Τον Νοέμβριο του 2025 το Ευρωκοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο καλεί την ΕΕ να απαγορεύσει πλήρως την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 13 ετών στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, τις υπηρεσίες βίντεο και τους συντρόφους τεχνητής νοημοσύνης, ενώ για τις ηλικίες 13-16 ετών, την απόφαση προτείνεται να παίρνουν οι γονείς.
Στην Πορτογαλία έχει ήδη ψηφιστεί σχετικό νομοσχέδιο, η Γαλλία, η Ισπανία και η Δανία έχουν εκκινήσει διαδικασίες για την εφαρμογή ανάλογων μέτρων ενώ και εκτός ΕΕ η Αυστραλία έγινε τον Δεκέμβριο του 2025 η πρώτη χώρα του κόσμου που απαγόρευσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) στους ανήλικους.
Τις κατευθύνσεις της ΕΕ φαίνεται πως θα ακολουθήσει σύντομα και η ελληνική κυβέρνηση (τι έκπληξη!). Όπως ανέφερε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, αναμένεται σύντομα ο Πρωθυπουργός να προχωρήσει σε σχετικές ανακοινώσεις.
Αν μη τι άλλο, ο τεράστιος και ανεξέλεγκτος όγκος περιεχομένου με τον οποίο έρχονται καθημερινά τα παιδιά σε επαφή, έχει δημιουργήσει αρκετά προβλήματα. Από λιγότερο σημαντικά όπως η μείωση της ικανότητας συγκέντρωσης των ανηλίκων και η παραπληροφόρησή τους μέχρι πολύ επικίνδυνα, όπως αυτοκτονικά φαινόμενα, φαινόμενα αποπλάνησης ανηλίκων κλπ. Εκ των πραγμάτων λοιπόν, είναι ένα ζήτημα που χρειάζεται άμεσα αντιμετώπιση. Ταυτόχρονα είναι ένα ζήτημα με δύο πτυχές, την κοινωνική και την πολιτική. Με τη διαλεκτική πάντα σύνδεση αυτών των δύο πτυχών.
Ας μιλήσουμε για αρχή για την κοινωνική πλευρά του ζητήματος. Σύμφωνα με έρευνες, η πλειοψηφία των γονέων που ρωτήθηκε, είναι σύμφωνη με την επιβολή σχετικών μέτρων απαγόρευσης. Πράγμα απόλυτα λογικό, καθότι βλέπουν έναν υπαρκτό κίνδυνο για τα παιδιά τους, τον οποίο θεωρούν ότι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αλλιώς. Ωστόσο αυτή η οπτική είναι αποτέλεσμα μιας κοινωνικά διαμορφωμένης κατάστασης. Μιας κατάστασης κατά την οποία οι γονείς έχουν ελάχιστη ως ανύπαρκτη επικοινωνία με τα παιδιά τους και σίγουρα καθόλου ουσιαστική. Έτσι, την ίδια στιγμή που η πλειοψηφία των γονέων επιτρέπει στα παιδιά της την αλόγιστη χρήση του διαδικτύου για την απασχόλησή τους, δεν φροντίζει να έχει συμβάλει στη διαμόρφωση της κριτικής σκέψης των παιδιών και κατ’ επέκταση στη δυνατότητά τους να φιλτράρουν αυτό που βλέπουν. Αντίστοιχα δεν έχει δημιουργήσει την αναγκαία σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί, ώστε το ίδιο να νιώθει ότι μπορεί να απευθυνθεί στο γονέα για κάτι που το απασχολεί ή το προβληματίζει.
Ας αναλογιστούμε λοιπόν τι είναι πιο υγιές; Η πλήρης απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή η εξοικείωση των νέων ανθρώπων με αυτά, σε ένα πλαίσιο συζήτησης και φυσικά αναγκαίων ορίων; Με άλλα λόγια, πώς ένα παιδί θα έρθει αντιμέτωπο με την πραγματικότητα εάν δεν έχει μέσα από την οικογένεια του και την κοινωνία προετοιμαστεί να την αντιμετωπίσει;
Ας συνεχίσουμε με την δεύτερη πτυχή του ζητήματος, την πολιτική. Το πιο βασικό σημείο σε αυτή τη συζήτηση είναι το εξής: ο σύγχρονος καπιταλισμός και φυσικά οι κυβερνήσεις στα πλαίσια του, χρησιμοποιούν εργαλειακά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για πάρα πολλούς λόγους. Η διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας, η προπαγάνδα, ο εκφοβισμός και η αποχαύνωση είναι μόνο μερικοί εξ’ αυτών των λόγων. Με τον ίδιο τρόπο, όταν το σύστημα κάπου χάνει τον έλεγχο, όπως στην περίπτωση που εξετάζουμε, επιλέγει το όπλο της απαγόρευσης. Άρα πρώτο κρατούμενο, οι αστικές κυβερνήσεις δεν εφαρμόζουν αυτό το μέτρο λόγω του γνήσιου ενδιαφέροντός τους για τα παιδιά του λαού αλλά για να μην εκτεθούν οι ίδιες, ως ανίκανες να αντιμετωπίσουν ένα μείζον πρόβλημα, που στην πραγματικότητα έχει δημιουργήσει το ίδιο το σύστημα που υπηρετούν.
Ένα ακόμη ερώτημα που προκύπτει έχει να κάνει με το πού βρίσκεται το όριο στις απαγορεύσεις τις οποίες επιβάλλει μια κυβέρνηση. Τι κεκτημένα μπορεί να δημιουργήσει μια τέτοια απαγόρευση για το μέλλον; Τα τελευταία χρόνια έχουμε ζήσει απαγορεύσεις κυκλοφορίας, απαγορεύσεις διαδηλώσεων και συγκεντρώσεων, απαγόρευση απεργιών και τώρα αυτό. Ως ποιο σημείο θα είμαστε δεκτικοί σε προσχηματικές απαγορεύσεις; Ως ποιο σημείο δικαιολογείται μια δημοκρατική -ακόμα και με τον αστικό ορισμό- κυβέρνηση να απαγορεύει; Και άρα ως ποιο σημείο επιτρέπουμε να παρεμβαίνει στις ζωές και τα δικαιώματά μας;
Φυσικά τίθεται και το ζήτημα των προσωπικών μας δεδομένων. Καθότι ο έλεγχος για το εάν ένας χρήστης που επιδιώκει να συνδεθεί σε μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης είναι ανήλικος, χρειάζεται διαπιστευτήρια. Συνεπώς οποιοσδήποτε χρήστης θα πρέπει να παρέχει στην εκάστοτε πλατφόρμα προσωπικά στοιχεία ή ακόμη και βιομετρικά στοιχεία. Εν ολίγοις, μαζική συλλογή προσωπικών δεδομένων, στα χέρια των τεχνολογικών κολοσσών.
Εντωμεταξύ, σε ένα παράλληλο σύμπαν, ο Ίλον Μασκ, δηλαδή ο ανά διαστήματα μεγαλύτερος φαν του Τραμπ, αυτός που επανέφερε ακροδεξιούς λογαριασμούς στο Twitter (X), που απολύει εργαζομένους με το σωρό και άλλα πολλά, αποκάλεσε τον Ισπανό πρωθυπουργό «πραγματικό φασίστα και απολυταρχικό» λόγω της εφαρμογής στην Ισπανία της εν λόγω απαγόρευσης. Κάτι που αν φαινομενικά μοιάζει αδιάφορο ή έστω αστείο, μόνο αυτό δεν είναι. Καθότι όπως φαίνεται, αυτή η απαγόρευση δίνει χώρο στους βαθύτερους και ισχυρότερους εκφραστές ακροδεξιών αντιλήψεων, όπως είναι ο Μασκ, να βγαίνουν μπροστά ως δήθεν υπερασπιστές της δημοκρατίας και του ελεύθερου λόγου. Οι συνέπειες αυτού μπορεί να είναι το λιγότερο επικίνδυνες.
Όπως όλα δείχνουν λοιπόν, η κυβερνητική απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κάθε άλλο παρά αθώα είναι. Το ζήτημα δεν είναι αν τα παιδιά θα έχουν πρόσβαση στα social media. Το ζήτημα είναι αν η ίδια η κοινωνία ως σύνολο αντιδρά απέναντι στο ίδιο το σύστημα που γεννά και αναπαράγει εκφυλισμένο και επικίνδυνο περιεχόμενο, στην πραγματική και την εικονική ζωή. Αν θα αντισταθεί στους κολοσσούς της τεχνολογίας που δημιουργούν αλγορίθμους που προωθούν αυτό το περιεχόμενο. Αν θα επιλέξει να μεγαλώσει τα παιδιά της ως ανθρώπους που θα σκέφτονται, θα κρίνουν, θα διεκδικούν ή ως άβουλα όντα μέσα σε μια φούσκα ατομικής ασφάλειας. Το στοίχημα για όλους μας εν ολίγοις είναι αν συλλογικά θα προστατέψουμε τα παιδιά μας, τα δικαιώματά μας και τις ζωές μας ή αν θα γίνουμε σιωπηλοί συνένοχοι συνεχών απαγορεύσεων.
