Η υπόθεση της μαζικής αλγοριθμικής χειραγώγησης που οδήγησε στην έφοδο χιλιάδων νέων κυρίως Μαροκινών και μεταναστών από την υποσαχάρια Αφρική στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και της Μελίγια, αποτελεί μία από τις πιο διδακτικές περιπτώσεις information warfare και αλγοριθμικής εκμετάλλευσης της σύγχρονης ιστορίας.
Δεν επρόκειτο για μια «αφελή» παραπληροφόρηση που διαδόθηκε οργανικά από στόμα σε στόμα. Επρόκειτο για μια ενορχηστρωμένη επιχείρηση επηρεασμού, που εκμεταλλεύτηκε τη φτώχεια, την απελπισία, την αρχιτεκτονική των social media και τα γεωπολιτικά συμφέροντα.
Ας κάνουμε μια βαθιά, δομική ανάλυση του πώς στήθηκε, πώς λειτούργησε ο αλγόριθμος και ποιες γεωπολιτικές σκοπιμότητες εξυπηρετήθηκαν.
- Γιατί η Ισπανία;
Η θέση της Ισπανίας, (ειδικά υπό την κυβέρνηση Σάντσεθ) έχει κρατήσει μια από τις πιο επικριτικές και αυτόνομες στάσεις εντός της ΕΕ και του ΝΑΤΟ απέναντι στην πολιτική του Ισραήλ στη Γάζα, ενώ παράλληλα διατηρεί μια περίπλοκη σχέση με τις ΗΠΑ και τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.
Τα σύνορα της Θέουτα και της Μελίγια είναι τα μοναδικά χερσαία σύνορα της ΕΕ στην Αφρική. Αποτελούν μια διαρκή γεωπολιτική πληγή και ένα σημείο υψηλής έντασης μεταξύ Μαρόκου και Ισπανίας.
Η δημιουργία μιας ανθρωπιστικής και συνοριακής κρίσης εκεί πετυχαίνει ταυτόχρονα:
Αποσταθεροποίηση της Ισπανίας στο εσωτερικό της- ενίσχυση της ακροδεξιάς, πολιτική πίεση στην κυβέρνηση.
Εκβιασμό της ΕΕ για να ασκήσει πίεση στην Μαδρίτη.
Αλλαγή της ατζέντας από τη διεθνή διπλωματία στην εσωτερική ασφάλεια.
- Πώς πείθεις δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να παρατήσουν τα σπίτια τους και να τρέξουν στα σύνορα μέσα σε λίγες ώρες; Η επιχείρηση ακολούθησε μια στρατηγική 5 σταδίων:
Στάδιο Α: Η κατασκευή του ψεύτικου αφηγήματος.
Το αφήγημα που κατασκευάστηκε στα κλειστά δίκτυα ήταν απλό, συναισθηματικά φορτισμένο και «αδιαμφισβήτητο»:
«Η Ισπανία, λόγω της ρήξης της με τις ΗΠΑ/Ισραήλ και της νέας ανθρωπιστικής της πολιτικής, άνοιξε τα σύνορα της Θέουτα για 24 ώρες. Όποιος περάσει τώρα, παίρνει άσυλο και χαρτιά χωρίς απελάσεις.»
Στάδιο Β: Δημιουργία ψηφιακού θορύβου με Sockpuppets & Bots
Πριν η είδηση φτάσει στους πραγματικούς χρήστες, ενεργοποιήθηκαν δίκτυα Sockpuppets (ψεύτικων λογαριασμών) στο TikTok, τα facebook groups και το Telegram.
Χρησιμοποιήθηκαν βίντεο από παλαιότερες κρίσεις ή διαδηλώσεις, μονταρισμένα με δραματική μουσική και τίτλους στα αραβικά: «Τώρα! Τα σύνορα είναι ανοιχτά, οι Ισπανοί αστυνομικοί υποδέχονται τον κόσμο».
Τα bots άρχισαν να σχολιάζουν μαζικά κάτω από τα βίντεο: «Είναι αλήθεια! Ο αδερφός μου πέρασε πριν 1 ώρα!», δημιουργώντας την ψευδαίσθηση της social proof.
Στάδιο Γ: Η αλγοριθμική παγίδα του Tiktok και του facebook -meta και εδώ εμπλέκεται όλη την αρχιτεκτονική των πλατφορμών:
Με τους αλγόριθμους που βασίζονται στην εμπλοκή. Και οι αλγόριθμοι του TikTok και του facebook δεν νοιάζονται αν μια είδηση είναι αληθινή. Nοιάζονται αν προκαλεί έντονο ενδιαφέρον =engagement.
Με γεωγραφική στόχευση, καθώς η «είδηση» διοχετεύθηκε στοχευμένα σε νεαρές ηλικίες 15-25 ετών στις φτωχότερες περιοχές του Μαρόκου, όπως το Τετουάν, η Ταγγέρη και το Ριφ, όπου η ανεργία των νέων αγγίζει δυσθεώρητα ποσοστά.
Όταν οι πρώτοι απελπισμένοι νέοι άρχισαν να κάνουν like, share και να στέλνουν τα βίντεο στο WhatsApp, ο αλγόριθμος εκτόξευσε την εξάπλωση. Μέσα σε 6 ώρες, το αφήγημα έγινε #1 trend στο μαροκινό TikTok.
Κι έχουμε:
Δίκτυο dots / κέντρο επιχειρήσεων > κατασκευή Βίντεο στο TikTok & Telegram > fake news: «Ανοιχτά Σύνορα στη Θέουτα»
Αλγοριθμική εκτόξευση > στόχευση: Φτωχοί νέοι 15-25 ετών
Μαζική υστερία & συντονισμός μέσω WhatsApp
Χιλιάδες νέοι στα σύνορα -πραγματική κρίση
Στάδιο Δ: Συντονισμός μέσω WhatsApp & Telegram
Μόλις η είδηση πέρασε στη μάζα, η δράση μεταφέρθηκε στις «κρυπτογραφημένες» εφαρμογές. Δημιουργήθηκαν εκατοντάδες ομάδες στο WhatsApp με ονόματα όπως «L’khروج» (Η έξοδος) ή «Ceuta 15/09».
Εκεί δίνονταν ακριβείς οδηγίες:
«Συναντιόμαστε στις 02:00 το πρωί στο φράχτη».
«Μην φοβάστε την αστυνομία, έχουν εντολή να μην χτυπήσουν».
- Γιατί πέτυχε τόσο εύκολα; Διότι οι ενορχηστρωτές της εκστρατείας χρησιμοποίησαν την ψυχολογία της απελπισίας και την τεχνική του weaponized poverty (οπλοποιημένη φτώχεια).
Οι νέοι στις περιθωριοποιημένες περιοχές δεν ενημερώνονται από τα συστημικά ή διεθνή MME. Εμπιστεύονται αποκλειστικά το TikTok και τις ομάδες του WhatsApp.
Όταν βλέπεις 10 βίντεο στη σειρά που σου δείχνουν ότι «όλοι οι φίλοι σου τρέχουν στα σύνορα και αλλάζουν τη ζωή τους», δημιουργείται ο πανικός ότι αν μείνεις πίσω, θα χάσεις τη μοναδική σου ευκαιρία= FOMO.
Οι άνθρωποι που ζουν σε απόγνωση θέλουν απεγνωσμένα να πιστέψουν στο «θαύμα». Ο αλγόριθμος τους σέρβιρε ακριβώς αυτό που λαχταρούσαν να ακούσουν =Confirmation bias.
- Cui bono?
Η δημιουργία χάους στα νότια σύνορα της Ευρώπης αποδυναμώνει την Ισπανία, την αναγκάζει να αποσπάσει πόρους και διπλωματικό κεφάλαιο, ενώ εκθέτει την ΕΕ σε εικόνες βίας και παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το Μαρόκο χρησιμοποιεί συχνά το μεταναστευτικό ως στρατηγική πίεση απέναντι στην Μαδρίτη, χαλαρώνοντας ή σφίγγοντας τους ελέγχους ανάλογα με τις διπλωματικές διεκδικήσεις (π.χ. αναγνώριση της Δυτικής Σαχάρας).
Οι ίδιες οι πλατφόρμες με το TikTok και τη Meta να κερδίζουν εκατομμύρια clicks, views και αλληλεπιδράσεις. Οι αλγόριθμοί τους είναι σχεδιασμένοι να ανταμείβουν το χάος και τη φορτισμένη υστερία, ανεξάρτητα από τις ανθρώπινες τραγωδίες που προκαλούνται στο πεδίο.
- Οι αλγόριθμοι των social media δεν είναι ουδέτεροι αγωγοί επικοινωνίας. Είναι όπλα.
Μέσα σε ελάχιστες ώρες, μερικά ψεύτικα βίντεο, μερικές εκατοντάδες bots και ένας αναίσθητος αλγόριθμος βελτιστοποίησης engagement κατάφεραν να μετακινήσουν χιλιάδες ανθρώπους σαν πιόνια στη σκακιέρα του γεωπολιτικού πολέμου.
Η πραγματική ψηφιακή αντικατασκοπεία σήμερα δεν είναι μόνο να ξέρεις να προστατεύεις τα κωδικά σου, αλλά να αναγνωρίζεις πότε ένα κύμα «αυθόρμητου» ενθουσιασμού στο TikTok είναι στην πραγματικότητα μια αλγοριθμικά ενορχηστρωμένη επιχείρηση υβριδικού πολέμου.
Υ.Γ. Στην ερώτηση: «Πώς μπορείς να αναχαιτίσεις σε ένα βαθμό αυτό τον υβριδικό πόλεμο;» η απάντηση είναι: Επουδενί κατά μόνας! Παρά μόνο με καλά οργανωμένες ψηφιακές ομάδες, αυτοπειθαρχημένες στον κοινό σκοπό.
