Η Σύνοδος της Αττάλειας και η Νέα Έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού
Η πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO), με τίτλο State of the Climate Update for COP31, δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026, κατά την πρώτη ημέρα της Διάσκεψης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP31) στην Αττάλεια της Τουρκίας. Στη Σύνοδο συμμετέχουν αντιπροσωπείες από 196 χώρες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφοντας ρεκόρ εγγεγραμμένων συμμετεχόντων που ξεπερνούν τους 92.000. Δίνουν το «παρών» 102 παγκόσμιοι ηγέτες από 95 χώρες και 7 διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων 37 αρχηγών κρατών και 35 αρχηγών κυβερνήσεων. Πέρα από τις επίσημες κρατικές αποστολές, στη διάσκεψη συμμετέχουν επικεφαλής διεθνών θεσμών, επιστήμονες, ακτιβιστές και καλλιτέχνες.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, δεν έστειλε επίσημη αντιπροσωπεία στη διάσκεψη.
Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν ο Υπουργός Περιβάλλοντος Σταύρος Παπασταύρου ως επικεφαλής της τετραμελούς ελληνικής αποστολής.
Πρόεδρος της συνόδου είναι ο Τούρκος Υπουργός Περιβάλλοντος Murat Kurum, ενώ η Αυστραλία ασκεί την προεδρία των διαπραγματεύσεων μέσω του Υπουργού Κλιματικής Αλλαγής Chris Bowen. Το «παρών» δίνει επίσης ο Πρόεδρος της Τουρκίας.
Η έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO), παρουσιάστηκε ταυτόχρονα με τη συνέντευξη Τύπου της Γενικής Γραμματέως του WMO, Celeste Saulo. Περιλαμβάνει κλιματικά δεδομένα έως και τον Σεπτέμβριο του 2026.
Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι ο πλανήτης συνεχίζει να καταγράφει αρνητικά ρεκόρ σε όλους τους βασικούς κλιματικούς δείκτες.
Η παγκόσμια κλιματική εικόνα αλλάζει με ρυθμούς που δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας ότι η ισορροπία του πλανήτη έχει διαταραχθεί σε βαθμό που δύσκολα αναστρέφεται άμεσα. Η έκθεση επισημαίνει ότι το 2026 οδεύει να καταγραφεί ως ένα από τα τέσσερα θερμότερα έτη στα χρονικά, με τη στάθμη της θάλασσας και τη θερμότητα των ωκεανών σε επίπεδα ρεκόρ.
Εν ολίγοις η αποτύπωση της πραγματικότητας αποκαλύπτει πως η υπερθέρμανση, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι ακραίες καιρικές συνθήκες συνθέτουν ένα σκηνικό διαρκούς πίεσης για φυσικά συστήματα και ανθρώπινες κοινωνίες. Αυτά είναι τα βασικά μηνύματα της έκθεσης.
Αναλυτικότερα στην έκθεση υπογραμμίζεται πως:
- Η περίοδος 2015-2025 ήταν η θερμότερη δεκαετία που έχει καταγραφεί ποτέ ενώ ο ρυθμός θέρμανσης έχει υπερδιπλασιαστεί σε σύγκριση με την περίοδο 1960–2005.
- Το 2025 συγκαταλέγεται ανάμεσα στα δύο ή τρία θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί ποτέ, με τη μέση θερμοκρασία να βρίσκεται κατά 1,43 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα επίπεδα της περιόδου 1850–1900.
- Το 2024 παραμένει το θερμότερο έτος, με απόκλιση περίπου +1,55 βαθμούς Κελσίου.
Αυτές οι τιμές δεν αποτελούν απλώς στατιστικά δεδομένα, αλλά μεταφράζονται σε έντονους καύσωνες, ισχυρές βροχοπτώσεις και τροπικούς κυκλώνες που προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα τόσο των οικονομιών όσο και των κοινωνικών δομών.
Στο επίκεντρο της κλιματικής κρίσης βρίσκονται οι ωκεανοί, οι οποίοι συνεχίζουν να απορροφούν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα. Αυτή η διαδικασία οδηγεί σε μείωση του pH των υδάτων (το pH είναι η μονάδα μέτρησης της οξύτητας ή της αλκαλικότητας – βασικότητας ενός υδατικού διαλύματος) σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί εδώ και χρόνια, επηρεάζοντας άμεσα τη θαλάσσια ζωή και την παραγωγή τροφίμων.
Η κατάσταση στους πόλους επιβεβαιώνει την ένταση των μεταβολών.
Το 2025, η έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική βρέθηκε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ στην Ανταρκτική καταγράφηκε η τρίτη χαμηλότερη τιμή που έχει παρατηρηθεί ποτέ.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η οποία παρέμεινε κοντά στα ιστορικά υψηλά του 2024 και είναι πλέον περίπου 11 εκατοστά υψηλότερη σε σχέση με το 1993. Οι συνέπειες αυτής της ανόδου περιλαμβάνουν καταστροφή παράκτιων οικοσυστημάτων, υφαλμύρωση υπόγειων υδάτων και αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές, με υποβάθμιση οικοσυστημάτων και απώλεια βιοποικιλότητας σε πολλές περιοχές.
Ειδικό ζήτημα είναι η παρουσία και η επίδραση στην κλιματική αλλαγή του Ελ Νίνιο. Το Φαινόμενο Ελ Νίνιο είναι ένα ισχυρό φυσικό ωκεάνιο και κλιματικό φαινόμενο κατά το οποίο τα νερά στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό, κοντά στον Ισημερινό, γίνονται ασυνήθιστα θερμότερα (περίπου κατά 3°C πάνω από τα συνηθισμένα). El Niño στα ισπανικά σημαίνει «το Θείο Βρέφος» ή «το μικρό αγόρι», καθώς οι ψαράδες της Νότιας Αμερικής είχαν παρατηρήσει από τον 17ο αιώνα ότι τα θερμά νερά εμφανίζονταν συχνά κοντά στα Χριστούγεννα.
Το φαινόμενο αναπτύχθηκε ταχύτατα μέσα στο 2026, εντείνοντας τη ζέστη και αυξάνοντας τους κινδύνους για ακραία καλοκαιρία, ξηρασίες και ισχυρές βροχοπτώσεις έως και το 2027.
Η ολοκληρωμένη και τελική έκθεση για το σύνολο του έτους 2026 (State of the Global Climate 2026) έχει προγραμματιστεί να εκδοθεί τον Μάρτιο του 2027.
Στο λόφο των νυμφών εμφανίζονται έντονα αποκλίνοντα χαρακτηριστικά
Στη χώρα μας ο ιστορικός κλιματικός σταθμός του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Θησείο, που λειτουργεί αδιάλειπτα από το 1890 στον Λόφο Νυμφών, καταγράφει έναν χειμώνα με έντονα αποκλίνοντα χαρακτηριστικά.
Ο χειμώνας 2025–2026 ήταν ο δεύτερος θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ στην Αθήνα από τα τέλη του 19ου αιώνα. Η μέση θερμοκρασία διαμορφώθηκε στους 12,63 βαθμούς Κελσίου, δηλαδή κατά 2,34 βαθμούς υψηλότερη από τη μέση τιμή της περιόδου 1991–2020. Η μέση μέγιστη θερμοκρασία έφτασε τους 16,4 βαθμούς και η μέση ελάχιστη τους 10 βαθμούς, παρουσιάζοντας αντίστοιχες αποκλίσεις. Την πρώτη θέση στη σχετική κατάταξη διατηρεί ο χειμώνας 2023–2024, με μέση θερμοκρασία 13 βαθμών.
Παράλληλα, ο ίδιος χειμώνας είναι και ένας από τους πιο βροχερούς που έχουν καταγραφεί. Το συνολικό ύψος βροχής ανήλθε σε 336,8 χιλιοστά, ποσό σχεδόν διπλάσιο από τη μέση τιμή της περιόδου 1991–2020, σημειώνοντας αύξηση κατά 93%. Έτσι, κατατάσσεται ως ο τρίτος βροχερότερος χειμώνας στην ιστορία των μετρήσεων, πίσω από εκείνους του 2012–2013 και του 2002–2003.
Αυξημένος ήταν και ο αριθμός των ημερών με βροχόπτωση. Οι ημέρες με καταγραφή άνω των 0,1 χιλιοστών έφτασαν τις 30, έναντι μέσου όρου 27,6, ενώ οι ημέρες με βροχόπτωση άνω του 1 χιλιοστού ανήλθαν σε 22, έναντι 18,6 της κλιματικής τιμής. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η μεταβολή δεν αφορά μόνο την ένταση, αλλά και τη συχνότητα των φαινομένων.
Η φύση – αλλά και οι κοινωνίες- εν ολίγοις βρίσκονται σε κίνδυνο εξ αιτίας της σαθρής, αναιμικής και κυρίως αντιδραστικής μεγέθυνσης που επιβάλλει ο σύγχρονος καπιταλισμός στις κοινωνίες και στη φύση.
Το σύστημα έχει «στομώσει» και περιδινείται γύρω από τις αντιθέσεις του.
Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών είναι αποκαλυπτική.
Από την ανάληψη των καθηκόντων της το 2025, η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτηρίζεται από έντονη αντίθεση μεταξύ της επίσημης ομοσπονδιακής πολιτικής η οποία δίνει προτεραιότητα στα ορυκτά καύσιμα, και της δυναμικής της αγοράς και των πολιτειών, που συνεχίζουν τις επενδύσεις στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ).
Οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν εκ νέου από τη Συμφωνία του Παρισιού και τη Σύμβαση-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC). Με τον νόμο One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) του 2025, περιορίστηκαν δραστικά οι φορολογικές ελαφρύνσεις και επιδοτήσεις του νόμου Inflation Reduction Act (IRA) για την ηλιακή και αιολική ενέργεια (ιδίως τα υπεράκτια αιολικά πάρκα), το πράσινο υδρογόνο και τα ηλεκτρικά οχήματα. Η κυβέρνηση Τραμπ αύξησε τις αδειοδοτήσεις για εξορύξεις πετρελαίου και φυσικού αερίου και ενίσχυσε τη βιομηχανία άνθρακα. Παράλληλα, διατήρησε και ενίσχυσε τη στήριξη προς την πυρηνική ενέργεια, τη γεωθερμία, την αποθήκευση ενέργειας (μπαταρίες) και τις τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα.
Ωστόσο παρά τις ομοσπονδιακές περικοπές και επειδή οι ΑΠΕ και οι μπαταρίες παραμένουν οι φθηνότερες και ταχύτερες λύσεις για την κάλυψη της εκρηκτικής ζήτησης ηλεκτρισμού, η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια στις ΗΠΑ συνεχίζεται. Κι αυτό χάριν οικονομικών παραγόντων και τοπικών πρωτοβουλιών: Σύμφωνα με αναλύσεις της αγοράς (όπως του Bloomberg), οι ΗΠΑ αναμένεται να προσθέσουν ισχύ-ρεκόρ 89 GW καθαρής ενέργειας έως το τέλος του 2026.
Οι εσωτερικές αντιθέσεις στην αμερικάνικη κοινωνία οδήγησαν στην ανεξάρτητη παρουσία στη σύνοδο COP31. Περισσότεροι από 100 Αμερικανοί πολιτειακοί και τοπικοί ηγέτες (κυβερνήτες, δήμαρχοι μέσω του δικτύου Climate Mayors), επιχειρηματίες και 20 Δημοκρατικοί βουλευτές του Κογκρέσου συμμετέχουν ανεξάρτητα στην COP31.
Η «βιομηχανική ζώνη του ήλιου» αναπτύσσεται γρήγορα
Αλλά εκτός των ΗΠΑ υπάρχει και η Κίνα.
Σύμφωνα με νέα έρευνα της οργάνωσης Mission Possible Partnership, MPP (Σύμπραξη για μια εφικτή αποστολή) η Κίνα και ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός αναπτυσσόμενων χωρών εξασφαλίζουν χρηματοδότηση για περισσότερα καθαρά βιομηχανικά έργα από τις δυτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της ΕΕ και των ΗΠΑ. Ειδικά για την Ευρώπη παρά τα χρόνια επενδύσεων, τις προόδους στην πολιτική και τις δεσμεύσεις για το κλίμα, η ΕΕ βρίσκεται πίσω στην κούρσα της λεγόμενης καθαρής βιομηχανίας. Η νέα «βιομηχανική ζώνη του ήλιου» ξεπέρασε την Ευρώπη, μετατρέποντας τα σχέδια για καθαρή βιομηχανία σε χρηματοδοτούμενα εργοστάσια, λέει η Φοστίν Ντελασάλ, διευθύνουσα σύμβουλος της MPP.
Η Κίνα λοιπόν κυριαρχεί, ωστόσο η κυριαρχία της δεν περιορίζεται στις νέες επενδύσεις.
Στη χώρα βρίσκεται το 49% όλων των καθαρών βιομηχανικών εγκαταστάσεων που ήδη λειτουργούν ή κατασκευάζονται παγκοσμίως. 23 από τα 36 μεγαλύτερα έργα παγκοσμίως συνολικής αξίας 40 δισ. δολ. βρίσκονται στην Κίνα.
Οι επενδύσεις αυτές μπορεί να επηρεάσουν πολλά περισσότερα από τις εκπομπές αερίων. Θα μπορούσαν να καθορίσουν πού θα εγκατασταθούν εργοστάσια και θέσεις εργασίας, ποιος θα παράγει και θα προμηθεύει καύσιμα, και ακόμη να μεταβάλουν την ισορροπία της παγκόσμιας ισχύος.
Το αποτύπωμα της Κίνας εμφανίζεται πλέον και πέρα από τα σύνορά της.
Τον Αύγουστο του 2025, το μεγαλύτερο αιολικό πάρκο της Νοτιοανατολικής Ασίας άρχισε να λειτουργεί στο Λάος. Το έργο Monsoon Wind, που ανήκει σε κοινοπραξία με επικεφαλής την Ταϊλάνδη, χρησιμοποιεί 133 τουρμπίνες κατασκευασμένες στην Κίνα για να τροφοδοτεί με ηλεκτρική ενέργεια τον βιομηχανικό τομέα του Βιετνάμ.
Η Κίνα δεν είναι η μόνη οικονομία που κερδίζει έδαφος στην καθαρή βιομηχανία. Σε όλη την Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, χώρες που η MPP χαρακτηρίζει «βιομηχανική ζώνη του ήλιου», προσελκύουν επενδύσεις χάρη στα άφθονα ανανεώσιμα ενεργειακά τους αποθέματα.
Η Κένυα, για παράδειγμα, αναπτύσσει το πρώτο εργοστάσιο «πράσινων» λιπασμάτων στην Αφρική που τροφοδοτείται από γεωθερμική ενέργεια. Η Παραγουάη έχει επίσης εξασφαλίσει χρηματοδότηση για ένα πιο καθαρό εργοστάσιο λιπασμάτων.
Παράλληλα, στη Νότια Αφρική, επενδυτές στηρίζουν το δεύτερο εμπορικό έργο στον κόσμο για την παραγωγή συνθετικού βιώσιμου αεροπορικού καυσίμου SAF από δεσμευμένο διοξείδιο του άνθρακα και ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Και άλλα 281 έργα βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης σε αναδυόμενες οικονομίες, προσθέτει η έκθεση της MPP.
«Από τα λιπάσματα που τροφοδοτούνται από γεωθερμική ενέργεια στην Κένυα μέχρι τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα στη Βραζιλία, οι χώρες με πλούσιους ανανεώσιμους πόρους μετατρέπουν τα φυσικά τους πλεονεκτήματα σε εργοστάσια, θέσεις εργασίας και έσοδα».
Η εικόνα ενός καπιταλισμού που ο ίδιος επαναστατικοποιεί τις παραγωγικές του δυνάμεις, ο ίδιος τις ιδιοποιείται και ο ίδιος τις διαστρέφει είναι μπροστά μας και προσμένει τις χειραφετητικές και χειραφετημένες δυνάμεις να αντιστρέψουν τη φορά των εξελίξεων…

