Συνέντευξη στον Λεωνίδα Βατικιώτη
Συζητήσαμε με τον Γεράσιμο Ανδρεάτο με αφορμή την εμφάνιση του στο φεστιβάλ Radikal το Σάββατο 20 Ιουνίου. Η συμμετοχή του στο φεστιβάλ ήταν μόνο η αφορμή, γιατί κάθε συζήτηση μαζί του είναι μια έκπληξη. Ο Γεράσιμος Ανδρεάτος είναι μια γνήσια λαϊκή φωνή, που κρατάει ψηλά και τιμάει το λαϊκό τραγούδι και όλους τους δημιουργούς του, παλιούς και νέους. Ο Γεράσιμος Ανδρεάτος στη συνέντευξη που ακολουθεί τονίζει ότι λαϊκό τραγούδι θα υπάρχει όσο υπάρχει λαός, το διαχωρίζει από την νεοπλουτίστικη επίδειξη, περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους η μουσική βιομηχανία εξυπηρετεί το σύστημα, μας αποκαλύπτει τα επόμενα καλλιτεχνικά του σχέδια, καταθέτει την αγάπη και τον ενθουσιασμό του για την επίδραση της νέας τεχνολογίας στην μουσική και μας εξηγεί τους λόγους για τους οποίους συμμετέχει στο φεστιβάλ Radikal.
Αυτά που δεν μεταφέρονται στην συνέντευξη: Ο ενθουσιασμός του σερβιτόρου που μας σέρβιρε όταν περιέγραφε στον Γεράσιμο πότε και που τον είχε ακούσει, η συγκίνηση και ο ενθουσιασμός του Γεράσιμου όταν τον άκουγε και η αγάπη με την οποία μιλούσε ο Γεράσιμος για όλους τους συνεργάτες του. Όλα, ενδεικτικά του ήθους του…
Υπάρχει σήμερα λαϊκό τραγούδι;
Όσο υπάρχει λαός, πάντα θα υπάρχει το τραγούδι του. Έχουν αλλάξει πολλά από την παλιά, χρυσή εποχή του λαϊκού τραγουδιού που είχε τη μερίδα του λέοντος στην έκφραση του λαού. Το ’60, το ‘50, το ‘40, όλος ο λαός εκφραζόταν μέσα από το λαϊκό του τραγούδι, από τα γνωστά τραγούδια του Τσιτσάνη, του Βαμβακάρη, του Παπαϊωάννου, ακόμα κι αν κάποια εποχή ήταν περιθωριοποιημένα. Τότε, οι λόγιοι και η αστική τάξη είχαν το δικό της τραγούδι, το ευρωπαϊκό που λέγαμε, τον Αττίκ, τον Σουγιούλ και άλλους συνθέτες. Αλλά ο απλός λαός είχε πάντα το λαϊκό τραγούδι και το μπουζούκι να τον συντροφεύει σε όλες τις πτυχές της ζωής του.
Και σήμερα το ίδιο συμβαίνει, απλώς έχουν αλλάξει πολλά από τότε. Δηλαδή, έχουμε πολλές επιρροές από ξένη μουσική, η οποία έχει αφομοιωθεί από την ελληνική. Έχουμε ραπ, έχουμε τραπ, έχουμε ροκ, έχουμε τζαζ.
Αλλά θα μπορούσαμε να πούμε ότι το λαϊκό τραγούδι έχει ανοίξει την εμβέλειά του, έχει αφομοιώσει κι άλλα είδη και συνεχίζει να εκφράζει το λαό.
Πώς ορίζεται σήμερα το λαϊκό τραγούδι και πώς ξεχωρίζει από άλλα τραγούδια με ελληνικό στίχο;
Πολύ ωραία η ερώτηση αυτή. Όπως είπα πριν, το λαϊκό τραγούδι είναι ο εκφραστής της ζωής του λαού. Ο απλός, ο καθημερινός άνθρωπος, ο λαϊκός ήρωας έχει ένα τραγούδι που ασχολείται με τη ζωή του, με τα όνειρα που κάνει, με τους αγώνες που δίνει για ένα καλύτερο αύριο γι’ αυτόν και για τα παιδιά του, για το μέλλον, για τον συνάνθρωπο. Όλα αυτά είναι θέματα που απασχολούν το λαϊκό τραγούδι.
Για τη δικαιοσύνη, για την αλήθεια, για τη διαφάνεια, για το να σταματήσει η καταπίεση, να σταματήσει η βία, να σταματήσει η καταπίεση από το κεφάλαιο και η προσπάθεια να μας φτωχοποιήσουν, να μας πάρουν ό,τι έχουμε και δεν έχουμε. Το λαϊκό τραγούδι είναι που ασχολείται με όλα αυτά τα πράγματα.
Και εδώ θέλω να πω ότι υπάρχει μια πολύ μεγάλη παρεξήγηση. Αν πεις σήμερα στον κόσμο για λαϊκό τραγούδι, το μυαλό του πάει αλλού, σε κάτι που δεν είναι καθόλου λαϊκό. Πάει σε αυτό που λέμε σκυλάδικο, σκυλοπόπ εγώ θα το έλεγα, ένα τραγούδι δηλαδή που κυκλοφορεί στις μεγάλες πίστες και στα μαγαζιά και περιγράφει τη ζωή του νεόπλουτου Έλληνα, αυτού που θέλει να αφήσει τη φτώχεια κατά μέρος ή να μην τη θυμάται και να αναβαθμιστεί (σε πολλά εισαγωγικά) σε πλουσιότερο άνθρωπο, ασχέτως αν αυτή η θέση θα τον κάνει να είναι ο ίδιος καταπιεστής και άδικος σε βάρος άλλων ανθρώπων. Είναι ένας τρόπος ζωής χτισμένος επάνω σε αγαθά που αποκτούνται με πλούτο, ακριβά σπίτια, ακριβά αυτοκίνητα, πισίνες, είναι ένας τρόπος ζωής περίεργος. Έχει παρεξηγηθεί λοιπόν σήμερα και το τραγούδι του νεόπλουτου, ονομάζεται λαϊκό. Όμως δεν έχει καμία σχέση αυτό το τραγούδι με τον όρο λαϊκό.
Συνολικά θεωρείς ικανοποιητική τη σημερινή μουσική παραγωγή;
Υπάρχουν δύο ειδών παραγωγές. Η πρώτη είναι από πλευράς εταιρειών και βιομηχανίας και η δεύτερη είναι η πρωτογενής παραγωγή, ό,τι παράγει δηλαδή ο κάθε άνθρωπος και το ερώτημα είναι πώς μπορεί να δημιουργεί μουσική και πώς μπορεί αυτή να φτάνει στους ακροατές.
Εσένα ως δημιουργό υποθέτω σε ενδιαφέρει η πρώτη. Με τις εταιρείες και την βιομηχανία δεν συνεργάζεσαι ως επαγγελματίας;
Συνεργάζομαι με την πρώτη αλλά η μουσική βιομηχανία έχει δείξει πια τα δόντια της, το σκληρό της πρόσωπο. Η μουσική βιομηχανία υπηρετεί το σύστημα που περιέγραψα προηγουμένως, το τραγούδι δηλαδή των νεόπλουτων και ένα τραγούδι που ωθεί τον κόσμο μακριά από την αληθινή του υπόσταση. Μας θολώνει το τοπίο με υποκουλτούρα, μας αποπροσανατολίζει, υποβαθμίζει συνέχεια την ποιότητα. Η μουσική βιομηχανία δεν υποστηρίζει το τραγούδι που ασχολείται πραγματικά με τα προβλήματα, τις αγωνίες και τα όνειρα του απλού, καθημερινού ανθρώπου. Ασχολείται με ένα τραγούδι περιθωριακό μέσα από το οποίο διευκολύνεται η αγοραπωλησία ναρκωτικών, η υποστήριξη της βίας και του μπούλινγκ.
Δεν σου κρύβω ότι με εκπλήσσει η άποψή σου για τη μουσική βιομηχανία…
Έτσι είναι! Παλιά γραφόντουσαν τραγούδια με στίχους όπως «στρώσε το στρώμα σου για δύο / για σένα και για μένα / να αγκαλιαστούμε από την αρχή / να είναι όλα αναστημένα». Σήμερα ακούς τραγούδια που μιλάνε για την κακοποίηση της γυναίκας και την υποβάθμισή της, για αγοραπωλησίες ναρκωτικών, για εμπόριο όπλων, για σκοτωμούς, για φόνους όπως κάνει η trap, συγκεκριμένα. Επίσης τονώνουν τον εγωισμό, θεοποιούν την αδικία και την καταπίεση. Αποδέχονται και προάγουν τον ανταγωνισμό και είναι πάρα πολύ ανησυχητικό για το που μπορεί να οδηγήσει αυτό το ιδεώδες…
Από την άλλη, υπάρχει το διαδίκτυο όπου μπορεί ο κάθε άνθρωπος να δημιουργήσει και απλά να ανεβάσει τη δουλειά του, ανεξάρτητα από την μουσική βιομηχανία η οποία ελέγχει τα πάντα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ευτυχώς, όχι σε πλήρη βαθμό. Υπάρχουν πολύ μικρά παραθυράκια που μπορεί κάποιος δημιουργός να παρουσιάσει τη δουλειά του.
Από την άλλη, ανοίγονται νέοι δρόμοι ειδικά αν κάποιος είναι καλός χειριστής. Με το διαδίκτυο και τη χρήση της τεχνολογίας μπορούν να επικοινωνήσουν άνθρωποι μεταξύ τους από όλο τον κόσμο. Μπορούν να ενωθούν μουσικές κουλτούρες, να ενωθούν ευγενή αισθήματα και δημιουργίες οι οποίες προάγουν τον πολιτισμό, τις ανθρώπινες αξίες και το «όλοι μαζί», όχι συνέχεια το «εγώ» και τον ανταγωνισμό.
Οι συνάδελφοί σου συνήθως στέκονται εχθρικά απέναντι στο διαδίκτυο…
Το ίντερνετ είναι ένα εργαλείο, με τον τρόπο που θα το χρησιμοποιήσει ο καθένας θα αποφέρει και τα ανάλογα αποτελέσματα. Αν κάποιος έχει ηθική βάση και ηθικούς στόχους μπορεί να κάνει πάρα πολύ καλό στην κοινωνία εάν έχει ιδιοτελείς σκοπούς δηλητηριάζει την κοινωνία, το ακροατήριο του, τους νέους ανθρώπους. Το ίντερνετ εξομοιώνει τους επαγγελματίες με τους ερασιτέχνες κι αυτό είναι αρνητικό. Μπορεί όμως να λειτουργήσει θετικά αν πρόκειται για κάποιο μεγάλο ταλέντο που δεν έχει πρόσβαση στη μουσική βιομηχανία. Γι’ αυτό είπα ότι είναι ένα εργαλείο που ό,τι του δώσεις, ό,τι σπείρεις θα θερίσεις.
Η μουσική βιομηχανία απ’ την άλλη έχει εξελιχθεί σε ένα εργαλείο του συστήματος. Δεν κυνηγάει μόνο το κέρδος, που μπορεί εύκολα να το καταλάβει ο καθένας. Κυνηγάει επίσης το εύκολο, το γρήγορο κέρδος. Επιπλέον, έχει ως στόχο να υπηρετήσει όλους τους σκοπούς του συστήματος, δηλαδή να υποβαθμίσει την πνευματικότητα και την ηθική των ανθρώπων και να τους φέρει σε ένα τέτοιο σημείο που να τους χειρίζονται εύκολα οι κρατούντες και το κεφάλαιο και να μην μπορούν να αντισταθούν. Έχει διπλό ρόλο δηλαδή η μουσική βιομηχανία.
Εγώ λοιπόν και πολλοί άλλοι που έχουμε έναν αγνό τρόπο μέσα από τον οποίο βλέπουμε τη δημιουργία και την τέχνη, η οποία πρέπει να εξυψώνει τον άνθρωπο, δυσκολευόμαστε να υπάρξουμε μέσα σε ένα τέτοιο σύστημα και να μπορέσουμε να παράγουμε αυτό που θέλουμε, έτσι όπως το έχουμε στο μυαλό μας. Δεν μας βοηθούν να προωθηθεί η δουλειά μας! Έχω δει μάλιστα τις εταιρείες κάπου – κάπου να βγάζουν μια δουλειά, ας πούμε για ένα ιστορικό γεγονός που έγινε στην Ελλάδα, αλλά δεν δίνουν μία για την προώθησή του! Αφήνουν τους δημιουργούς να πληρώσουν όλα τα έξοδα! Το εκδίδουν δηλαδή χωρίς να πληρώσουν μία και το αφήνουν στη μοίρα του για να έχουν άλλοθι και να λένε «ορίστε, εμείς βγάζουμε και αυτό» αλλά είναι άλλοθι και τίποτα παραπάνω. Από την άλλη, αν ένας καλλιτέχνης ήξερε ότι θα το πάρει η εταιρεία και θα το «θάψει» θα αγωνιζόταν μόνος του με ό,τι μέσα διέθετε, με νύχια και με δόντια, να το προβάλλει και να φτάσει σε ένα ευρύτερο ακροατήριο. Αυτή είναι η άποψή μου.
Βέβαια υπάρχουνε πάντα και κάποιοι άνθρωποι που έχουν μια τιμιότητα και προσπαθούν μέσα από το σύστημα να κάνουν κάτι καλό. Είναι όμως οι εξαιρέσεις και πράγματι κάνουν κάτι καλό αλλά οι διαστάσεις που παίρνει είναι τόσο μικρές που δεν μπορεί να επηρεάσει την πορεία και την εξέλιξη που λέγαμε πριν, ότι δηλαδή το σύστημα υπηρετεί το κεφάλαιο για να φέρει τον κόσμο σε ένα σημείο που να είναι ανήμπορος να αντιδράσει σε ο,τιδήποτε.
Άρα εσύ ως δημιουργός χαρακτηρίζεις θετική την εξέλιξη της νέας τεχνολογίας με τη δωρεάν αναπαραγωγή που δίνει τη δυνατότητα στον κόσμο να ακούσει ό,τι θέλει;
Ναι, γιατί αν δεν υπήρχε δεν θα είχε κανένας και καμία πρόσβαση στην καλλιτεχνική δημιουργία ενώ έτσι αφενός μπορείς να έχεις μία πρωτογενή, απλή πρόσβαση και αφετέρου αν είσαι γνώστης της τεχνολογίας, δημιουργήσεις και συνεργαστείς με άλλους μπορείς να προσφέρεις κάτι που να πάρει μεγάλες διαστάσεις. Πιστεύω ότι το σύστημα το φοβάται πάρα πολύ και γι’ αυτό προσπαθεί με κάθε τρόπο να ελέγξει όλες τις πλατφόρμες ώστε να εξαφανιστούν οι δυνατότητες που θα ανατρέψουν την πορεία που έχει χαράξει.
Σε μια εποχή που η επίσημη προπαγάνδα ωθεί στην αποπολιτικοποίηση της τέχνης ποια πρέπει να είναι η σχέση του καλλιτέχνη με την πολιτική;
Η σχέση του καλλιτέχνη με την πολιτική πρέπει να είναι αυτή που πρέπει να έχει ο κάθε πολίτης με την πολιτική.
Ο κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει άποψη, πρέπει να έχει θέση και πολιτική τοποθέτηση, να προσπαθεί να είναι ενεργό μέρος, μέλος της κοινωνίας, να λαμβάνει μέρος σε διαδηλώσεις, να ανθίσταται σε ο,τιδήποτε στραβό βλέπει ότι πάνε να του επιβάλλουνε κι όταν επιχειρούν να τον αδικήσουνε. Ο καλλιτέχνης, ακόμα περισσότερο μέσα από την τέχνη του, οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία, το λαό, οφείλει να τον εξυψώνει, να τον εμψυχώνει και να τον ενημερώνει, να είναι πάντα δίπλα σε δράσεις, κακά τα ψέματα, εκεί χρειάζεται ο καλλιτέχνης! Πιστεύω ότι πρέπει να γίνονται μεγάλες συναυλίες με τη συμμετοχή καλλιτεχνών που θα βοηθούν να πάρει διαστάσεις ένα πολιτικό, ένα κοινωνικό θέμα και να βοηθούν να αποδοθεί δικαιοσύνη.
Πρόσφατα έγινα κοινωνός ενός πολύ σημαντικού πολιτικού γεγονότος που έχει να κάνει με την τέχνη. Είναι από τα σημαντικότερα πολιτικά γεγονότα που έχω δει να γίνονται. Τα τέσσερα τελευταία χρόνια στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση του τρίτου τομέα της Δυτικής Αττικής έχουν πάρει μια εξαιρετική πρωτοβουλία κι έχουν ενώσει χορωδίες 70 δημοτικών σχολείων! 1.300 παιδιά με τους δασκάλους των χορωδιών συνεργάζονται και κάθε χρόνο κάνουν ένα αφιέρωμα σε έναν μεγάλο Έλληνα δημιουργό. Φέτος είχαμε αφιέρωμα στο Χρήστο Νικολόπουλο. Διάφοροι καλλιτέχνες συμμετέχουν αφιλοκερδώς για να στηρίξουμε τα παιδιά. Σε αυτή την πρωτοβουλία έχω κι εγώ την τιμή να είμαι πάντα δίπλα τους γιατί ξεκίνησα μαζί τους και έχουμε αγαπηθεί. Είμαι για τέταρτη συνεχή χρονιά εκεί και θα είμαι όσο μπορώ να βοηθάω. Τα παιδάκια γράφουν κείμενα για τη ζωή και το έργο του εκάστοτε δημιουργού που έχουν αφιέρωμα και δεν είναι μόνο τα 1.300 παιδιά. Είναι όλα τα παιδιά των σχολείων αυτών! Γίνονται όλα μία παρέα και μαθαίνουν τι σημαίνει ελληνικός πολιτισμός, μουσική, τι σημαίνει να συνεργάζεσαι, τι σημαίνει η αλληλεγγύη, τι σημαίνει αγάπη, τι σημαίνει σεβασμός ο ένας για τον άλλο, αλλά και στους καλλιτέχνες, στις δασκάλες, στους γονείς, στην κοινωνία.
Κι εγώ λέω αν αυτό πάρει διαστάσεις και γίνει σε όλη την Ελλάδα, αντί να ακούμε για παιδικές τιμωρίες, για ναρκωτικά και άλλα τέτοια, όταν τα παιδιά αγκαλιάζονται, αγαπιούνται και τραγουδάνε μαζί για κάτι τόσο σημαντικό αν αυτό λοιπόν γίνει σε όλη την Ελλάδα, αυτομάτως πιστεύω ότι το μεγαλύτερο μας πρόβλημα για το μέλλον θα λυθεί. Θα μιλάμε για μια Ελλάδα που θα είναι παράδεισος, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών και με όλα τα προβλήματα που έχουμε και αντιμετωπίζουμε. Αλλά φαντάζεσαι πόσο σημαντικό είναι αυτό; Εγώ δεν έχω δει να γίνεται κάτι άλλο τόσο σημαντικό και δίνω συγχαρητήρια στους ανθρώπους που πήραν την πρωτοβουλία και το έκαναν και αισθάνομαι μεγάλη τιμή και μεγάλη ελπίδα για κάτι τόσο ζωντανό. Περιμένω την ώρα και τη στιγμή που θα πάρει φωτιά να γίνει σε όλη την Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο και θα είναι ακόμα καλύτερο!
Ποια είναι τα σχέδιά σου στην μουσική; Ετοιμάζεις κάτι καινούργιο;
Βεβαίως! Υπάρχει κάτι πάρα πολύ σημαντικό που ετοιμάζουμε και θα βγει το φθινόπωρο. Είναι ένα έργο με τίτλο «Το μπλόκο της Κοκκινιάς». Αναφέρεται στην εκτέλεση των πατριωτών τον Αύγουστο του 1944, πριν φύγουν οι Γερμανοί, στη μάντρα της Κοκκινιάς. Την μουσική γράφει ο Ανδρέας Κατσιγιάννης και τους στίχους ο B.D. Foxmoor, ο Μιχάλης Μιτακίδης από τους Active Member. Θα παιχτεί με τη συμφωνική ορχήστρα του Ωδείου Δήμου Νίκαιας και όλη την επιμέλεια έχει ο Στέλιος Γκόλγκαρης που μαζί με τον γιο του τον Γιώργο θα παίξουν ως κιθαριστές.
Στη Νίκαια έχει θεσπιστεί εδώ και χρόνια μια συναυλία ως απόδοση τιμής στους αγωνιστές του μπλόκου της Κοκκινιάς Η ιδέα όμως του έργου για «Το μπλόκο της Κοκκινιάς» είναι του Στέλιου Γκόλγαρη ο οποίος μου πρότεινε να είμαι και ο βασικός ερμηνευτής. Θα συμμετέχει μάλλον και η Ασπασία Στρατηγού με κάποιο τραγούδι. Περιμένω εναγωνίως, τώρα είμαστε στη δημιουργία του έργου.
Επίσης, με το ντουέτο του Στέλιου και Γιώργου Γκόλγκαρη, μόνο με τις κιθάρες τους, έχω γράψει μεμονωμένα τραγούδια όπως «Και συ θα φύγεις» του Μίμη Πλέσσα και τη «Θεσσαλονίκη» του Γιώργου Ζαμπέτα και θα ακολουθήσουν και άλλα. Ανεβαίνουν στο Spotify κι έχουν αναπάντεχη επιτυχία.
Για ποιο λόγο συμμετέχεις στο φεστιβάλ Radical;
Συμμετέχω γιατί πιστεύω ότι όλοι πρέπει να είμαστε πολιτικοποιημένοι, διότι πιστεύω πάρα πολύ στην νεολαία. Προηγουμένως σου είπα για τα παιδάκια των σχολείων της Δυτικής Αττικής. Εδώ μιλάμε για νέους ανθρώπους, οι διοργανωτές του φεστιβάλ είναι η νεολαία οι οποία ξεκινάει τώρα το δρόμο της για τη ζωή. Είναι έτοιμοι να έρθουν σε επαφή με την πραγματική ζωή, με την παραγωγή και είναι τόσο αγνοί που θέλω να είμαι δίπλα τους εγώ, σαν λαϊκό τραγούδι. Γιατί το λαϊκό τραγούδι περιγράφει τη ζωή των απλών ανθρώπων, τους αγώνες και τα όνειρά τους. Αλλά είναι και μια μεγάλη ευκαιρία για μένα να πάρω από αυτά τα παιδιά, να πάρω από τη φρεσκάδα τους, να …μηδενίσω το κοντέρ και να ξαναθυμηθώ ποιος είμαι και γιατί κάνω αυτό που κάνω από αγάπη. Κάνω αυτό που κάνω επειδή έχω όνειρα και αυτά τα παιδιά είναι οι μεγαλύτεροι δάσκαλοι για να μου θυμίσουν που δείχνει η πυξίδα μου. Έχω να πάρω από τα παιδιά, κι αν μπορώ να τους δώσω κάτι θα είμαι χαρούμενος!
