Μαύρη μέρα για την ελευθερία της έκφρασης στην Ιταλία, του Αλέκου Αναγνωστάκη

Στις 17 Νοεμβρίου 2026, κι ενώ το Ισραήλ για πολλοστή φορά καταπατούσε τους όρους εκεχειρίας στην Γάζα κι ετοίμαζε χερσαία εισβολή, με μια ψηφοφορία στο ιταλικό κοινοβούλιο εγκρίθηκε νόμος που εισάγει κατασταλτικό ορισμό του αντισημιτισμού.

Ο όρος σημιτισμός (από τον βιβλικό Σημ, γιο του Νώε) επινοήθηκε τον 18ο αιώνα από Γερμανούς γλωσσολόγους για να περιγράψει μια οικογένεια συγγενικών γλωσσών της Μέσης Ανατολής — όπως τα αραβικά, τα εβραϊκά, τα αραμαϊκά και τα αμχαρικά.

Τίποτα παραπάνω, τίποτα λιγότερο.

Στη σύγχρονη επιστήμη δεν υπάρχει βιολογική «σημιτική φυλή». Ο όρος επομένως αφορά μόνο γλωσσικές και πολιτισμικές ομάδες.

Ο «σημιτισμός» ως ιδεολογία δεν υπήρξε ποτέ· χρησιμοποιήθηκε σπάνια στο παρελθόν ως ψευδοεπιστημονικός όρος για την υποτιθέμενη «εβραϊκή επιρροή» στον πολιτισμό.

Ο όρος «αντισημιτισμός» δεν σημαίνει εχθρότητα κατά όλων των σημιτικών λαών, αλλά αναφέρεται αποκλειστικά στο μίσος, την προκατάληψη και τις διακρίσεις αποκλειστικά κατά των Εβραίων.

Ο όρος Antisemitismus διαδόθηκε το 1879 από τον Γερμανό δημοσιογράφο Βίλχελμ Μαρ (Wilhelm Marr). Ο Μαρ ήθελε να αντικαταστήσει τον παλαιότερο θρησκευτικό όρο Judenhass (μίσος κατά των Εβραίων) με μια λέξη που να ακούγεται σύγχρονη, κοσμική και «επιστημονική», βασισμένη στις φυλετικές θεωρίες της εποχής. Από την πρώτη στιγμή που δημιουργήθηκε, ο όρος χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά για τους Εβραίους καθώς στην Ευρώπη του 19ου αιώνα οι Εβραίοι ήταν ο μόνος σημιτικός πληθυσμός.

Γύρω από τον ορισμό του αντισημιτισμού γίνεται μια ολοένα και σφοδρότερη διαπάλη.

 

Αντισημιτισμός: Οι δυο ορισμοί

Υπάρχουν δυο ορισμοί. Ο ορισμός του αντισημιτισμού που έχει θέσει η Διεθνής Συμμαχία Μνήμης του Ολοκαυτώματος (IHRA) και ο ορισμός της «Διακήρυξης της Ιερουσαλήμ».

Περισσότερα από 45 κράτη (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα και οι ΗΠΑ) έχουν υιοθετήσει επίσημα τον Ορισμό Εργασίας για τον Αντισημιτισμό της Διεθνούς Συμμαχίας για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος (IHRA).

Από την άλλη, η Διακήρυξη της Ιερουσαλήμ» αναπτύχθηκε από εκατοντάδες μελετητές του αντισημιτισμού, του Ολοκαυτώματος, των εβραϊκών σπουδών και της Μέσης Ανατολής. Η διακήρυξη κατά κοινή ομολογία είναι λιγότερο ευάλωτη σε κακή χρήση που οδηγεί στην καταστολή του δημόσιου διαλόγου και του ακτιβισμού.

Η αντιπαράθεση γύρω από τους δύο ορισμούς παραμένει επίκαιρη διεθνώς, καθώς νομοθετικά σώματα συζητούν ποιο πλαίσιο πρέπει να υιοθετείται.

Για παράδειγμα το ιταλικό κοινοβούλιο, στις 17 Νοέμβρη, ανάμεσα στα δύο πλαίσια, ενέκρινε νόμο που εφαρμόζει επίσημα τον ορισμό του αντισημιτισμού που έχει θέσει η Διεθνής Συμμαχία Μνήμης του Ολοκαυτώματος (IHRA),

Για την έγκριση αυτή η Erika Guevara Rosas, Ανώτερη Διευθύντρια Εκστρατειών και Έρευνας της Διεθνούς Αμνηστίας, δήλωσε: «Σήμερα είναι μια μαύρη μέρα για την ελευθερία της έκφρασης. Η Ιταλία αποφάσισε να καταστήσει νομικά δεσμευτικό τον ορισμό εργασίας του IHRA για τον αντισημιτισμό.

Ο νέος νόμος με τίτλο «Μέτρα για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού και για την υιοθέτηση του λειτουργικού ορισμού του αντισημιτισμού», βασίζεται σε έναν ορισμό που εδώ και καιρό εγείρει σοβαρές ανησυχίες, επειδή συγχέει τον αντισημιτισμό με τη θεμιτή κριτική κατά του Ισραήλ, αυξάνοντας τον κίνδυνο εκτεταμένης λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας.

Η εφαρμογή του σε σχολεία, πανεπιστήμια, πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και άλλα περιβάλλοντα ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει ένα κλίμα εκφοβισμού που αποθαρρύνει τους ανθρώπους από την άσκηση των δικαιωμάτων τους στην ελευθερία της έκφρασης και του συνέρχεσθε ειρηνικά.

Αντί να ενισχύσουν την εφαρμογή των υφιστάμενων νόμων στην Ιταλία, οι οποίοι προβλέπουν ισχυρά μέτρα για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού, των εγκλημάτων μίσους και των διακρίσεων, οι ιταλικές αρχές επέλεξαν να εισαγάγουν αυτόν τον νέο νόμο. Παρόλο που δεν εισάγει νέα ποινικά αδικήματα, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την τιμωρία της δικαιολογημένης κριτικής των πολιτικών της ισραηλινής κυβέρνησης και για την στοχοποίηση διαδηλώσεων αλληλεγγύης προς τον παλαιστινιακό πληθυσμό.

Συγχέοντας τον αντισημιτισμό με την κριτική της κρατικής δράσης, ο νόμος κινδυνεύει επίσης να υπονομεύσει τις προσπάθειες για την αποτελεσματική αναγνώριση και αντιμετώπιση των πραγματικών εκδηλώσεων του αντισημιτισμού.

Η ενίσχυση των μέτρων για την πρόληψη και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων είναι απαραίτητη, αλλά αυτός ο νέος νόμος δεν είναι η απάντηση. Η προστασία των ανθρώπων από τον αντισημιτισμό και η προστασία της ελευθερίας της έκφρασης είναι δύο συμπληρωματικές, όχι αμοιβαία αποκλειόμενες, υποχρεώσεις, και καμία από τις δύο δεν πρέπει να θυσιάζεται για την άλλη.

Ο νέος νόμος θα μπορούσε επίσης να επιτρέψει τον χαρακτηρισμό ως αντισημιτικής κριτικής, την κριτική για την βάναυση κατοχή του Ισραήλ, για το σύστημα απαρτχάιντ και για τη συνεχιζόμενη γενοκτονία κατά του παλαιστινιακού πληθυσμού στη Γάζα.

Η Ιταλία πρέπει να τηρήσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις, προστατεύοντας τα δικαιώματα στην ελευθερία της έκφρασης και της ειρηνικής συνάθροισης όλων των προσώπων και εγγυώμενη σε όλες τις ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των εβραϊκών κοινοτήτων, ίση προστασία από τις διακρίσεις και την υποκίνηση μίσους.

 

Καμία πρόταση δεν έγινε δεκτή

Ο νέος νόμος, μετά την έγκρισή του από τη Γερουσία στις 2 Μαρτίου,  έλαβε την τελική έγκριση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στις 17/11. Καμία από τις προτεινόμενες τροπολογίες δεν έγινε δεκτή, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ζητούσαν την αντικατάσταση του ορισμού του IHRA με αυτόν που περιέχεται στη Διακήρυξη της Ιερουσαλήμ για τον Αντισημιτισμό.

Ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για την προώθηση και την προστασία του δικαιώματος στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης διευκρίνισε ότι ο ορισμός εργασίας του αντισημιτισμού από την IHRA «δεν προοριζόταν ποτέ ως εργαλείο για τη ρύθμιση της ελευθερίας της έκφρασης και δεν πληροί τα κριτήρια του διεθνούς δικαίου για τον περιορισμό ή την απαγόρευση ορισμένων εκφράσεων».

Το 2023, η Διεθνής Αμνηστία ήταν μεταξύ των περισσότερων από 100 οργανισμών που υπέγραψαν επιστολή με την οποία προέτρεπαν τα Ηνωμένα Έθνη να μην εγκρίνουν ή υιοθετήσουν τον προτεινόμενο ορισμό εργασίας του αντισημιτισμού.

Από την άλλη η Διακήρυξη της Ιερουσαλήμ για τον Αντισημιτισμό (JDA) είναι ένα ακαδημαϊκό κείμενο και εργαλείο καθοδήγησης που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2021, με στόχο να ορίσει τον αντισημιτισμό προστατεύοντας παράλληλα την ελευθερία του λόγου και τη νόμιμη πολιτική κριτική.

Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της Jerusalem Declaration on Antisemitism (JDA), ο πυρήνας του ορισμού συνοψίζεται σε μία πρόταση:

«Αντισημιτισμός είναι η διάκριση, η προκατάληψη, η εχθρότητα ή η βία κατά των Εβραίων ως Εβραίων (ή κατά εβραϊκών θεσμών ως εβραϊκών)».

Ο ορισμός συντάχθηκε από μια ομάδα διεθνών μελετητών στους τομείς της ιστορίας του Ολοκαυτώματος, των εβραϊκών σπουδών και των σπουδών της Μέσης Ανατολής. Αρχικά υπογράφηκε από περίπου 200–210 ακαδημαϊκούς, ενώ σήμερα συγκεντρώνει περισσότερες από 400 υπογραφές.

Δημιουργήθηκε ως απάντηση και εναλλακτική πρόταση στον ορισμό της Διεθνούς Συμμαχίας Μνήμης του Ολοκαυτώματος (IHRA). Οι συντάκτες της JDA υποστηρίζουν ότι ο ορισμός του IHRA είναι ασαφής και συχνά χρησιμοποιείται για να φιμώσει τη νόμιμη κριτική κατά των πολιτικών του Ισραήλ ή την υπεράσπιση των παλαιστινιακών δικαιωμάτων.

Η υποστήριξη των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, η κριτική ή η εναντίωση στον σιωνισμό ως πολιτική ιδεολογία, η τεκμηριωμένη κριτική στις πολιτικές της ισραηλινής κυβέρνησης, καθώς και η υποστήριξη εκστρατειών μποϊκοτάζ, αποεπένδυσης και κυρώσεων δεν θεωρείται αντισημιτισμός σύμφωνα πάντα με την διακήρυξη της Ιερουσαλήμ.

Οι δυο ορισμοί στην ουσία αντιστοιχούν σε δυο κόσμους που βρίσκονται σε ανειρήνευτη διαπάλη κι ο ιταλικός νόμος έρχεται να καλύψει το Ισραήλ ώστε να συνεχίσει ανενόχλητο την γενοκτονία στην Γάζα και την εθνοκάθαρση στην Δυτική Όχθη. Τι άλλο να περίμενε κανείς από την φασίστρια Ιταλίδα Πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι…

0ΥποστηρικτέςΚάντε Like

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΘΡΑ ΑΠΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ