Πίτερ Μπρουκ: «Το θέατρο πρέπει να ταρακουνά το σταθερό, το αμετακίνητο», της Όλγας Μοσχοχωρίτου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Κυριακή, 10 Ιουλίου 2022 10:16 Συντάκτης:
Βαθμολογήστε το άρθρο
(2 ψήφοι)
Πίτερ Μπρουκ: «Το θέατρο πρέπει να ταρακουνά το σταθερό, το αμετακίνητο», της Όλγας Μοσχοχωρίτου

 

Πίτερ Μπρουκ , Λονδίνο 21 Μαρτίου 1925 – 2 Ιουλίου 2022

 

«Μπορώ να διαλέξω έναν οποιονδήποτε άδειο χώρο και να τον ονομάσω γυμνή σκηνή. Ένας άνθρωπος διασχίζει αυτό τον άδειο χώρο, ενώ ένας άλλος τον παρακολουθεί· αυτό χρειάζεται, όλο κι όλο, για να συγκροτηθεί η θεατρική πράξη».

Έγραφε ο μεγάλος σκηνοθέτης – δημιουργός στο Τhe Empty Space, το 1968, όπου ξεδίπλωνε το όραμά του. Ο Π. Μπρουκ που έφυγε πρόσφατα πλήρης ημερών, ήταν ίσως ο τελευταίος μεγάλος μεταπολεμικός θεατράνθρωπος, μεγάλος όχι μόνο για τα ευρωπαϊκά δεδομένα αλλά και τα παγκόσμια

Έχοντας ζήσει και στους δύο τελευταίους αιώνες, ο Μπρουκ δημιούργησε σε μία Ευρώπη που ξαναγεννιόταν από τις στάχτες του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου και άφησε το δικό του στίγμα στην εποχή μας.

Ο Μπρουκ έχει επηρεαστεί από το έργο του Αντονίν Αρτώ και τις ιδέες του για το Θέατρο της Σκληρότητας.

Η μεγαλύτερη επιρροή του, ωστόσο, ήταν η Joan Littlewood. Ο Μπρουκ την περιέγραψε ως «την πιο γαλβανιστική σκηνοθέτιδα στα μέσα του 20ού αιώνα στη Βρετανία». Το έργο του είναι επίσης εμπνευσμένο από τις θεωρίες του πειραματικού θεάτρου των Γκροτόφσκι, του Μπρεχτ, του Κόβικς του Μέγιερχολντ και από τα έργα των GI Gurdjieff, Edward Gordon Craig, και Matila Ghyka.

Γεννήθηκε στο Λονδίνο στις 21 Μαρτίου 1925 και στην ηλικία των επτά χρόνων έπαιξε μόνος του μια τετράωρη διασκευή του Άμλετ για τους γονείς του.

Ο Μπρουκ άρχισε να σκηνοθετεί το 1942. Μεγάλο μέρος της εντυπωσιακής πορείας του ανήκει ήδη στην Ιστορία του Θεάτρου. 

Μετά τις σπουδές του στο Magdalen College της Οξφόρδης, βρέθηκε στη Βασιλική όπερα όπου σκηνοθέτησε την Σαλώμη του Στράους με σχέδια του Σαλβαδόρ Νταλί. 

Ο Μπρουκ επανακαθόρισε τον τρόπο που βλέπει ο κόσμος το θέατρο, στις παραγωγές του με το Royal Shakespeare Company και στο Bouffes du Nord, τη ρημαγμένη παρισινή αίθουσα που έκανε βάση του για πάνω από 30 χρόνια. 

Πολλές από τις παραγωγές του εγκωμιάστηκαν καθώς ο ίδιος απογύμνωσε το θέατρο από το περιττό, κρατώντας ως απόσταγμα την ουσία. 

Οι παραστάσεις του ξεχώριζαν επίσης για την πολυπολιτισμικότητά τους , καθώς ο ίδιος εθεωρείτο πρωτοπόρος στη συμπεριληπτικότητα φυλών στους ρόλους. 

Στην Αγγλία, ο Πίτερ Μπρουκ και ο Charles Marowitz ανέλαβαν το Theatre of Cruelty Season (1964) στη Royal Shakespeare Company, με στόχο να εξερευνήσουν τρόπους με τους οποίους οι ιδέες του Αρτώ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την εύρεση νέων μορφών έκφρασης και την επανεκπαίδευση του ερμηνευτή. Το αποτέλεσμα ήταν μια προβολή «έργων σε εξέλιξη» που αποτελούνταν από αυτοσχεδιασμούς και σκετς, ένα από τα οποία ήταν η πρεμιέρα του Aρτώ The Spurt of Blood.

Μέγας ανανεωτής του σαιξπηρικού θεάτρου για περίπου 20 χρόνια στη Βρετανία, άγγιξε την κορυφή της σκηνοθετικής του καριέρας στο θέατρο όταν, σε συνεργασία με το συγγραφέα Ζαν Κλοντ Καριέρ αποφάσισαν να μεταφέρουν το 1985 το «Mahabharata», ένα επικό ινδικό ποίημα που έμελλε να εξελιχθεί σε προσωπικό του θρίαμβο κι ένα από τα σημεία αναφοράς του σύγχρονου θεάτρου παγκοσμίως, παρότι υπήρξαν κι αυτοί που αμφισβήτησαν την «ινδικότητα» της παράστασης και τον κατηγόρησαν για «οριενταλισμό» και ότι απέτυχε να μεταδώσει τις βαθιές φιλοσοφικές αρχές του έργου..

Τριάντα χρόνια μετά, ο Μπρουκ επέστρεψε σ’ αυτό όχι με την ευκολία της επανάληψης αλλά με την πεποίθηση ότι ένα έργο του παρελθόντος μπορεί να συνομιλήσει με το σήμερα. Συνέθεσε δηλαδή μια συνοπτική εκδοχή του πρωτότυπου υπό τον τίτλο «Battlefield» που κατέγραφε την απεγνωσμένη προσπάθεια ενός στρατηγού να κυβερνήσει τον τόπο του αμέσως μετά τη λήξη ενός θανατηφόρου εμφύλιου πολέμου.

Στην Ελλάδα είχαμε την τύχη να δούμε την Μαχαμπαράτα το 1985 στο πλαίσιο τότε της διοργάνωσης «Αθήνα Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης» στα νταμάρια της Πετρούπολης, μετά από τις επίμονες προσπάθειες της Μελίνας Μερκούρη, που όπως δήλωνε ο ίδιος σε συνέντευξή του, για να τον πείσει του έλεγε «εάν δεν έρθεις θα πεθάνω».

Ήταν και η Ινδή πρωθυπουργός Ίντιρα Γκάντι, ο Σουηδός Ούλοφ Πάλμε, ο Καναδός Πιέρ Ελιότ Τριντό απέναντι από τις σκηνές στην Πέτρα. Κάποτε και δίπλα στη Μελίνα Μερκούρη. (Πηγή: Protagon.gr)

Εμπειρία πρωτόγνωρη, αξέχαστη, μία νύχτα ολόκληρη στους υπνόσακους, να παρακολουθούμε έναν πρωτοφανές για όλους μας θεατρικό γεγονός!

Προσωπικά το 2000 είχα επίσης την τύχη να παρακολουθήσω Την τραγωδία του Άμλετ με τον  Άντριαν Λέστερ, στο ρόλο του Άμλετ, στο εμβληματικό του θέατρο στα περίχωρα του Παρισιού στο Bouffes du Nord. Ένα θέατρο κλασσικό με ιταλική σκηνή, μισοκατεστραμμένο από πυρκαγιά που από το 1974 είχε εγκατασταθεί ο Σκηνοθέτης.

Μια παλιά, ρημαγμένη αίγλη, και το χρώμα της πατίνας του χρόνου, ένα κιαροσκούρο που δημιουργούσε μαγική αίσθηση μας υποδέχτηκε. Εκεί, παρακολουθήσαμε έναν μαύρο Άμλετ, να κινείται σαν αιλουροειδές στο χώρο, ένα σπαρασσόμενο πλάσμα που προσπαθούσε να γλυτώσει από τη ζούγκλα των ανθρώπων, να προσπαθεί να ελευθερωθεί από τα αόρατα δεσμά του!

Ας αφήσουμε όμως τον ίδιο να μας μιλήσει:

Σε συνέντευξή του, το 2017, στον Μάικλ Μπίλινγκτον, ο Μπρούκ μίλησε για τη σπουδαιότητα τού «να κολυμπάς κόντρα στο ρεύμα και να πετυχαίνεις ό,τι μπορείς στο πεδίο επιλογής σου. Η μοίρα όρισε», δήλωνε, «πως το δικό μου πεδίο ήταν το θέατρο και, μέσα σ' αυτό, έχω την ευθύνη να είμαι όσο θετικός και δημιουργικός μπορώ. Το να δίνεις διέξοδο στην απελπισία, είναι το απόλυτο πρόσχημα».

Θα μπορούσα να είχα ονομάσει αυτό το βιβλίο «Ψευδείς αναμνήσεις». Όχι επειδή θέλω συνειδητά να πω ψέματα, αλλά επειδή η πράξη της συγγραφής αποδεικνύει ότι στον εγκέφαλο δεν υπάρχει βαθιά κατάψυξη που να διατηρεί ανέπαφες τις αναμνήσεις. Αντίθετα, φαίνεται πως ο εγκέφαλος κρατά μια παρακαταθήκη αποσπασματικών σημάτων που δεν έχουν ούτε χρώμα, ούτε ήχο, ούτε γεύση και περιμένουν τη δύναμη της φαντασίας να τα ζωντανέψει. Από μια άποψη, αυτό είναι ευλογία».

Το καλό θέατρο εξαρτάται από το καλό κοινό. Κάθε κοινό έχει το θέατρο που του αξίζει. Το θέατρο ήταν πάντα μια αυτοκαταστροφική τέχνη και ήταν πάντα γραμμένο στον άνεμο. Το επαγγελματικό θέατρο ενώνει διαφορετικούς ανθρώπους κάθε βράδυ και τους μιλά μέσα από τη γλώσσα των συμπεριφορών. Είναι το κοινό, που χρόνο με το χρόνο, θα πρέπει να αναδείξει απλούς ανθρώπους σε υπερτιμημένους ειδικούς, όπως ακριβώς ένας συλλέκτης επιλέγει ένα πανάκριβο έργο τέχνης αλλά δεν αντέχει να πάρει το ρίσκο της επιλογής μόνος του. Βλέπετε, η παράδοση των εκτιμητών έργων τέχνης έφτασε και στη θεατρική γραμμή παραγωγής. Επομένως, ο κύκλος έκλεισε: Όχι μόνο οι καλλιτέχνες αλλά και οι θεατές θα έχουν τους «προστάτες» τους… Ακόμα και στις μέρες μας, στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, το θέατρο δεν έχει κατακτήσει μια ακριβή, σταθερή θέση μέσα στην κοινωνία ή έναν καθαρό στόχο. Το ένα θέατρο κυνηγά το χρήμα, το άλλο τη δόξα, το τρίτο την πολιτική ή την ψυχαγωγία. Στο μεταξύ, κάθε θεατρική φόρμα από τη στιγμή που γεννιέται είναι θνητή. Πρέπει να επανεφευρεθεί και η νέα της σύλληψη θα φέρει όλα τα σημάδια και τις επιρροές όσων ήδη την περιβάλλουν.

«Το θέατρο οφείλει να είναι πολύ κοντά στον άνθρωπο, αλλά ταυτόχρονα και πολύ απρόβλεπτο ώστε να αφυπνίζει τη φαντασία του. Όταν η κοινωνία ακινητοποιείται μέσα στις αρχές και στους κανόνες της, το θέατρο πρέπει να ταρακουνά το σταθερό και αμετακίνητο. Ο κλονισμός, ο χλευασμός, συχνά βίαιος, είναι απαραίτητα καλλιτεχνικά “όργανα” για να σπάσουμε τα ταμπού, για να δημιουργήσουμε ένα άνοιγμα.

Η συγκεχυμένη κατάσταση, μέσα στην οποία βρισκόμαστε σήμερα, απαιτεί έναν καινούριο στοχασμό. Και το θέατρο είναι ο καθρέφτης μέσα στον οποίο λάμπει, κάποιες φορές, το φέγγος του απολεσθέντος».

Και ας κλείσουμε αυτό το ελάχιστο αφιέρωμα στον μεγάλο εκλιπόντα με ακόμα μια μεγάλη του φράση, φόρο τιμής στην Αρχαία Τραγωδία που λάτρευε αλλά ποτέ του δεν τόλμησε να αναπαραστήσει: «Η χειρότερη ύβρις είναι η τυφλότητα, που σημαίνει αδιαφορία».

 

Αναγνώστηκε 648 φορές
 Όλγα Μοσχοχωρίτου

Κάντε κλικ στο όνομα του αρθρογράφου για να διαβάσετε όλα τα άρθρα του.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.