monde international/fr
