Καθώς άνοιξα το μεγάλο κεφάλαιο της συνείδησης, της μάχης που δίνουν τα συστήματα για να αλώσουν την καθημερινότητα και τη σκέψη των εργαζομένων (του εποικισμού της συνείδησης) και της προσπάθειας των τελευταίων να αντισταθούν και να παραμείνουν μαχητές της ίδιας της ζωής τους, θεωρώ πως χρειάζεται να προσθέσω μερικά ακόμη βασικά δεδομένα.
Στον κόσμο μας έχουν συντελεστεί πολύ μεγάλες αλλαγές. Ο εικοστός και ο εικοστός πρώτος αιώνας μοιάζουν τόσο μακρινοί μεταξύ τους που μπορείς να σκεφτείς πως χωρίζονται από ποτάμια και βουνά χρόνων και εποχών.
Αλλαγές στην επιστήμη, στην γνώση, στην οικονομία. Και στην καθημερινότητα μας.
Καλούμαστε να διαχειριστούμε μια θεαματικά αλλαγμένη κοινωνική ζωή και τα επιστημονικά εργαλεία μας, προκειμένου να την εξηγήσουμε και να την αλλάξουμε είναι κυρίως δάνεια του περασμένου αιώνα, ο οποίος σε σημαντικό βαθμό στρέβλωσε τις πνευματικές μας καταβολές. Τα όπλα της διαλεκτικής που μας μαθαίνανε στα κομματικά γραφεία και στις θεωρητικές έρευνες τα είχαν φτωχύνει εντυπωσιακά, προκειμένου να ταιριάξουν με τις πρόσκαιρες ανάγκες, ας μη πω σκοπιμότητες.
Βαρύ καθήκον για το παρόν και όσους θέλουν να το αλλάξουν προς το σοσιαλισμό, να χρειάζεται να ερμηνεύσουν τον νέο αυτό κόσμο που ήδη είναι σύνθετος, με εκπαίδευση σε εργαλεία πειραγμένα, που δεν ήταν επαρκή ούτε για τον προηγούμενο. Οπότε μας ανήκει, και εννοώ σύσσωμη την Αριστερά, ό,τι κι αν δηλώνει, ριζοσπαστική, επαναστατική, κομμουνιστική, μεταρρυθμιστική…, το ύψιστο καθήκον να ξαναδουλέψουμε το όπλο της διαλεκτικής και να ανακαλύψουμε τους νέους όρους με τους οποίους θα γνωρίσουμε στο βάθος αυτόν τον κόσμο.
Και επειδή όλα ξεκινούν και καταλήγουν στην εργατική τάξη, ως καθολική τάξη, όπως είπαμε, καθώς η απελευθέρωσή της σημαίνει την απελευθέρωση και χειραφέτηση ολόκληρης της κοινωνίας, η πρώτη υποχρέωση είναι να μελετήσουμε το πως διαμορφώνεται σήμερα αυτή η τάξη.
Σε όλα τα επίπεδα. Στο επίπεδο της διαδικασίας της παραγωγής, εκεί που πρωτίστως ζυμώνεται ο άρτος της συνείδησης – τι αλλάζει και με ποιο τρόπο διαμορφώνει μια νέα εργασιακή συμπεριφορά και σκέψη.
Στο επίπεδο της αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης – πως αλλάζουν οι όροι ζωής, κατοικίας, οι οικογενειακές σχέσεις, η ξεκούραση, η μόρφωση κ.λπ.
Στο επίπεδο, τέλος, του πολιτισμού, με ευρεία έννοια – της διασκέδασης αλλά και της τέχνης, των πνευματικών αναζητήσεων και ερωτημάτων.
Καθένας σήμερα μιλάει για πολλές αλλαγές σε όλα αυτά τα επίπεδα. Όλοι ξέρουν πως οι όροι ζωής και εργασίας έχουν μεταβληθεί θεαματικά. Αλλά η συστηματική μελέτη αυτών των αλλαγών, η κατανόηση τους σε βάθος, ως στοιχεία που διαμορφώνουν τις νέες εργατικές συνειδήσεις, είναι πρώτιστη ανάγκη, προκειμένου να χαραχτεί μια οποιαδήποτε τακτική, και στρατηγική, επιδίωξη.
Η επανάληψη της λέξης εργατική τάξη στα κομματικά ντοκουμέντα, παραπέμπει σε μια αδιαφοροποίητη ολότητα, στο όνομα της αφηρημένης αναγωγής που έχουν οι λέξεις, αλλά αποκρύπτει την ποικιλία και την πολυπλοκότητα. Και κυρίως προσπερνάει με γενικές λέξεις το ζήτημα των μηχανισμών και των επιδράσεων που έχουν στη διαμόρφωση της συνείδησης. Σαν όλα να είναι όπως πριν, όπως πάντα. Ενώ ακριβώς σε αυτό το πεδίο έχουν πέσει τεράστια ποσά για να διαμορφωθούν δίκτυα και διαδίκτυα, μηχανισμοί, αισθήματα, περιβάλλον, ένας εικονικός κόσμος που αλλάζει την πραγματικότητα, αλλά, κυρίως, αλλάζει την αντίληψη που έχουν εκατομμύρια εργαζόμενοι γι’ αυτήν. Εσύ μπορεί να λιώνεις στη ζέστη γιατί δεν μπορείς να πας διακοπές, δουλεύεις, δεν φτάνουν τα λεφτά, αλλά είσαι πεισμένος πως το κανονικό, το οποίο γεύεσαι από εικόνες και μεταδόσεις, είναι η Μύκονος,
Ο καιρός που δίπλα στον αστικό πολιτισμό αναπτυσσόταν με αυθόρμητο καθημερινό τρόπο, ένας δεύτερος πολιτισμός της εργατικής τάξης έχει περάσει προ πολλού. Ο Τζακ Λόντον στις αρχές του 20ου αιώνα περιέγραφε πως αρκούσε να περάσεις τη σιδηροδρομική γραμμή του σαν Φρανσίσκο για να βρεθείς από τον έναν κόσμο, από τον έναν πολιτισμό, στον άλλον. Τώρα, ο ένας, ο πρώτος πολιτισμός, διαθέτει starlink και καταναλώνει δισεκατομμύρια δολάρια για το θεαθήναι, ενώ ο άλλος χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια αντίστασης, χωρίς επαρκή μέσα, αλλά και χωρίς επαρκείς εμπνεύσεις, ως φαίνεται.
Άνιση μάχη, αλλά με ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: τις αντιφάσεις, αντιθέσεις και συγκρούσεις της ίδιας της καπιταλιστικής πραγματικότητας, στη νέα αυτή εποχή.
Από τις οποίες παράγονται και θα παράγονται οι εκρήξεις του μέλλοντος. Του όχι και τόσο μακρινού, νομίζω.
Στα πολιτικά υποκείμενα ανατίθεται το καθήκον της σε βάθος προετοιμασίας – πολιτικής, θεωρητικής, πολιτιστικής – για αυτή την εποχή.
