Στις περιόδους της κρίσης, καθώς ταράζονται τα νερά από το βυθό τους, κι οι κοινωνίες από τη βάση τους, επαναξιολογούνται άνθρωποι και σχέσεις. Οι μικρές διακρίσεις, ευαισθησίες, ιδιαιτερότητες, ποικιλίες, αποχρώσεις κ.λπ. υποχωρούν και στο προσκήνιο βγαίνουν τα πολύ αδρά και καθολικά σχήματα. Κάτι σαν: είσαι από δώ ή από κεί!
Έτσι έγινε με τον παγκόσμιο πόλεμο και τη γερμανική εισβολή και κατοχή.
Όχι φυσικά πως έλειψαν ποτέ, και τότε και τώρα, οι μεσαίες καταστάσεις. Πως δεν υπήρξαν εκείνοι που προσπαθούσαν να «κοιτάξουν τη δουλειά τους» και να παραστήσουν ότι δεν τους ενδιαφέρει η κατάκτηση. Εκείνοι που δεν ήθελαν, δεν μπορούσαν ή δεν πίστευαν πως μπορεί να γίνει κάτι εναντίον των πανίσχυρων κατακτητών οι οποίοι υπέταξαν με τη δύναμή τους όλη την Ευρώπη – πως μπορεί ένας μικρός λαός, κι εμείς οι μικροί άνθρωποι, του μερακάματου, του γραφείου, του μαγαζιού, του μεροδούλι-μεροφάϊ, που έχουμε να θρέψουμε στόματα και που δεν ξέρουμε τίποτα για τον κόσμο και τις βουλές των μεγάλων, να τα βάλουμε με τους πανίσχυρους;
Αλλά, στη συνείδηση, κι αυτών ακόμη που βρίσκονται στη μεσαία κατάσταση, είναι προφανές πως η ζωή έχει φτάσει στο σημείο του διλήμματος, όπου και καλείσαι να πάρεις θέση.
Εκείνες τις στιγμές εκφράζεται με καθαρότερο τρόπο η τάση υποταγής. Και κυρίως εκείνων που δεν γνωρίζουν καμιά αξία άλλη πέρα από την αξία της δικής τους, όχι επιβίωσης, αλλά καταξίωσης και επιβολής. Και αναζητούν σε κάθε στιγμή ποια είναι η ευκαιρία. Με ποιους πρέπει να πάνε για να κερδίσουν. Εκεί γεννιέται ο δωσιλογισμός. Ο οποίος δεν είναι μια ξένη ιδεολογία. Είναι εγγενής της κυρίαρχης τάξης. Είναι η ιδιοτέλεια, η αναζήτηση του κέρδους, πάση θυσία.
Είναι οι έτοιμοι από καιρό. Η ειρηνική εποχή τους προετοίμασε κατάλληλα για να διαχειριστούν και την εποχή της κρίσης, είτε πόλεμος λέγεται αυτό είτε κάτι άλλο.
Και είναι πατριώτες στο μέτρο που αυτό βολεύει, και διεθνιστές στο ίδιο. Πάντα με κριτήριο προσωπικό και ταξικό.
Συνεπώς δεν είναι περίεργο που οι πατριώτες της μεταξικής δικτατορίας, ακραιφνείς υπερασπιστές της πατρίδας όταν αυτό απέφερε κέρδος, όταν ήρθε η γερμανική κατοχή πέρασαν με την πλευρά των Γερμανών. Γιατί λοιπόν να μην παραδώσουν τους κρατούμενους κομμουνιστές, στην Ακροναυπλία, στον Αη Στράτη και αλλού, στους ξένους; Οι Γερμανοί είναι φίλοι μας, που έλεγε κι εκείνος ο αξέχαστος τύπος του γλοιώδη υποτακτικού στον ελληνικό κινηματογράφο (όπως τον υποδύθηκε ο συμπαθής Αρτέμης Μάτσας). Στην πραγματική ζωή όσοι έλεγαν το ίδιο δεν ήταν οι γλοιώδεις του κάτω επιπέδου, όπως στις ταινίες, ήταν ηγετικά πρόσωπα της πολιτικής και οικονομικής ζωής. Απλώς ο ελληνικός κινηματογράφος δεν μπορούσε να τους δείξει γιατί εκείνοι κυβερνούσαν και πάλι!..
Κι είναι η ιστορία που γυρίζει ως εκδίκηση σήμερα και δυο συμβάντα αναμοχλεύουν τη σκέψη.
Το ένα, που προηγήθηκε χρονικά, είναι οι φωτογραφίες των ανυπότακτων κομμουνιστών, οι οποίοι παραδόθηκαν από τους εν λόγω «πατριώτες» στους Γερμανούς, σε ένδειξη υπέρτατου ταξικού χρέους και εκτελέστηκαν στην Καισαριανή.
Το δεύτερο είναι ο πόλεμος του Ιράν.
Και τα δυο αυτά βγάζουν και πάλι στο προσκήνιο τους δυο κόσμους στις καθαρές αποτυπώσεις τους.
Εκείνους που θεωρούν τιμή τους την ανυπακοή και την αντίσταση. Κι εκείνους τους «πανταχού μηδίσαντες», οι οποίοι κάνουν μαθήματα πατριωτισμού εισπράττοντας από κερδοσκοπίες, εμπόρια, ναυτιλίες, τηλεοπτικές εξυπηρετήσεις κ.ο.κ. Μαυραγορίτες της εποχής μας. Που εμπλέκουν, σήμερα, την Ελλάδα και πάλι στις ιμπεριαλιστικές τυχοδιωκτικές επιχειρήσεις, προσδοκώντας πολλαπλά κέρδη από αυτό, καθώς τα αμερικάνικα πολεμικά χρησιμοποιούν τη Σούδα και αναβαθμίζεται έτσι η χώρα μας, και το αμερικάνικο κράτος θα δαπανήσει δισεκατομμύρια για να κατασκευάσει πολεμικά πλοία σε ελληνικά ναυπηγεία, και τα πετρελαιοφόρα θα κάνουν χρυσές δουλειές με τις αυξήσεις των ναύλων… Καλώς ήρθε το δολάριο!
Και επαίρονται που ο «Κίμων» πάει στην Κύπρο!
Το ότι έτσι γινόμαστε μέρος ενός πολέμου δεν δείχνει να τους απασχολεί. Αυτές είναι οι επιταγές όχι μόνο του βορειοατλαντικού «συμμάχου» αλλά και των Ευρωπαίων «εταίρων». Εξ άλλου και ο υπουργός της άμυνάς μας, μας έχει προειδοποιήσει εδώ και λίγο καιρό πως κάποια στιγμή θα υποδεχτούμε φέρετρα (σα να το παρακάναμε με την ειρήνη!).
Όταν ο Στάθης Καλύβας λέει πως οι κομμουνιστές στην αντίσταση δεν πολέμησαν για την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό, αλλά για τον διεθνή κομμουνισμό, εννοεί πως καλώς έκανε ο Μεταξάς και δεν τους επέτρεψε να πάνε να πολεμήσουν στα πολεμικά μέτωπα και πολύ καλύτερα έκανε που τους κράτησε στη φυλακή για να τους παραδώσουν έπειτα στους Γερμανούς. Το υποδηλώνει σαφώς, δεν είναι η πατρίδα το ζήτημα, το υπέρτατο ζήτημα είναι το συμφέρον της τάξης. Το ίδιο και οι άλλοι της ίδιας κατηγορίας.
(Οι ίδιοι που ζητούσαν από τον Ντάινσεμπλουμ, «Γερούν γερά», κι από το Σόϊμπλε να γονατίσει τη χώρα).
Από την εποχή των φωτογραφιών έχουν αλλάξει πολλά. Έχουν εκλεπτυνθεί οι τρόποι και έχουν πολλαπλασιαστεί τα κοινωνικά είδη. Στις εποχές που διανύσαμε, της «ήρεμης» πορείας, ξεθώριασαν κατά πολύ οι διαφορές στη στάση και την συμπεριφορά. Με τη βοήθεια πολλαπλών μηχανισμών ψεύδους, όπως είναι οι τηλεοπτικοί σταθμοί, δημιουργούνται πολλές κουρτίνες μεταξύ της πραγματικότητας και της συμπεριφοράς, έτσι που να είναι δύσκολο να διακρίνεις.
Όταν όμως έρχεται η κρίση τα προσχήματα και οι πολλές αποχρώσεις καταλήγουν στα βασικά χρώματα.
‘Όπως το λέει ο ποιητής:
«…πόδια που θα τρέχανε, κι ας είναι τόσο κουρασμένα,
στο παραμικρό σφύριγμα του κέρδους…»
