Τομείς πετρελαίου και εξόρυξης της Βενεζουέλας: μεγάλο δυναμικό, αδύναμες υποδομές, του Στάθη Λιδωρίκη

Ακολουθούν βασικά στοιχεία για τους τομείς πετρελαίου και εξόρυξης της Βενεζουέλας, της οποίας ο πρόεδρος Νικολάς Μαδούρο συνελήφθη από τις αμερικανικές δυνάμεις το Σάββατο 3 Ιανουαρίου 2026

1. Αποθέματα

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία (βλ. σχετικό πίνακα), η Βενεζουέλα έχει τα μεγαλύτερα εκτιμώμενα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, αλλά η παραγωγή αργού πετρελαίου στη χώρα παραμένει σε ένα κλάσμα της παραγωγικής της δυναμικότητας λόγω δεκαετιών κακοδιαχείρισης, έλλειψης επενδύσεων και κυρώσεων, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία.

Όπως προκύπτει και από τον σχετικό πίνακα (βλ. Παράρτημα), η Βενεζουέλα κατέχει το 17,3% των παγκόσμιων αποθεμάτων ή 303 δισ. βαρέλια, ξεπερνώντας την ηγέτιδα του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών (ΟΠΕΚ), Σαουδική Αραβία.

Σύμφωνα με το υπουργείο ενέργειας της κυβέρνησης των ΗΠΑ, τα αποθέματά της αποτελούνται κυρίως από βαρύ πετρέλαιο στην περιοχή Ορινόκο της κεντρικής Βενεζουέλας, γεγονός που καθιστά την παραγωγή αργού πετρελαίου ακριβή, αλλά τεχνικά σχετικά απλή.

Το 2019, ο Μαδούρο και η Ντέλσι Ροντρίγκεζ, η οποία ήταν τότε αντιπρόεδρος της χώρας και τώρα ασκεί καθήκοντα προέδρου, ανακοίνωσαν ένα πενταετές σχέδιο εξόρυξης με στόχο την ενίσχυση της εξόρυξης ορυκτών ως εναλλακτική λύση στην παραγωγή πετρελαίου.

Το προηγούμενο έτος, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας δημοσίευσε στοιχεία για τα κοιτάσματα ορυκτών στα οποία χρησιμοποιούνταν εναλλακτικά βασικοί όροι της μεταλλευτικής βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων των όρων «αποθεματικό» (reserve) και «πόρος» (resource), γεγονός που δυσχεραίνει τη διαπίστωση ότι το Καράκας γνώριζε πλήρως τις μεταλλευτικές του δυνατότητες.

Mε τον όρο απόθεμα (reserve) χαρακτηρίζεται μια εκτίμηση του όγκου ενός ορυκτού που μπορεί να παραχθεί οικονομικά, ενώ με τον όρο πόρος (resource) χαρακτηρίζεται ο όγκος ενός ορυκτού που εκτιμάται σε μια ολόκληρη περιοχή, ανεξάρτητα από το αν μπορεί να παραχθεί οικονομικά ή όχι.

Η έκθεση του 2018, η οποία παρουσιάστηκε ως «κατάλογος ορυκτών» για πιθανούς επενδυτές και δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο του υπουργείου εξόρυξης της Βενεζουέλας, εκτιμούσε τα αποθέματα άνθρακα (coal reserves) σε περίπου 3 δισ. μετρικούς τόνους και 407.885 μετρικούς τόνους αποθεμάτων νικελίου (nickel reserves).

Η ίδια έκθεση εκτίμησε τους πόρους σε χρυσό (gold resource) σε 644 μετρικούς τόνους, σιδηρομεταλλεύματος σε 14,68 δισ. μετρικούς τόνους – ενώ αναγνώρισε ότι μεγάλο μέρος αυτής της εκτίμησης ήταν εικασία – και βωξίτη σε 321,5 εκατ. μετρικούς τόνους.

1. Το 2021, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας δημοσίευσε έναν χάρτη των ορυκτών αποθεμάτων (mineral reserves) βασισμένο σε δεδομένα που συγκεντρώθηκαν το 2009. Αυτός ο χάρτης έδειχνε αποθέματα αντιμονίου, χαλκού, νικελίου, κολτανίου (coltan)¹ μολυβδαινίου, μαγνησίου, αργύρου, ψευδαργύρου, τιτανίου, βολφραμίου και ουρανίου, αλλά δεν κατέγραφε τους όγκους.

Η χώρα δεν φαίνεται να έχει σημαντικά αποθέματα σπάνιων γαιών, μιας ομάδας 17 δευτερευόντων μετάλλων που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μαγνητών που μετατρέπουν την ενέργεια σε κίνηση. Οι σπάνιες γαίες είναι ένα υποσύνολο κρίσιμων ορυκτών.

2. Παραγωγή

Η Βενεζουέλα ήταν ιδρυτικό μέλος του ΟΠΕΚ μαζί με το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τη Σαουδική Αραβία. Οι δυσκολίες της με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έχουν επανειλημμένα παρεμποδίσει τις εξορυκτικές και πετρελαϊκές δραστηριότητες².

Tη δεκαετία του 1970, η χώρα παρήγαγε έως και 3,5 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα, ποσότητα που τότε αντιπροσώπευε πάνω από το 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, η παραγωγή μειώθηκε κάτω από τα 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα και κατά μέσο όρο διαμορφώθηκε σε περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2025 ή μόλις στο 1% της παγκόσμιας παραγωγής. Αυτή ήταν περίπου η ίδια παραγωγή με την πολιτεία της Βόρειας Ντακότα των ΗΠΑ.

Η λειτουργική κατάσταση των ορυχείων που συνδέονται με το πενταετές σχέδιο του Μαδούρο δεν είναι σαφής. Ωστόσο, το Εθνικό Συμβούλιο Παραγωγικής Οικονομίας του Μαδούρο δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι η εθνική παραγωγή χρυσού, άνθρακα και σιδηρομεταλλεύματος αυξήθηκε τα πρώτα τρία τρίμηνα του 2025, χωρίς να δώσει στοιχεία.

Η Βενεζουέλα εθνικοποίησε τον τομέα χρυσού το 2011. Η κυβέρνηση ελέγχει επίσης την εταιρεία παραγωγής σιδήρου και χάλυβα CVG³.

Tον περασμένο Οκτώβριο tο Reuters ανέφερε ότι η Βενεζουέλα είχε επανεκκινήσει την παραγωγή άνθρακα και είχε ως στόχο να εξάγει πάνω από 10 εκατ. τόνους του ορυκτού το 2025. Δεν είναι σαφές εάν η κυβέρνηση πέτυχε αυτόν τον στόχο. Το 2019, η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ εκτίμησε ότι η Βενεζουέλα παρήγαγε 100.000 μετρικούς τόνους άνθρακα από 731 εκατ. μετρικούς τόνους αποθεμάτων.

Κατά την τελευταία δεκαετία, παράλληλα με το πετρέλαιο, έχει μειωθεί μεγάλο μέρος της παραγωγής ορυκτών της χώρας, συμπεριλαμβανομένου του νικελίου, του βωξίτη, του σιδηρομεταλλεύματος και του χρυσού.

Τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα για τον βωξίτη της Βενεζουέλας από το γεωλογικό ινστιτούτο των ΗΠΑ (United States Geological Survey, USGS), για το 2021, ανέρχονται σε 250.000 μετρικούς τόνους, από 550.000 τόνους το 2017, ενώ η παραγωγή σιδηρομεταλλεύματος ήταν 1,41 εκατ. τόνοι με βάση την περιεκτικότητα σε σίδηρο και η παραγωγή χρυσού ήταν 480 κιλά.

Η παραγωγή αλουμίνας, της ουσίας που εξευγενίζεται από τον βωξίτη και χρησιμοποιείται για την παραγωγή αλουμινίου, εκτιμήθηκε από το Γεωλογικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ (USGS) σε 80.000 τόνους το 2021, έχοντας μειωθεί από 240.000 τόνους τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Η παραγωγή αλουμινίου εκτιμήθηκε σε μόλις 20.000 τόνους, από 144.000 τόνους το 2017.

3. Κοινοπραξίες (Joint Ventures)

Kατά τη δεκαετία 1970 η Βενεζουέλα εθνικοποίησε τη βιομηχανία πετρελαίου της, δημιουργώντας την Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA).

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, η Βενεζουέλα έλαβε μέτρα για το άνοιγμα του τομέα σε ξένες επενδύσεις. Μετά την εκλογή του Ούγκο Τσάβες το 1999, η Βενεζουέλα επέβαλε την πλειοψηφική ιδιοκτησία όλων των πετρελαϊκών έργων στην εταιρεία πετρελαίου PDVSA. Η Exxon και η Conoco αποχώρησαν από τη Βενεζουέλα τη δεκαετία του 2000 και τα περιουσιακά τους στοιχεία απαλλοτριώθηκαν.

Η PDVSA δημιούργησε κοινοπραξίες (ventures) επιχειρήσεις με την ελπίδα να ενισχύσει την παραγωγή, μεταξύ άλλων με την Chevron, την China National Petroleum Corporation, την ENI, την Total και τη ρωσική Rosneft.

Ο Μαδούρο απείλησε το 2023 να χορηγήσει άδειες σε ορυχεία σε μια περιοχή που υπόκειται σε διαμάχη ιδιοκτησίας με τη γειτονική Γουιάνα⁴.

Η κυβέρνηση Μαδούρο, τουλάχιστον από το 2016, υποστήριζε την παραδοσιακή εξόρυξη χρυσού στον Αμαζόνιο της Βενεζουέλας για να αποφέρει έσοδα.

4. Eξαγωγές, διύλιση

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν κάποτε ο κύριος αγοραστής πετρελαίου της Βενεζουέλας, αλλά από την επιβολή κυρώσεων, η Κίνα έχει γίνει ο κύριος προορισμός την τελευταία δεκαετία.

Η Βενεζουέλα οφείλει στην Κίνα περίπου $ 10 δισ. αφότου έγινε ο μεγαλύτερος δανειστής υπό τον εκλιπόντα πρόεδρο Ούγκο Τσάβες.

Η Βενεζουέλα αποπληρώνει τα δάνεια με αργό πετρέλαιο που μεταφέρεται σε τρία πολύ μεγάλα πλοία μεταφοράς, τα οποία προηγουμένως ανήκαν από κοινού στη Βενεζουέλα και την Κίνα.

Δύο από αυτά τα υπερδεξαμενόπλοια πλησίαζαν τη Βενεζουέλα τον Δεκέμβριο, όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε τον αποκλεισμό όλων των δεξαμενόπλοιων που εισέρχονταν και εξέρχονταν από τη χώρα.

Από την αρχή του 2026, περίπου δώδεκα πετρελαιοφόρα, φορτωμένα με αργό πετρέλαιο και καύσιμα της Βενεζουέλας, έχουν αποπλεύσει από τα χωρικά ύδατα της χώρας, αψηφώντας τον αποκλεισμό των εξαγωγών από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, σύμφωνα με έγγραφα που έχουν δει το Reuters και πηγές του κλάδου, συμπεριλαμβανομένης της υπηρεσίας παρακολούθησης TankerTrackers.com.

Τέλος, η κρατική εταιρεία πετρελαίου της Βενεζουέλας PDVSA, κατέχει επίσης σημαντική δυναμικότητα διύλισης εκτός της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της CITGO στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά οι πιστωτές (Creditors) αγωνίζονται να αποκτήσουν τον έλεγχο μέσω μακροχρόνιων νομικών υποθέσεων σε δικαστήρια των ΗΠΑ.

 ¹Το κολτάν (coltan) είναι ένα σπάνιο μετάλλευμα, συντομογραφία του κολουμβίτης-τανταλίτης() (columbite-tantalite), που αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά κολουμβίτης και τανταλίτης, κύριες πηγές των μετάλλων νιοβίου και τανταλίου αντίστοιχα. Χρησιμοποιείται ευρέως στην παραγωγή ηλεκτρονικών συσκευών (κινητά, υπολογιστές, κονσόλες), λόγω της αντοχής του στη θερμότητα και τη διάβρωση, και είναι κρίσιμο για την κατασκευή πυκνωτών σε κινητά τηλέφωνα. 

²Reuters: “Power beginning to return in Venezuela after nationwide blackout”, August 31, 2024

³CVG (Corporacion Venezolana de Guayana): Kρατικός όμιλος μετάλλων της Βενεζουέλας, που βρίσκεται στην περιοχή της Guayana, στα νοτιοανατολικά της χώρας.

⁴Reuters: “Venezuela’s Maduro pledges to permit oil, mines development in disputed territory”,   December 6, 2023

⁵Brian Ellsworth and Vivian Sequera: “Venezuela’s Guaido seeks EU ‘blood gold’ designation for informal mining”,  January 9, 2020