Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων 2026: Στη μνήμη ενός ανθρώπου που δεν αποτελούσε «πρόσωπο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος»
Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, στις 20 Ιουνίου, η RSA (Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο) δημοσιεύει την ιστορία του κυρίου Μανουέλ*, ενός ανθρώπου που έφτασε σε νησί του Αιγαίου το 2019 διαφεύγοντας από ένοπλες συγκρούσεις και τη βία, και έζησε εγκλωβισμένος εκεί για πάνω από έξι χρόνια.
Πρόσφατα, έδωσε τέλος στη ζωή του στην Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή του νησιού, αφού το αίτημά του για διεθνή προστασία είχε απορριφθεί τέσσερις φορές, χωρίς ποτέ να αναγνωριστεί ουσιαστικά η ευαλωτότητά του. Η RSA, που τον εκπροσώπησε νομικά για τα τελευταία χρόνια της ζωής του, μιλά σήμερα για τον άνθρωπο και την ιστορία του.
Ο κύριος Μανουέλ* έφτασε σε νησί του Ανατολικού Αιγαίου το 2019 φέροντας βαθύ τραύμα: είχε υπάρξει αυτόπτης μάρτυρας της δολοφονίας των γονέων του από ένοπλα σώματα της αντίπαλης φυλής, είχε μετά βίας καταφέρει να διαφύγει από τη χώρα, είχε υποστεί σοβαρή βία και βασανισμό στην Τουρκία και είχε αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη γυναίκα και τα παιδιά του. Παρ’ όλα αυτά, κατά τη διαδικασία υποδοχής και ταυτοποίησης δεν εντοπίστηκε η ευαλωτότητά του. Η ψυχική του κατάσταση δεν ελήφθη υπόψη στην αρχική εξέταση του αιτήματός του, παρότι ο ίδιος δήλωσε από την πρώτη στιγμή ότι δεν ήταν καλά.
Το αίτημά του απορρίφθηκε ως αβάσιμο τέσσερις φορές. Ενώ οι αρχές αναγνώριζαν ότι είχε βάσιμο και δικαιολογημένο φόβο για τη ζωή του, και παρόλο που κρίθηκε ότι πληρούνταν οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση επικουρικής προστασίας, εκτιμήθηκε ότι η μετεγκατάσταση του στην πρωτεύουσα της χώρας του θα ήταν εφικτή και εύλογη – καθώς πρόκειται για «νέο, αρτιμελή άνδρα σε παραγωγική ηλικία» που «δεν αποτελεί πρόσωπο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος». Η κρίση αυτή δεν άλλαξε ούτε όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο της γυναίκας και των παιδιών του, ούτε μετά από δύο νοσηλείες σε ψυχιατρική κλινική, ούτε μετά την επίσημη αναγνώρισή του ως θύματος βασανιστηρίων και τα ιατρικά έγγραφα που βεβαίωναν ότι ήταν άτομο με καταθλιπτικό σύνδρομο με αυτοκτονικό ιδεασμό.
Το καλοκαίρι του 2025, το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών ακύρωσε την τελευταία απορριπτική απόφαση της Επιτροπής Προσφυγών, κρίνοντας ότι στερούνταν νόμιμης αιτιολογίας: η Επιτροπή είχε παντελώς αγνοήσει την αναγνώριση της ευαλωτότητάς του. Η υπόθεση επέστρεψε στην Επιτροπή για νέα κρίση έξι και πλέον χρόνια μετά την υποβολή του αρχικού αιτήματος. Τελικά, η δικηγόρος του εμφανίστηκε ενώπιον της Επιτροπής για να αναγγείλει τον θάνατό του δια της αυτοκτονίας μόλις τέσσερις μέρες πριν την εκ νέου συζήτηση της προσφυγής του. Δεν υπήρχε πλέον ανάγκη ο κύριος Μανουέλ* να αποδείξει ότι είναι «πρόσωπο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος».
Η Ελένη Βεληβασάκη, δικηγόρος στην RSA, δήλωσε: «Ο κύριος Μανουέλ*, που έδωσε τον δικό του αγώνα για πάνω από 6 χρόνια παλεύοντας με τα προσωπικά του τραύματα και με την άρνηση και αμφισβήτηση των αρχών ασύλου, μας θυμίζει τις δραματικές συνέπειες των πειραματικών πολιτικών που ακολουθήθηκαν στην Ελλάδα μετά τη Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας και το ‘μοντέλο των hotspots’. […] Μας θυμίζει επίσης τραγικά το αδιέξοδο της αντίληψης που αντιμετωπίζει τους πρόσφυγες όχι ως άτομα ευάλωτα που χρήζουν προστασίας, αλλά ως άτομα που πρέπει να αποθαρρυνθούν από το να αναζητήσουν προστασία στην Ευρώπη, να ‘αποτραπούν’ ή εν τέλει να εξαναγκαστούν να την εγκαταλείψουν ακόμα και όταν δεν έχουν πουθενά αλλού να πάνε.»
Στη δημοσίευση περιλαμβάνεται σημείωμα του λειτουργού της τοπικής καθολικής εκκλησίας, ο οποίος γνώρισε τον κύριο Μανουέλ* μέσα από την κοινότητα των Αφρικανών Χριστιανών που παρακολουθούσαν τις λειτουργίες. Γράφει χαρακτηριστικά: «Όταν ο Μανουέλ* επέλεξε να ταξιδέψει σε μια ευρωπαϊκή χώρα, δεν εμπιστεύτηκε επίσης τις συλλογικές αξίες της κοινωνίας μας, εκείνες τις αξίες που σέβονται την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια και μας καλούν να προστατεύουμε τους ευάλωτους, να θεραπεύουμε όσους έχουν υποστεί βλάβη; Αυτή η εμπιστοσύνη προδόθηκε από ένα σύστημα που φαίνεται να αποδίδει αυξανόμενη σημασία στην αποτροπή παρά στην αποδοχή, να προκρίνει την ψυχρή αδιαφορία αντί της συμπόνιας, και που ολοένα και περισσότερο φαίνεται να προτιμά την τιμωρία από τη θεραπεία.»
Η αυτοκτονία του κυρίου Μανουέλ* αποτελεί μια δραματική έκκληση: Πίσω από τις απάνθρωπες πολιτικές διαχείρισης της μετανάστευσης, τους χώρους εγκλωβισμού και τις διοικητικές κρίσεις που παραβλέπουν την ευθύνη προστασίας, βρίσκονται άνθρωποι με πραγματικές ιστορίες απώλειας, βίας, πόνου και εκτοπισμού. Έτσι, αποτελεί μια θλιβερή υπενθύμιση ότι το προσφυγικό δίκαιο δεν αφορά αφηρημένες κατηγορίες ή αριθμούς, αλλά ανθρώπους των οποίων η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα οφείλουν να βρίσκονται στο επίκεντρο κάθε διοικητικής και δικαστικής κρίσης.
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που η εφαρμογή του στην Ελλάδα ψηφίστηκε στις 9 Ιουνίου και από τις 12 Ιουνίου τέθηκε σε εφαρμογή σε όλη την ΕΕ, θεσμοθετεί και επεκτείνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο πολλά από τα στοιχεία του σημερινού μοντέλου: κράτηση στα σύνορα, επιταχυνόμενες διαδικασίες, περιορισμένες εγγυήσεις. Πάγια θέση της RSA είναι ότι το Σύμφωνο συνιστά ανεπίτρεπτη οπισθοδρόμηση των ελάχιστων εγγυήσεων στον τομέα του ασύλου.
*Το όνομα του ανθρώπου έχει αλλάξει για λόγους προστασίας της ιδιωτικής ζωής. Η ανωνυμοποιημένη εκδοχή του κειμένου δημοσιοποιείται με τη σύμφωνη γνώμη μέλους της οικογένειάς του.
Διαβάστε ολόκληρο το αφιέρωμα εδώ: https://rsaegean.org/el/o-kyrios-manuel-den-einai-pia-mazi-mas/
