Το ΚΚΕ μπαίνει στην τελική πορεία προς το 22ο συνέδριο, με σχεδόν αποκλειστικό αντικείμενο το «Κόμμα παντός καιρού», την οικοδόμηση και την ενίσχυσή του σε όλους τους τομείς.
Επειδή θεωρώ τον εαυτό μου κομμουνιστή, τουλάχιστον όσον αφορά την ιδεολογική και πολιτική μου πεποίθηση, διαβάζω τις θέσεις ενός κόμματος κομμουνιστικής αναφοράς και στόχευσης με το ενδιαφέρον και την αναμονή που ένας κομμουνιστής πρέπει να έχει απέναντι σε άλλους κομμουνιστές.
Σε αυτό το άρθρο θα επικεντρώσω την προσοχή και τα σχόλια στο πρώτο κεφάλαιο, όπου γίνεται αναφορά στην παγκόσμια πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση και το οποίο απέκτησε δραματική επικαιρότητα μετά την εισβολή των Αμερικανών στη Βενεζουέλα και την απαγωγή Μαδούρο.
1.Η σε βάθος ανάλυση και εκτίμηση των σύγχρονων ρευμάτων, στη διεθνή πολιτική και στην κοινωνία, απαραίτητη για τη διαμόρφωση της τακτικής στο παρόν, στις Θέσεις αντικαθίσταται από την σε έκταση αναφορά διεθνών παραγόντων που εξελίσσονται και ωριμάζουν τις ενδοϊμπεριαλιστικές και λοιπές αντιθέσεις.
Αλλά το ποια είναι τα κυρίαρχα ρεύματα στον κόσμο, πως εξελίσσεται το σύστημα των αντιθέσεων, τι ακριβώς συνιστά το φαινόμενο και το ρεύμα Τραμπ και η επικράτηση του στις ΗΠΑ καθώς και η επιρροή που ασκεί, οι ενίσχυση της ακροδεξιάς και του νεοφασισμού, σε πολιτικό αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο, σχεδόν δεν αναφέρεται. Μόνο σκόρπιες και καταγραφικές αναφορές.
Σε αυτό το πλαίσιο οι αντιθέσεις και οι διχασμοί της αστικής πολιτικής εκμηδενίζονται, διότι όλοι ίδιοι είναι, οι νεοφιλελεύθεροι, οι νεοφασίστες, οι ακροδεξιοί, οι σοσιαλδημοκράτες.
Σχετικά με αυτά ένα σχόλιο: Στην ιστορία παρουσιάζονται πάντα εκδοχές της αστικής πολιτικής πρωτότυπες. Σήμερα αυτό έχει να κάνει με μια γενική παρακμή, που δεν αφορά μόνο την κρίση ηγεμονίας. Πως να εξηγηθεί το ότι ο Τραμπ συγκρούεται και «εγκαταλείπει» το ΝΑΤΟ, πως η ΕΕ από τη μια διακηρύσσει σχέδια αυτονομίας και από την άλλη υποτάσσεται περισσότερο στην αμερικανική κυριαρχία;
Δυστυχώς για τις Θέσεις, η πραγματικότητα παρουσιάζεται πολύ πιο σύνθετη από τη μανιχαϊστική σύλληψη των δυο πόλων, εμείς και όλοι οι άλλοι, το καλό και το κακό, και απαιτεί ουσιαστική διερεύνηση όχι μόνο κατά τους γενικούς κανόνες της υλιστικής διαλεκτικής, αλλά με μια συγκεκριμένη ανάλυση της πραγματικότητας. Καθώς στην προσπάθεια να συγκροτείται ένα «Κόμμα παντός καιρού», πραγματοποιείται μια ανάλυση παντός καιρού. Η οποία δεν μπορεί να απαντήσει ουσιαστικά και σε βάθος για τα φαινόμενα του δικού μας καιρού.
Κι ενώ από συνέδριο σε συνέδριο οι αντιθέσεις του καπιταλισμού, σύμφωνα με τις εκάστοτε Θέσεις και αποφάσεις, συνεχώς οξύνονται και η κρίση βαθαίνει, πως γίνεται ο καπιταλισμός να ανανεώνει το οπλοστάσιο και την κυριαρχία του και το κομμουνιστικό κίνημα να βρίσκεται σε αμηχανία (τουλάχιστον); Κάποια στιγμή δεν πρέπει κάποιες Θέσεις να αποπειραθούν να ερμηνεύσουν το γεγονός;
Όσον αφορά το εγγύτερο σε μας πολιτικό πεδίο, την ΕΕ, δεν γίνεται ουσιαστική ανάλυση των κοινωνικών και πολιτικών τάσεων, των αλλαγών στο χαρακτήρα της, τις συγκρούσεις εντός της, τις αντιστάσεις των λαών, αλλά και τις τάσεις υποταγής τους. Μονάχα μια γενική περιγραφή για το πως η οικονομία της ΕΕ γίνεται πολεμική και πως επιταχύνεται «η προσπάθεια διασφάλισης της “στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ”». Αλλά πως ταυτόχρονα αναπτύσσονται και τάσεις υποταγής προς τις ΗΠΑ, όπως με την ενεργειακή εξάρτηση από το LNG, με τους δασμούς που συμφώνησε η Φον Ντε Λάιεν κ.α. δεν γίνεται λόγος. Κι έτσι, δεν μπορεί να γίνει σοβαρή ερμηνεία πολιτικών αντιθέσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη και εντός της ΕΕ.
Είναι προφανές εδώ ότι η διαλεκτική των αντιθέσεων, όπως και σε άλλες περιγραφές και εκτιμήσεις, δεν χωράει στο μονοσήμαντο πλαίσιο που χαράζουν οι Θέσεις.
Κι όμως αυτό αποτελεί το κεντρικό πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό πεδίο, καθότι πέρα από την ανάγκη μιας βαθύτερης ερμηνείας του φαινομένου -διεισδύοντας έτσι στον πυρήνα των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, των κυρίαρχων τάσεων στο μονοπωλιακό κεφάλαιο, στον ουσιαστικό χαρακτήρα των καπιταλιστικών ολοκληρώσεων τύπου ΕΕ – υπάρχει και η ανάγκη χάραξης μιας πολιτικής απέναντι στην σημερινή ΕΕ. Να μείνουμε, να βγούμε; Να διεκδικήσουμε; Και τι; Αιτήματα ζύμωσης και αιτήματα στόχοι, παραλείπονται εμφατικά.
Είναι δυνατόν να συγκροτείται ένα κόμμα κομμουνιστικό ανεξάρτητα και έξω από αυτά;
- Ειδικά για τα ακροδεξιά και νεοφασιστικά ρεύματα. Είναι πλέον κοινή διαπίστωση: Τα ρεύματα αυτά ογκώνονται, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στις χώρες της Ευρώπης και αλλού. Σήμερα όλο και περισσότερο γίνονται η κυρίαρχη επιλογή των αστικών επιτελείων, ή για την ακρίβεια οι επιχειρηματίες και ολιγάρχες, ιδιαίτερα των νέων τεχνολογιών, προσφεύγουν στο νεοφασισμό. Ενισχύονται και ταυτόχρονα ενισχύουν την οικονομική στροφή (βλ. και «πολεμική οικονομία»). Και απλώνουν την επιρροή τους στις κοινωνίες, διαμορφώνοντας την αντίστοιχη κοινωνική συνείδηση, κάτι που αφορά, σε μεγάλη δυστυχώς έκταση, και την εργατική τάξη.
Αντί όλων αυτών στις Θέσεις διατυπώνεται ένας αφορισμός: ο φασισμός είναι γέννημα του καπιταλισμού. Άρα η μόνη απάντηση στο φασισμό είναι η ανατροπή του καπιταλισμού. Να συμφωνήσουμε στη γενική διαπίστωση, αλλά η αστική πολιτική στο σύνολό της είναι φασιστική; Και όλα τα αστικά κόμματα είναι δυνάμει (νέο)φασιστικά;
Προφανώς με αυτό τον τρόπο δεν εξηγείται ούτε το παρελθόν, η στάση της Σοβιετικής Ένωσης και η αντιφασιστική νίκη κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ούτε το παρόν, όπου υπάρχουν αστικές δυνάμεις που δεν είναι φασιστικές και μάλιστα κάποιες εναντιώνονται ενεργητικά.
Στην πολιτική και την κοινωνία αυτό που μπορεί να ισχύει σε τελευταία ανάλυση δεν μπορεί να προβάλλεται ως το κύριο και αποκλειστικό στην τρέχουσα πραγματικότητα. Κι αυτό που είναι στρατηγικός στόχος δεν μπαίνει ως πρώτη επιλογή της τακτικής, γιατί καταντάει όχι μόνο αναποτελεσματικό αλλά συχνά και γραφικότητα.
Σε όλο το κείμενο η αναφορά στο νεοφασισμό είναι τρεις φορές, μόνο και μόνο προκειμένου να ασκηθεί κριτική σε εκείνους που μιλούν γι’ αυτό και οι οποίοι, σύμφωνα με τις Θέσεις, ουσιαστικά ετοιμάζουν αντιφασιστικά μέτωπα, τα οποία είναι ο τρόπος για να παραδώσουν το λαϊκό κίνημα στην αστική τάξη, όπως και στο παρελθόν. Καθώς ο φασισμός είναι γέννημα του καπιταλισμού δεν χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ως ιδιαίτερο φαινόμενο.
Δεν μπορούμε να παρακάμψουμε την αναφορά στα αντιφασιστικά μέτωπα του παρελθόντος, ούτε στην ανάγκη συγκρότησής τους στο σήμερα. Η συγκρότηση μετώπων είναι συστατικό στοιχείο όχι μόνο της τακτικής αλλά και της στρατηγικής των κομμουνιστικών κομμάτων, τόσο στη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία όσο και στην πράξη σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Έτσι συγκροτήθηκε και το ΕΑΜ. Το γεγονός ότι κομμουνιστικά κόμματα, όπως το ελληνικό το 1944, δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν πότε αλλάζει ο χαρακτήρας του μετώπου και είναι αναγκαία η μεταβολή των στόχων του, δεν σημαίνει πως πρέπει να καταργηθούν τα μέτωπα.
Στις Θέσεις, λοιπόν, αναφέρεται χαρακτηριστικά, στην κριτική προς τα άλλα Κομμουνιστικά Κόμματα, πως τα κόμματα που έχουν την άποψη των σταδίων, «αντιμετωπίζουν επίσης τον φασισμό ως κάποια “εκτροπή από την αστική δημοκρατία” και όχι ως γέννημα-θρέμμα του καπιταλισμού, (και) είναι επιρρεπή σε μια “αντιφασιστική” ρητορική, που μεταφράζεται σε αντιλήψεις περί “αντιφασιστικών μετώπων”, “αντιφασιστικού πολέμου”, τις οποίες αξιοποιούν αστικές δυνάμεις και κυβερνήσεις για να προωθήσουν τους στόχους τους…» (σ. 18).
(Ας σημειωθεί εδώ η παραβίαση του λογικού σχήματος, άλλο αν ο φασισμός είναι εκτροπή από την αστική δημοκρατία, και άλλο αν είναι γέννημα, που είναι, του καπιταλισμού).
Αμέσως πιο κάτω γίνεται άλλη μια αναφορά, πως οι κομμουνιστές «δεν αποσπούν την αντιπολεμική και αντιφασιστική πάλη από την πάλη ενάντια στον καπιταλισμό… Απορρίπτουν τον κάλπικο “αντιφασισμό” και τα διάφορα “αντιφασιστικά μέτωπα”, που χρησιμοποιούν αστικές και οπορτουνιστικές δυνάμεις για τον εγκλωβισμό στους σχεδιασμούς τους» (σ. 19).
Λίγο πιο κάτω και η τρίτη και τελευταία αναφορά. Εκεί το δάχτυλο των θέσεων δείχνει προς τις αριστερές και κομμουνιστικές ομάδες και κινήσεις εντός της χώρας μας. Οι κομμουνιστές λοιπόν αντιπαλεύουν «τον ρεφορμισμό-οπορτουνισμό και τη ναζιστική-φασιστική δράση» (σ. 38).
Θα προσέξει κανείς πως το μέτωπο κατά του οπορτουνισμού προηγείται εκείνου κατά του νεοφασισμού.
Το ερώτημα προκύπτει σχεδόν αυτόματα. Αν η ανατροπή του καπιταλισμού είναι η μόνη λύση για την απόκρουση του φασισμού (που είναι σε τελευταία ανάλυση), τότε και η αποτροπή του φασισμού είναι ανατροπή (ή έστω στρατηγική ήττα) του καπιταλισμού. Γιατί λοιπόν να μην ξεκινήσουμε με τον αντιφασισμό (και με στρατηγικό ορίζοντα τον αντικαπιταλισμό) που είναι πιο προσιτή και άμεση και πιο δημοφιλής πολιτική; Ερωτήματα τέτοιου φαύλου κύκλου προκαλούνται από τέτοιες ασάφειες και στρατηγικές ανακρίβειες, όπως αυτές των Θέσεων.
- Σήμερα στον κόσμο, σύμφωνα με τις Θέσεις, διεξάγονται δυο περιφερειακοί ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι. Ο ένας είναι στην Ουκρανία, ο άλλος στη Μέση Ανατολή.
Όσον αφορά την Ουκρανία, τραβάει την προσοχή η αναφορά στα «περιβόητα γεγονότα της πλατείας Μαϊντάν, που στηρίχτηκαν από τμήμα των ουκρανικών αστικών δυνάμεων καθώς και από την ΕΕ, το ΝΑΤΟ και άλλα καπιταλιστικά κράτη και οδήγησαν στην πραξικοπηματική ανατροπή της ουκρανικής κυβέρνησης» (σ. 12).
Εδω είναι αξιοσημείωτα, μια λέξη και μια παράλειψη.
Η λέξη είναι «στηρίχτηκαν». Όταν όλοι ξέρουμε πως δημιουργήθηκαν, σε στενή σύνδεση μεταξύ των μυστικών υπηρεσιών και των πολιτικών πιέσεων της «Δύσης», με τις νεοφασιστικές ομάδες και μέρος της αστικής τάξης της χώρας.
Η παράλειψη: Δεν αναφέρεται καθόλου ο ρόλος των ΗΠΑ. Μπορεί να περιληφθεί απλώς στο «άλλα καπιταλιστικά κράτη»; Η παγκόσμια κοινή γνώμη ξέρει πως η Βικτόρια Νούλαντ, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ τότε, είχε εγκατασταθεί στο Κίεβο και διηύθυνε τις επιχειρήσεις μαζί με τον τότε πρεσβευτή στο Κίεβο, γνωστό σ’ εμάς, Τζέφρι Πάϊατ. Και είναι πασίγνωστη η τηλεφωνική συνομιλία με ανώτατο αμερικανό αξιωματούχο που διέρρευσε και δεν διαψεύστηκε ποτέ «γ… της Ευρωπαίους». Δεν έπεσαν στην αντίληψη της ΚΕ αυτά τα περιστατικά;
Όσον αφορά τη Μέση Ανατολή οι Θέσεις θεωρούν πως ο χαρακτήρας του πολέμου είναι ιμπεριαλιστικός, όπως λέγεται: «Ο ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας του πολέμου στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, ο αστικός χαρακτήρας της Χαμάς και της Παλαιστινιακής Αρχής, δεν ακυρώνει το δίκαιο της πάλης του Παλαιστινιακού λαού και των άλλων λαών της περιοχής…» (σ. 14).
Αλήθεια τι χαρακτήρα έχει ο πόλεμος από την πλευρά των Παλαιστινίων; Είναι εθνικοαπελευθερωτικός, όπως περίπου περιγράφεται, αλλά δεν ονομάζεται, έστω με την ηγεσία της αστικής τάξης; Ή είναι ιμπεριαλιστικός, όπως τιτλοφορείται, και σύρονται οι Παλαιστίνιοι σ’ αυτόν, υπηρετούντες αλλότρια σχέδια; Αυτή η αντίφαση δεν έχει καμιά διαλεκτική χροιά. Είναι απλώς ένα νέφος απροσδιοριστίας.
- Υπό το πρίσμα αυτό χρειάζεται να δούμε μια ακόμη επισήμανση. «Καμία περιοχή δεν μένει έξω από τους σφοδρούς ανταγωνισμούς, όπως δείχνουν οι κινήσεις Τραμπ απέναντι στον Καναδά, στο Μεξικό, στον Παναμά και τη Βενεζουέλα, τη στιγμή που η τελευταία προωθεί εδαφικές αξιώσεις σε βάρος της Γουιάνας για την πετρελαιοπαραγωγό περιοχή του Εσεκίμπο» (σ. 16).
Αυτή η ιδιαίτερη αναφορά στις διεκδικήσεις της Βενεζουέλας (οι οποίες μάλιστα δεν είναι ακριβώς έτσι, όπως αναφέρεται) τι θέλει να υπονοήσει; Όταν γράφονταν οι Θέσεις οι απειλές Τραμπ κατά της χώρας και του λαού της καθώς και ο αποκλεισμός ήταν πραγματικότητα, αλλά δεν είχε γίνει η επέμβαση. Η οποία όμως ήταν προ των πυλών. Με βάση αυτή τη Θέση πρέπει να χαρακτηρίσουμε την αντίθεση ενδοαστική και έναν πόλεμο ενδοϊμπεριαλιστικό; Οπότε καταλαβαίνουμε και τη χλιαρή αντίδραση της ηγεσίας του ΚΚΕ στην επιδρομή.
- Ο πόλεμος. Γίνεται εκτενής αναφορά στην πολεμική ρητορεία, αλλά και προετοιμασία της ΕΕ για πόλεμο, καθώς και τη στροφή προς την «πολεμική οικονομία». Θα περίμενε κανείς πως από αυτές τις επισημάνσεις θα προέκυπτε ως μείζον καθήκον του κινήματος η συγκρότηση ενός αντιπολεμικού μετώπου. Ή έστω όχι μετώπου, γιατί είναι επικίνδυνη λέξη με τάσεις… προς την αστική (και ιμπεριαλιστική) πολιτική, τουλάχιστον κινητοποιήσεων, δράσης, πάλης κ.λπ. Πολύ περισσότερο που υπάρχει και αναφορά στον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου.
Τίποτα τέτοιο δεν προκύπτει. Στα «Απαιτείται» περιγράφεται η διεθνιστική αλληλεγγύη, η ενίσχυση της συνεργασίας με άλλα ΚΚ και η υπενθύμιση, που αποκαλύπτει το γιατί:
«Δεν αποσπούν (τα ΚΚ) την αντιπολεμική και αντιφασιστική πάλη από την πάλη ενάντια στον καπιταλισμό, που γεννά τον πόλεμο και τον φασισμό…». Άρα
οποιαδήποτε προσπάθεια να παλέψουμε εναντίον του πυρηνικού πολέμου, που θα σημάνει προφανώς γενικευμένη καταστροφή, ανθρώπων και πόρων, είναι αποπροσανατολιστική, γιατί προέχει η μάχη για την ανατροπή του καπιταλισμού, και μέσω αυτής θα έλθει η αποτροπή του πολέμου (αν θα έχουμε προλάβει)!
Και εν τω μεταξύ προέκυψε η κλιμάκωση των Αμερικανικών απειλών, προς Ιράν, Κούβα, Γροιλανδία, Κολομβία κ.λπ. και το φάντασμα του πολέμου, έγινε πολύ ορατό. Απέναντι σε αυτό, και πάλι αμηχανία. Τον πόλεμο τον γεννάει ο καπιταλισμός και η αποτροπή του πολέμου θα γίνει με την ανατροπή του καπιταλισμού!.. Διαφεύγουμε από το παρόν προβάλλοντας το μέλλον;
- Η ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών περιγράφεται επίσης με εξαιρετική ρηχότητα. Καμία προσπάθεια να διερευνηθούν τα νέα δεδομένα που δημιουργεί, τόσο όσον αφορά τις δυνατοτήτες για την ανθρωπότητα, σε τομείς όπως η υγεία και άλλοι, και το πως διαστρέφονται εξ αιτίας των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων, αλλά και όσον αφορά τις δυνατότητες που δημιουργούν για το κεφάλαιο όχι γενικά, αλλά σε τομείς όπως η εργασία και οι εργασιακές σχέσεις, η ιδεολογία και ο πολιτισμός, η κοινωνική ενσωμάτωση τμημάτων της νεολαίας και των εργαζομένων.
Συμπερασματικά. Πρόκειται, δυστυχώς, για ένα κείμενο ρηχό, περιγραφικό, χωρίς δυνατότητα διείσδυσης στις κύριες πολιτικές τάσεις και τη διαμόρφωση της σύγχρονης κοινωνικής συνείδησης. Και συνεπώς χωρίς τη δυνατότητα να διαμορφώσει μια πειστική πολιτική και κοινωνική απάντηση.
Βέβαια τα ζητήματα που τίθενται εδώ είναι τα κρίσιμα ερωτήματα που καλείται να απαντήσει το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα, τεράστια όσο και το επαναστατικό εγχείρημα. Γεγονός που επιτάσσει τη συστράτευση όλων των κομμουνιστικών δυνάμεων για τη μελέτη και κατανόηση της νέας εποχής του καπιταλισμού και τη διαμόρφωση του προγράμματος, του κινήματος, του μετώπου και του κόμματος αυτής της νέας εποχής.
