Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια πρωτοφανή επίθεση των κυβερνήσεων, ιδιαίτερα των κυβερνήσεων της ΝΔ, εναντίον των δημόσιων και κοινών αγαθών με στόχο να τα ιδιωτικοποιήσουν και να τα παραδώσουν σε εταιρείες για κερδοσκοπική εκμετάλλευση. Ακόμη και η πολιτιστική κληρονομιά, όπως και το φυσικό περιβάλλον αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα. Η πολιτική αυτή, εκτός από τις σοβαρότατες (κοινωνικές οικολογικές και οικονομικές) αρνητικές συνέπειες, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αλλοίωση και του μορφωτικού, πολιτιστικού και φυσιολατρικού χαρακτήρα των εκδρομών. Διότι τα ιστορικά μνημεία και τα φυσικά τοπία που ιδιωτικοποιούνται, αποτελούν τους βασικούς προορισμούς, όλων σχεδόν των εκδρομών και των εξορμήσεων.
Ιστορικά μνημεία και φυσικά τοπία: εμπορεύματα «και με το νόμο»
Η ψήφιση νόμων που μετατρέπουν τα δημόσια και κοινά αγαθά σε εμπορεύματα και προσφέρουν σε ποικιλώνυμες εταιρείες πληθώρα ευκαιριών για αποκόμιση εύκολου και μεγάλου κέρδους, αποτελεί τον πυρήνα της πολιτικής που με συνέπεια εφαρμόζει το κυβερνών κόμμα. “Περίοπτη” θέση στη νομοθεσία ιδιωτικοποίησης δημόσιων αγαθών, κατέχουν οι νόμοι για την ιδιωτικοποίηση των φυσικών πόρων και γενικότερα των φυσικών οικοσυστημάτων, όπως και των ιστορικών μνημείων. Μάλιστα, δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο το γεγονός -που κατά τη γνώμη μας έχει το δικό του συμβολισμό- ότι δύο νόμοι που ανοίγουν το δρόμο για την ιδιωτικοποίηση ζωτικής σημασίας κοινών αγαθών, όπως είναι τα ιστορικά μνημεία και το νερό, ψηφίστηκαν στην καρδιά του καλοκαιριού, από την κυβερνητική κοινοβουλευτική πλειοψηφία την ίδια εβδομάδα (28 Ιουλίου ο πρώτος και 31 Ιουλίου ο δεύτερος) Με τους νόμους αυτούς, ποικιλόμορφες εταιρείες θα μπορούν να αποκομίζουν κέρδη από δημόσια αγαθά που παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο τόσο για την επιβίωση του λαού όσο και για τη διαμόρφωση της ιστορικής του συνείδησης. Όπως όμως προαναφέραμε, για την κερδοσκοπική εκμετάλλευση των ιστορικών μνημείων, των φυσικών πόρων και των φυσικών τοπίων έχει ψηφιστεί πληθώρα νόμων, ορισμένους από τους οποίους θα υπενθυμίσουμε.
Σε σχέση με τα ιστορικά μνημεία, οι πιο πρόσφατοι νόμοι, εκτός από αυτόν του περασμένου Ιουλίου, είναι ο νόμος, που επιτρέπει τη μεταφορά των εκθεμάτων των μουσείων σε εκθέσεις στο εξωτερικό για ….50 χρόνια, ένας νόμος που όταν ψηφιζόταν, πριν από έξι χρόνια, είχε προκαλέσει πολύ μεγάλες αντιδράσεις συλλογικοτήτων, επιστημονικών φορέων και μεμονωμένων επιστημόνων και από τη χώρα μας και από πολλές άλλες χώρες. Ένας άλλος νόμος είναι η μετατροπή των πέντε μεγαλύτερων μουσείων της χώρας (αρχαιολογικά μουσεία Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Ηρακλείου (Κρήτης) και βυζαντινά μουσεία Αθήνας και Θεσσαλονίκης) σε νομικά πρόσωπα που ήταν το πρώτο βήμα για την ιδιωτικοποίηση τους. Εκτός από αυτά, αξίζει να αναφέρουμε την απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), για την ουσιαστική κατάργηση του αρχαιολογικού χώρου του Αγίου Κοσμά και την παραχώρηση του στην πολυεθνική Lamda Development. Βλέπουμε, δηλαδή έναν αρχαιολογικό χώρο να αντιμετωπίζεται από την κυβέρνηση σαν “απλό οικόπεδο” και να παραχωρείται για χρήση στην εταιρεία που κατασκευάζει την Αθηναϊκή Ριβιέρα…
Κάτι ανάλογο συμβαίνει με τους νόμους που απειλούν τους φυσικούς πόρους και τα φυσικά οικοσυστήματα. Εκτός από το νερό, του οποίου η ιδιωτικοποίηση είναι στις πρώτες προτεραιότητες της κυβέρνησης, θα αναφέρουμε τους νόμους για τις ΑΠΕ οι οποίοι, στο όνομα της κλιματικής αλλαγής προβλέπουν εγκατάσταση πληθώρας ανεμογεννητριών και απειλούν με καταστροφή τα δασικά οικοσυστήματα και νησιωτικές περιοχές, ακόμη και προστατευόμενες, όπως και για τους νόμους που επιτρέπουν τις εξορύξεις υδρογονανθράκων. Ιδιαίτερα για τις εξορύξεις υδρογονανθράκων θέλουμε να επισημάνουμε ότι εκτός από τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τους στόχους που έχουν θέσει και η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση για σημαντική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. . Επίσης θα υπενθυμίσουμε το πρόσφατο ΠΔ για τον τουρισμό, που με πρόσχημα την τόνωση της οικονομίας επιτρέπει τουριστικές εγκαταστάσεις ακόμη και σε απόσταση 25 μέτρων από την ακτή. Ένας νόμος, που παραβιάζει και τη Διεθνή Σύμβαση της Βαρκελώνης για τη διαχείριση της παράκτιας ζώνης, η οποία προβλέπει εγκαταστάσεις τουλάχιστον 100 μέτρα από την ακτογραμμή. Με την ευκαιρία θα αναφερθούμε και στη νομοθεσία που επιτρέπει την κατάληψη των παραλίων από ξαπλώστρες και ομπρέλες, κάτι που κάνει σχεδόν απαγορευτική την ύπαρξη ελεύθερων παραλιών. Αξίζει, επίσης, να κάνουμε αναφορά και στη νομοθεσία, που περιλαμβάνει το Σχέδιο Εύρυτος, σύμφωνα με το οποίο, με πρόσχημα τη λειψυδρία επιχειρείται να εκτραπούν προς τον Εύηνο, για να φτάσουν στην Αθήνα ποτάμια από την Ευρυτανία, κάτι που αν συμβεί θα προκαλέσει, εκτός των άλλων, μεγάλη υποβάθμιση στα φυσικά οικοσυστήματα της ευρύτερης περιοχής. Με την αναφορά αυτή περιοριστήκαμε σε ορισμένους από τους πιο πρόσφατους νόμους και τις αποφάσεις του κράτους που αφορούν την ιδιωτικοποίηση των ιστορικών μνημείων, των φυσικών τοπίων και των φυσικών πόρων.
Ταυτόχρονα όμως, τα ιστορικά μνημεία και τα φυσικά οικοσυστήματα, που με τόση ευκολία η κυβέρνηση αποφασίζει να παραδώσει στην ιδιωτική εκμετάλλευση, αποτελούν πολύ σημαντικούς προορισμούς για τους επισκέπτες. Χιλιάδες πολίτες συμμετέχουν σε εκδρομές και ξεναγήσεις με την επιθυμία αφενός να γνωρίσουν καλύτερα την ιστορία κάθε τόπου και την επίδρασή της στην πολιτιστική του ταυτότητα και αφετέρου για να απολαύσουν τη φύση με ποικίλες φυσιολατρικές δραστηριότητες. Με την ιδιωτικοποίηση τους, όμως, η οποία αλλάζει ριζικά και το περιεχόμενο των εκδρομών, οι επισκέπτες έρχονται, όλο και πιο συχνά, αντιμέτωποι με τις αρνητικές συνέπειες αυτής της πολιτικής.
Οι συνέπειες από την ιδιωτικοποίηση των ιστορικών μνημείων και των φυσικών τοπίων και οι αντιδράσεις που προκαλούν
Η πρώτη αρνητική συνέπεια που αντιμετωπίζουν ήδη, εδώ και πολύ καιρό, τόσο οι επισκέπτες, αλλά και οι ντόπιοι κάτοικοι που επιθυμούν να γνωρίσουν τα ιστορικά μνημεία, είναι η πολύ μεγάλη αύξηση της τιμής των εισιτηρίων εισόδου και στους ιστορικούς χώρους και στα μουσεία. Στο διάστημα, μάλιστα, από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο, την περίοδο δηλαδή που πολλαπλασιάζονται οι εκδρομές, η αύξηση των εισιτηρίων είναι πολύ μεγάλη και ιδιαίτερα στους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, είναι σχεδόν απαγορευτική για την μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών. Μπορούμε να φανταστούμε που θα φτάσουν οι τιμές των εισιτηρίων, με το νόμο, που παραδίδει όλους τους ιστορικούς χώρους και τα μουσεία σε ανώνυμη εταιρεία. με την επωνυμία, “Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.”. Μια δεύτερη συνέπεια είναι ότι με την διαχείριση όλων των εσόδων των μουσείων, των αρχαιολογικών χώρων και των υπόλοιπων ιστορικών μνημείων από την προαναφερόμενη ανώνυμη εταιρεία, τα έσοδα, κυρίως, των πιο επισκέψιμων αρχαιολογικών χώρων και μουσείων θα είναι πλέον κέρδη της εταιρείας. Από τα χρήματα αυτά, μέχρι το 2020, χρηματοδοτούνταν οι αρχαιολογικές ανασκαφές, όπως και η συντήρηση και λειτουργία των μικρότερων μουσείων μέσω του δημοσίου Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, (ΤΑΠ). Είναι πολύ πιθανό, δηλαδή, στο μέλλον τα μικρά μουσεία, τα μνημεία και οι ιστορικοί χώροι που δεν αποφέρουν κέρδη στην εταιρεία να κλείσουν Καταλαβαίνουμε εύκολα ποιες συνέπειες οικονομικές, κοινωνικές και, κυρίως, πολιτιστικές, μπορεί να έχει μια τέτοια εξέλιξη για τις πόλεις της περιφέρειας. Μια ακόμη πολύ αρνητική συνέπεια, του νόμου που από την πρώτη θητεία της ψήφισε η κυβέρνηση είναι ότι τα κινητά εκθέματα των μουσείων μπορούν να φεύγουν από τα ελληνικά μουσεία και να μεταφέρονται σε εκθέσεις του εξωτερικού για 50 χρόνια. Τώρα, μάλιστα που όλα τα μνημεία θα τα διαχειρίζονται οι εταιρείες, είναι πολύ λογικό για αυτές, με στόχο την αύξηση των κερδών τους, να μεταφέρουν στις εκθέσεις του εξωτερικού τα εκθέματα με την μεγαλύτερη “ζήτηση”. Θα μπορούσαν, δηλαδή δυνητικά, ακόμη και οι Καρυάτιδες να φύγουν από το Μουσείο της Ακρόπολης για 50 χρόνια. Βεβαίως υπάρχουν και άλλες συνέπειες από την ιδιωτικοποίηση των μνημείων, από τις οποίες θέλουμε να επισημάνουμε στην υποβάθμιση αρχαιολογικών χώρων και μουσείων από τις εκθέσεις μόδας, ή γεύματα που γίνεται στους χώρους αυτούς (μια από τις πολλές περιπτώσεις είναι το γαμήλιο δείπνο του ζεύγους Ντεγκρές στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας).
Αντίστοιχα αρνητικές συνέπειες υπάρχουν από την ιδιωτικοποίηση των φυσικών πόρων και των φυσικών τοπίων. Πιο συγκεκριμένα, οι νόμοι που έχουν ψηφιστεί για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών έχουν σαν αποτέλεσμα την αλλοίωση των φυσικών τοπίων και την καταστροφή δασικών οικοσυστημάτων και άλλων εκτάσεων και έχουν προκαλέσει και συνεχίζουν να προκαλούν έντονες αντιδράσεις φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης και κοινωνικών συλλογικοτήτων στις περιοχές που επιχειρείται να εγκατασταθούν. (Άγραφα, Κρήτη, Πάρνωνα, Ικαρία, Τήνο κ.ά.) Οι αντιδράσεις αυτές δεν δείχνουν την άρνηση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που παράγουν ρεύμα για τις ανάγκες της κάθε περιοχής, αλλά στην τοποθέτηση ανεμογεννητριών πολλαπλάσιων από αυτές που χρειάζεται κάθε τόπος, με μοναδικό στόχο τα κέρδη των επιχειρήσεων. Πιο πρόσφατες είναι οι αντιδράσεις και οι κινητοποιήσεις των δήμων και των συλλογικοτήτων στην Άνδρο, τη Νάξο, την Εύβοια και σε άλλες περιοχές, εναντίον της εγκατάστασης ανεμογεννητριών που προβλέπονται από τον τελευταίο νόμο για το χωροταξικό σχέδιο για τις ΑΠΕ, ο οποίος, υποτίθεται, ότι ψηφίστηκε για να περιορίσει τις επιπτώσεις των ΑΠΕ στο περιβάλλον. Αντίστοιχες αντιδράσεις οργανώνονται από συλλογικότητες και φορείς των νησιών του Ιονίου, εναντίον των προγραμματιζόμενων, για το 2027, εξορύξεων υδρογονανθράκων στο Ιόνιο πέλαγος.
Αλλοίωση επίσης των τοπίων και υποβάθμιση των οικοσυστημάτων προκαλούν οι νόμοι που με διάφορα προσχήματα επιδιώκουν να μετατρέψουν το νερό σε εμπόρευμα με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα , όπως ήδη αναφέρθηκε, είναι ο νόμος με το σχέδιο «Εύρυτος», το οποίο εάν υλοποιηθεί είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει, εκτός των άλλων, μεγάλη υποβάθμιση στα φυσικά τοπία της Ευρυτανίας, της Φωκίδας, της Βοιωτίας και της Εύβοιας. Αυτός είναι ο λόγος που στις περιοχές αυτές έχουν δημιουργηθεί επιτροπές αγώνα και συντονίζουν τις αντιδράσεις τους
Τέλος, ένας άλλος νόμος που εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το περιβάλλον και έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, με πιο χαρακτηριστική αυτή του Δήμου και των συλλογικοτήτων της Νάξου είναι το ΠΔ για τον τουρισμό, που δίνει τη δυνατότητα στις τουριστικές επιχειρήσεις να κατασκευάζουν εγκαταστάσεις σε απόσταση 25 μέτρα από την ακτογραμμή. Με το νόμο αυτό εκτός από τις επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι σίγουρο ότι οι παραλίες θα ιδιωτικοποιηθούν πλήρως και σε συνδυασμό με τη νομοθεσία που προβλέπει την παραχώρηση των παραλιών σε επιχειρηματίες για τοποθέτηση ομπρελών θα καταργήσουν στην πράξη τη νομοθεσία για ελεύθερες ακτές. Το κίνημα εναντίον των ομπρελών στις παραλίες, που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια είναι μια χαρακτηριστική αντίδραση των πολιτών εναντίον της ιδιωτικοποίησης των ακτών. Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε σε πολλούς ακόμη νόμους και αποφάσεις κρατικών φορέων που αντιμετωπίζουν την πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό περιβάλλον, αποκλειστικό κριτήριο την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποκόμιση χρηματικού κέρδους.
Οι εκδρομείς και τα εκδρομικά σωματεία σε νέες συνθήκες
Από όσα πιο πάνω αναφέρθηκαν είναι φανερό ότι τόσο οι εκδρομείς, όσο και τα εκδρομικά σωματεία είναι αντιμέτωποι με πολύ διαφορετικές συνθήκες από αυτές που μέχρι τώρα γνωρίζαμε. Οι νόμοι που ψηφίστηκαν και συνεχίζουν να ψηφίζονται τόσο για τα ιστορικά μνημεία όσο και για το φυσικό περιβάλλον, εκτός όλων των άλλων αρνητικών επιπτώσεων αλλάζουν και το ψυχαγωγικό, πολιτιστικό, μορφωτικό και παιδαγωγικό περιεχόμενο των εκδρομών, των ξεναγήσεων, των πεζοποριών και των υπόλοιπων φυσιολατρικών δραστηριοτήτων. Είναι ανάγκη, επομένως, τόσο οι εκδρομείς όσο, κυρίως, οι οργανωτές των εκδρομών και των εξορμήσεων, (εκδρομικά σωματεία, ορειβατικοί και οι φυσιολατρικοί σύλλογοι, κ.ά.) να συμβάλλουν στον αγώνα προκειμένου, αφενός να αποτραπούν οι κίνδυνοι καταστροφής των φυσικών τοπίων και των τόπων ιστορικής μνήμης και αφετέρου να σταματήσει η απαξίωση και η υποβάθμιση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς και η μετατροπή τους, σχεδόν αποκλειστικά σε πηγές κερδοφορίας των εταιρειών. Κατά την άποψή μας, είναι σίγουρο ότι ούτε οι ίδιοι οι εκδρομείς μπορούν να είναι ικανοποιημένοι από μια ευχάριστη περιήγηση ή ξενάγηση και από μερικές φωτογραφίες που θα βγάλουν σε ιστορικά μνημεία ή όμορφα φυσικά τοπία, όταν γνωρίζουν ότι αυτά θυσιάζονται στο βωμό του κέρδους.
Η πολιτική, ο “κομματισμός” και τα κοινά αγαθά
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα θέματα αυτά είναι θέματα πολιτικής και ότι δεν πρέπει τα εκδρομικά σωματεία, οι φυσιολατρικοί σύλλογοι (πεζοπορικοί, ορειβατικοί κ.α) να ασχολούνται με τέτοια ζητήματα, διότι θα υπάρχουν ανάμεσα στα μέλη και τους φίλους τους αντιπαραθέσεις. Αυτό το επιχείρημα, που ακούγεται κατά κόρον όχι μόνο σε εκδρομικά σωματεία, αλλά και σε άλλες συλλογικότητες, κατά τη γνώμη μας, υποκρύπτει μια, επικίνδυνη για την κοινωνία και τη δημοκρατία αντίληψη ότι, δηλαδή, τα προβλήματα τόσο του φυσικού περιβάλλοντος όσο και των ιστορικών μνημείων είναι “κομματικά”. Επιδιώκουν, δηλαδή, να μας πείσουν ότι είναι “¨κομματισμός” να αγωνίζεται κανείς, για να μην καταστραφούν τα δάση και τα υπόλοιπα φυσικά τοπία, για να μη γίνουν εμπορεύματα τα ιστορικά μνημεία, ή για να μη γεμίσουν τα βουνά με ανεμογεννήτριες. Ότι είναι κομματισμός να διεκδικούμε το δικαίωμα να έχουν όλοι οι πολίτες τη δυνατότητα να επισκέπτονται τα μουσεία και τα ιστορικά μνημεία και όχι μόνο όσοι έχουν χρήματα. Με πρόσχημα, δηλαδή, τον “κομματισμό”, τα οργανωμένα συμφέροντα, επιδιώκουν να χωρίσουν τους ανθρώπους ανάλογα με τις πολιτικές τους πεποιθήσεις και να εμποδίζουν την κοινή δράση για την προστασία των κοινών αγαθών. Απώτερος στόχος τους, βέβαια, είναι να υποβαθμίσουν την έννοια “κοινά αγαθά” και να συντηρήσουν την κυρίαρχη άποψη, ότι αξία έχει ό τι έχει σχέση με το χρήμα και το κέρδος. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Αμερικανός ερευνητής και συγγραφέας David Bollier στο βιβλίο του Κοινά* “στα σύγχρονα βιομηχανικά κράτη, τα κοινά αγαθά παρουσιάζονται και γίνονται αντιληπτά σαν μια αλλόκοτη, μπερδεμένη ιδέα, αφού η χρήση της είναι σπάνια και δεν μας είναι οικεία πολιτισμικά. Συνήθως πιστεύουμε ότι για να έχει κάτι αξία, θα πρέπει να συνδέεται με το χρήμα και με την ελεύθερη αγορά”.
Εμείς υποστηρίζουμε ότι ο αγώνας για την προστασία της φύσης και των ιστορικών μνημείων όχι μόνο δεν είναι “κομματισμός”, αλλά είναι απαραίτητη προϋπόθεση, για να μπορούν και οι επόμενες γενιές να έχουν στη διάθεσή τους τα κοινά αγαθά και όχι να τα γνωρίσουν σαν εμπορεύματα. Για το λόγο αυτό, θεωρούμε υποχρέωση του κάθε πολίτη και, φυσικά, των εκδρομέων να αγωνίζονται για να τα προστατέψουν. Επιπλέον, επειδή πιστεύουμε ότι τα φυσικά τοπία, οι φυσικοί πόροι και τα ιστορικά μνημεία είναι δημόσια και κοινά αγαθά εκτιμούμε ότι ο αγώνας για την προστασία τους είναι επιτακτικά αναγκαίος, αλλά δεν είναι αρκετός. Πραγματική προστασία των κοινών αγαθών μπορεί να υπάρξει μόνο αν οι πολίτες διεκδικήσουν και πετύχουν να συμμετέχουν οργανωμένα και στη διαχείρισή τους.
Τι μπορεί να γίνει
Στις νέες συνθήκες και με δεδομένο ότι οι ιστορικοί χώροι και τα μουσεία, όπως και τα τοπία με πλούσια φύση. είναι πολύ σημαντικοί λόγοι, για τους οποίους οι πολίτες συμμετέχουν σε εκδρομές και εξορμήσεις, τα εκδρομικά σωματεία και οι φυσιολατρικοί σύλλογοι έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν για την προστασία και των ιστορικών μνημείων και των φυσικών οικοσυστημάτων από τους κινδύνους που τα απειλούν. Επιπλέον, πιστεύουμε ότι και οι ίδιοι οι εκδρομείς θα ήθελαν να αναληφθούν από τους συλλόγους πρωτοβουλίες και να οργανωθούν δράσεις με στόχο την αποτροπή των κινδύνων που προαναφέρθηκαν.
Προτάσεις για πρωτοβουλίες και δράσεις που μπορούν να αναφερθούν είναι πολλές. Εδώ θα περιοριστούμε σε ορισμένες που, κατά την άποψή μας, είναι πιο σημαντικές:
-Η πρώτη προτεραιότητα, είναι να ενημερωθούν αναλυτικά και υπεύθυνα οι εκδρομείς για τους κινδύνους που αφορούν τα ιστορικά μνημεία, τους φυσικούς πόρους και τα φυσικά τοπία. Η ενημέρωση μπορεί να γίνει στη διάρκεια των εκδρομών είτε με προφορική παρουσίαση, είτε με έντυπα που θα ετοιμάσουν οι σύλλογοι,
-Θα μπορούσαν επίσης να οργανωθούν από τους συλλόγους ανοιχτές ενημερωτικές εκδηλώσεις με τη στήριξη επιστημονικών φορέων, όπως το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, άλλων επιστημονικών φορέων και πανεπιστημιακών, όπως και κοινωνικών συλλογικοτήτων
Με την αναλυτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση είναι σίγουρο ότι οι πολίτες που συμμετέχουν σε εκδρομές και εξορμήσεις θα κατανοούν την ανάγκη της προστασίας των ιστορικών μνημείων, των φυσικών πόρων και των τοπίων και της διατήρησης τους σαν δημόσια και κοινά αγαθά και θα έχουν τη διάθεση να διεκδικήσουν τα αυτονόητα αυτά αιτήματα
-Πριν από την πραγματοποίηση των εξορμήσεων μπορεί να υπάρχει επικοινωνία των οργανωτών των εκδρομών με τις συλλογικότητες που σε κάθε περιοχή αγωνίζονται για την προστασία της φύσης και των μνημείων και στη διάρκεια των εκδρομών να γίνονται συναντήσεις, ή αν υπάρχει χρόνος, και εκδηλώσεις με τις οποίες θα εκφράζεται η αλληλεγγύη των εκδρομέων στους αγώνες που κάνουν οι τοπικές κοινωνίες
-Τα εκδρομικά σωματεία επίσης, όπως και οι φυσιολατρικού σύλλογοι, μπορούν στις πόλεις που έχουν τις έδρες τους να πραγματοποιούν εκδηλώσεις συμπαράστασης και άλλες δράσεις για την στήριξη των συλλογικοτήτων που αγωνίζονται σε διάφορες περιφέρειες. Στο πνεύμα αυτό, είναι πολύ σημαντική η αγωνιστική κινητοποίηση που γίνεται που γίνεται για την προστασία των βουνών, κάθε χρόνο, στις 11 Δεκεμβρίου, ημερομηνία που έχει ορισθεί από τον ΟΗΕ ως Παγκόσμια Ημέρα των Βουνών.
-Επίσης, θα βοηθούσε πολύ, κατά την άποψή μας, η δημιουργία στην Αθήνα, όπως και σε άλλες πόλεις, ενός συντονιστικού φορέα από εκδρομικά σωματεία, φυσιολατρικούς συλλόγους και άλλες συλλογικότητες που οργανώνουν εξορμήσεις και επιθυμούν να έχουν αγωνιστικό προσανατολισμό, με σκοπό την ενίσχυση του αγώνα για τα ιστορικά μνημεία και τα φυσικά οικοσυστήματα
*Κοινά, David Bollier εκδόσεις Angelus Novus, Αθήνα, 2016
Ο Μάκης Σταύρου είναι ιστορικός, μέλος της Εναλλακτικής Δράσης για Ποιότητα Ζωής
