Σε περιόδους κρίσης γίνονται εμφανείς και δεσμευτικές οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνουμε. Καθένας από τη σκοπιά και ανάλογα με την υποχρέωση. Επί του προκειμένου, με την εισβολή στη Βενεζουέλα την αρπαγή του Μαδούρο και της Σίλια Φλόρες και τα τελεσίγραφα του Τραμπ, αλλά και με τα όσα ακολούθησαν, περί Γροιλανδίας και με το ρεσάλτο των αμερικανικών ειδικών πειρατικών δυνάμεων στο δεξαμενόπλοιο με σημαία Ρωσίας, φάνηκε καθαρά ο κώλος της μαϊμούς.
Τα μέσα που μεταδίδουν τις πληροφορίες, διεθνή πρακτορεία και εγχώριοι αναμεταδότες, έκαναν κατά το πλείστον, για μια ακόμη φορά επίδειξη του τι είναι «αντικειμενική δημοσιογραφία» και ενημέρωση.
Η αρπαγή και απαγωγή του Μαδούρο, ονομάζεται σύλληψη, η επέμβαση σε κυρίαρχη χώρα ονομάζεται επιχείρηση, οι ειδήσεις υποβαθμίζονται κ.ο.κ.
Οπότε είναι λογικό να θυμηθούμε τις επενδύσεις που έχει κάνει η αμερικανική πρεσβεία σε μέσα ενημέρωσης και δημοσιογράφους. Οι παλιότεροι ίσως θα θυμούνται τις επισκέψεις του τότε πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αθήνα Ρόμπερτ Κίλι τα χρόνια 1985-89 στις αθηναϊκές εφημερίδες και τα κανάλια όπου απένειμε εύσημα σε δημοσιογράφους ή αντιθέτως ζητούσε απολύσεις (τότε βέβαια υπήρχαν ζωηρές αντιδράσεις).
Αλλά καλά είναι να θυμηθούμε και τα δικά τους λόγια, δηλαδή της πρεσβείας, όπως αποκαλύφθηκαν από τα Wikileaks του Τζούλιο Άσανζ, στα τηλεγραφήματα της πρεσβείας στην Αθήνα προς την Ουάσιγκτον.
Οι συντάκτες τους αναφέρονται στην προσπάθεια των Αμερικανών να καταπολεμήσουν τον αντι-αμερικανισμό και να διαμορφώσουν επιρροή στα Μέσα.
Στο πρώτο, με ημερομηνία 13 Ιουλίου 2006, σημειώνεται:
Έλεγχος και σε σχολές δημοσιογραφίας
«Η πλειονότητα των ΜΜΕ υιοθετεί μια αντι-αμερικανική ή/και αντι-Μπους οπτική σε κάθε ιστορία με διεθνείς προεκτάσεις, συμπεριλαμβανομένων των γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών, της φτώχειας, του περιβάλλοντος και του ελέγχου του Διαδικτύου. Έχουμε με επιτυχία δημοσιεύσει συνεντεύξεις, ξένες καταχωρίσεις (…) για σημαντικά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε σφάλματα και παραλείψεις μέσω τηλεφωνημάτων και επιστολών προς αρχισυντάκτες και μέσω συναντήσεων με δημοσιογράφους, διευθυντές και εκδότες. Επίσης, προσθέτουμε πόρους στις σχέσεις μας με σχολές δημοσιογραφίας και σπουδαστές, ευελπιστώντας πως η επόμενη γενιά δημοσιογράφων θα είναι πιο ελεύθερη από προκαταλήψεις που χαρακτηρίζουν την παρούσα και τις προηγούμενες γενιές. Οι συνομιλητές μας στις σχολές δημοσιογραφίας (…) φοβούνται ότι οι αλλαγές στη βιομηχανία των ΜΜΕ σημαίνει πως οι σπουδαστές τους δεν θα μπορούν να βρουν και πολλές θέσεις στη δημοσιογραφία όταν αποφοιτήσουν».
Σχέσεις «στοργής» με δημοσιογράφο
Το δεύτερο τηλεγράφημα, με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 2010, αναφέρεται στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ και ειδικότερα στην εκπομπή «Νέοι Φάκελοι» –οι Αμερικανοί την αποκαλούν το αντίστοιχο «60 Minutes»– η οποία είχε θέμα την κρίση Γεωργίας – Ρωσίας.
Το τηλεγράφημα αναφέρει πως έγινε μια «πολύ καλή επιλογή παρουσίασης των αμερικανικών θέσεων», χαρακτηρίζει τον Αλέξη Παπαχελά ως «τον πιο γνωστό Έλληνα δημοσιογράφο», ενώ ένας από τους τρεις παρουσιαστές της εκπομπής ενημέρωσε την πρεσβεία ακόμη και για λεπτομέρειες του μοντάζ – όπως για το ποια πλάνα Ρώσων αξιωματούχων κόβονταν και ποια θα έμεναν.
«Εν γένει, η εκπομπή ισορρόπησε και πέτυχε να περάσει το μήνυμα των Αμερικανών στην Ελλάδα», καταλήγει το έγγραφο, που υπογράφει ο Αμερικανός διπλωμάτης Σπέκχαρντ.
Όχι και τόσο… free τα free press
Το τρίτο τηλεγράφημα, με ημερομηνία 8 Απριλίου 2008, έχει τίτλο «Το φαινόμενο free press», υπογεγραμμένο, επίσης, από τον πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα, Ντάνιελ Σπέκχαρντ.
Σε αυτό γίνεται αναφορά στον τρόπο με τον οποίο η πρεσβεία χρησιμοποιεί αυτά τα έντυπα για να παρέμβει όχι μόνο σε αυτά, αλλά και σε σχολές δημοσιογραφίας, έτσι ώστε η νέα γενιά δημοσιογράφων να μην είναι τόσο αρνητικά διακείμενη απέναντι στην Αμερική και την πολιτική της.
Το τηλεγράφημα αναφέρεται σε μια συνέντευξη που η αμερικανική πρεσβεία κατάφερε να δημοσιευτεί στη Lifo, με αφορμή ένα διήμερο συνέδριο σε παραλιακό ξενοδοχείο στην Αθήνα, όπου η πρεσβεία διοργάνωσε στην Αθήνα στις 25-26 Ιουλίου μαζί με το mosaiko.gr.
Σε αυτό συμμετείχαν περίπου τριάντα εκδότες, αρχισυντάκτες και δημοσιογράφοι, οι οποίοι αντιπροσώπευαν τα δεκαπέντε δημοφιλέστερα εναλλακτικά και free press έντυπα στην Ελλάδα.
«Σε συνάρτηση με τα παγκόσμια γεγονότα, ένας μεγάλος αριθμός εφημερίδων διανέμεται χωρίς χρέωση, καθώς τα παραδοσιακά έντυπα μειώνονται», τονίζεται στο τηλεγράφημα, όπου επισημαίνεται η περίπτωση της free press εφημερίδας METRO, «που έχει (2008) καθημερινή διανομή 135.000 φύλλων, σε αντίθεση με τη μεγάλη σε κυκλοφορία εφημερίδα Τα Νέα». Αναφορά γίνεται και στην εβδομαδιαία Athens Voice. Όπως σημειώνεται, «αυτές οι εφημερίδες πάνε καλά στην Ελλάδα, κυρίως επειδή η χώρα δεν έχει μεγάλη εξοικείωση με τα ιντερνετικά μέσα –μόλις 30% διείσδυση–, αν και ακόμα δεν έχουν το κύρος ή το επίπεδο των παραδοσιακών εντύπων».
Τέλος, ο Αμερικανός διπλωμάτης αναφέρεται στην άρρηκτη σχέση της διαφημιστικής πίτας με το κράτος και, ως συνέπεια, στη δυσκολία της «ελεύθερης σκέψης» στις free press εφημερίδες.
«Οι Έλληνες συμμετέχοντες ενδιαφέρονταν κυρίως για το πώς θα διατηρήσουν την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους, δεδομένης της απόλυτης εξάρτησης της διαφήμισης με το μοντέλο των free press… Κάποιοι συμμετέχοντες τόνισαν ότι αυτό δεν είναι τόσο εύκολο στην Ελλάδα, γιατί εν μέρει το κράτος ελέγχει ένα πολύ μεγάλο μέρος της διαφημιστικής πίτας. Ένας έμπειρος Έλληνας δημοσιογράφος, που γράφει τόσο σε mainstream όσο και σε εναλλακτικές εφημερίδες, μας είπε, off the record, ότι αυτή η αναλογία είναι περίπου 30% με 40% και οι καταχωρίσεις της κυβέρνησης έχουν κυρίως πολιτικά και όχι οικονομικά κίνητρα». (Από άρθρο της Χαράς Ζαχοπούλου στο περιοδικό Επίκαιρα, 01/09/2011 – τα ενδιάμεσα σχόλια και οι τίτλοι είναι δικοί της).
Όπως φαίνεται η πρεσβεία δεν είναι καθόλου αδρανής. Και καθένας καταλαβαίνει τι σημασία έχουν μερικές γλωσσικές ευγένειες, του τύπου: «προσθέτουμε πόρους στις σχέσεις μας με σχολές δημοσιογραφίας και σπουδαστές, ευελπιστώντας πως η επόμενη γενιά δημοσιογράφων θα είναι πιο ελεύθερη από προκαταλήψεις…», ή «η εκπομπή ισορρόπησε και πέτυχε να περάσει το μήνυμα των Αμερικανών στην Ελλάδα» ή η αναφορά πως επειδή η σχέση της διαφημιστικής πίτας με το κράτος είναι άρρηκτη είναι δύσκολη και η «ελεύθερη σκέψη» στις free press εφημερίδες (άρα αν ενισχύσουμε εμείς, θα κάνουμε πραγματικά ελεύθερη τη σκέψη τους!..)
Και είκοσι περίπου χρόνια μετά, έπιασαν τόπο, ως φαίνεται, οι προσπάθειες της πρεσβείας.
Αξίζει εδώ να θυμίσουμε επίσης το γιατί ο Γιώργος Δελαστίκ απολύθηκε το 2007 από την Καθημερινή. Όπως έγραψε ο ίδιος στην επιστολή του προς το ΔΣ της ΕΣΗΕΑ:
«Το μεσημέρι της Μ. Δευτέρας, 2 Απριλίου, μου ζητήθηκε από τη διεύθυνση της εφημερίδας να υποβάλω παραίτηση λόγω ανυπόγραφου σχολίου της εβδομαδιαίας εφημερίδας «Πριν», της οποίας είμαι διευθυντής, αναφερόμενου στη διασπορά ανθρώπων των Αμερικανών στα ΜΜΕ. Μου δηλώθηκε πως η ιδιοκτησία και η διεύθυνση της «Καθημερινής» θεώρησαν ότι το σχόλιο τους αφορά, αν και πουθενά σε αυτό δεν αναφερόταν το όνομα της «Καθημερινής», όπως άλλωστε δεν αναφερόταν κανένα όνομα εντύπου, καναλιού ή προσώπου. Επρόκειτο περί σχολίου καταγγελίας πολιτικού φαινομένου».
Για να θυμόμαστε και να καταλαβαίνουμε τι ακριβώς συμβαίνει.
Αφιερώνεται στη μνήμη του Γιώργου Δελαστίκ.
