Οι μήνες Απρίλης – Μάης του 1945 είναι οι μήνες ιστορικών εξελίξεων στη γειτονική Ιταλία που επιδρούν στην καθημερινή συμπεριφορά πολιτών ακόμη και σήμερα. Εξελίξεις που οδηγούν σε κρίσιμα πολιτικά συμπεράσματα για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς και δη της κομμουνιστικής.
Μιλάνο, 29 Απρίλη 1945
Σε ένα βενζινάδικο της πόλης, κρεμόντουσαν ανάποδα από ένα δοκό, τα πτώματα του Μουσολίνι, της Κλάρας Πετάτσι και ορισμένων πρωτοκλασάτων φασιστών. Το κράτος «Σαλό», που είχε ιδρύσει το επιτελείο Μουσολίνι στη Βόρεια Ιταλία με την προτροπή και βοήθεια του Χίτλερ και με το εμφαντικό όνομα «Ιταλική Κοινωνική Δημοκρατία», δεν υπήρχε πλέον.
Είχαν προηγηθεί η γενική απεργία των εργαζομένων στο Τορίνο στις 18 Απρίλη και στη συνέχεια στο Μιλάνο και στη Γένοβα.
«Κάτω το 12ωρο και ο καταραμένος πόλεμος!» Αυτά ήταν τα συνθήματα των απεργών. Οι απεργοί καταλαμβάνουν τα εργοστάσια με πυρήνα εκείνα της Fiat. Το αντάρτικο γιγαντώνεται. Τον Απρίλη του 1945 ο ένοπλος αντάρτικος στρατός ήταν περισσότεροι από 150 χιλιάδες. Μαζί του απλώνεται ένα δίκτυο από επιτροπές λαϊκής απελευθέρωσης. Οι παρτιζάνοι καταλαμβάνουν την μία πόλη μετά την άλλη. O φασισμός πέφτει σε όλη την Ιταλία.
Τότε ήταν που εμφανίζονται οι «Παρτιζάνικες Δημοκρατίες» στα βουνά της Ιταλίας (ήδη από το καλοκαίρι του 1944 υπήρχαν τρεις: του Μοντεφιορίνο, της Κάρνια και της Όσολα). Η ιστορική εξέγερση της Φλωρεντίας ήταν ακόμα ένα δείγμα αυτής της δυναμικής.
Σε αυτή τη δίνη των γεγονότων οι ένοπλοι εργάτες – παρτιζάνοι της FIAT πήραν από το γραφείο του το Βαλέτα, το γενικό διευθυντή της FIAT, για να τον εκτελέσουν. Ο Βαλέτα, όπως το αφεντικό του ο μεγαλοβιομήχανος Ανιέλι, υπηρετούσε τους φασίστες και ταυτόχρονα είχε ανοίξει επαφές και με τους Συμμάχους και με την Αντίσταση.
Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή λοιπόν τα πράγματα αλλάζουν φορά. Αντί του τουφεκισμού του Βαλέτα – που με άνωθεν εντολή ματαιώθηκε – με απόφαση της ιστορικής συνεδρίασης της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΙ στο Σαλέρνο, ο Παλμίρο Τολιάτι, ο ηγέτης του πανίσχυρου Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας, ύστερα από διαβουλεύσεις με τον Δημητρώφ (ηγέτη της Διεθνούς και στενού συνεργάτη του Στάλιν), υπουργοποιείται στην υπό τον ντε Γκάσπαρι αστική κυβέρνηση.
Το ΚΚΙ συμμετέχει στην κυβέρνηση.
Οι ιταλοί παρτιζάνοι αφοπλίζονται και η «προσωρινή αρχή της Βόρειας Ιταλίας» (προσωρινή κυβέρνηση της αντίστασης) διαλύεται και παραδίνεται στη νέα κεντρική κυβέρνηση.
Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που και στην Ελλάδα το ΚΚΕ τέθηκε υπό την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου και οι Έλληνες αντάρτες αφοπλιζόταν και παρέδιναν τα όπλα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο οι Ιταλοί παρτιζάνοι αφοπλίζονται και η ηγεσία τους συμμετέχει στην αστική κυβέρνηση, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και οι γάλλοι ΜΑΚΙ αφοπλίζονται και το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα συμμετείχε το 1944 στην υπό το στρατηγό Ντε Γκολ αστική (προσωρινή) κυβέρνηση.
Ο συμφωνίες του Δεκέμβρη του 1944 ήταν ο ιταλικός Λίβανος, ήταν η ιταλική Καζέρτα και Βάρκιζα σε κοινή συσκευασία.
Σ’ αυτές τις συνταρακτικές εξελίξεις υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 45 χιλιάδες παρτιζάνοι και αντιστασιακοί έχασαν τη ζωή τους σε μάχες ή δολοφονήθηκαν από τους φασίστες του «Σαλό» ή τους Γερμανούς ναζί.
Είναι φανερό πως η ενιαία αυτή πολιτική – αφοπλισμός παρτιζάνων, συμμετοχή στις εθνικές κυβερνήσεις- προϋποθέτει την ύπαρξη ενιαίου πολιτικού κέντρου χάραξης αυτής της πολιτικής.
Με δεδομένο λοιπόν πως η κομουνιστική διεθνής είχε διαλυθεί το 1943, το μοναδικό κέντρο που μπορούσε να παίξε αυτόν το ρόλο λόγω του πολιτικού του κύρους ήταν το υπό τον Στάλιν ΚΚΣΕ.
Οι εξελίξεις έκτοτε είναι γνωστές.
Στην Ελλάδα ειδικά το ΚΚΕ έχει κάνει μια πολιτική στροφή και «βλέπει» θετικά τον Στάλιν.
Αυτή η μετατόπιση προς τον «Σταλινισμό» δημιουργεί μάλιστα την ψευδαίσθηση μιας προς τα αριστερά μετατόπισης.
Την ίδια στιγμή οι ίδιοι – οργανώσεις και αγωνιστές -που στρέφονται θετικά προς το Στάλιν, ασκούν ισχυρή (και δικαιολογημένη) πολεμική προς τον ιταλικό ιστορικό συμβιβασμό και το γαλλικό συνοδοιπόρο του. Που ως πυρήνα της πολιτικής του είχε την εγκατάλειψη της επανάστασης και τη συμμετοχή των κομμουνιστών σε αστικές κυβερνήσεις ώστε – όπως ισχυριζόταν -να επιδράσουν θετικά από τα μέσα. Αλλά όπως η Πράξη έδειξε αντί της επιμέρους, έστω, θετικής επίδρασης, αυτό που συνέβη ήταν η διάλυση τους και η δραματική υποχώρηση του εργατολαίκού κινήματος.
Πώς γίνεται λοιπόν να είσαι ταυτόχρονα και με τα δυο; Να βρίσκεσαι ευνοϊκά τοποθετημένος προς το υπό τον Στάλιν ΚΚΣΕ που υποχρέωσε τα ισχυρότερα ΚΚ της Ευρώπης να συμμετέχουν σε αστικές κυβερνήσεις και ταυτόχρονα να στρέφεσαι πολεμικά εναντίον του ιστορικού συμβιβασμού –που πρεσβεύει το ίδιο; Πολύ περισσότερο όταν η ίδια η Ιστορία έχει δείξει πως μόνο δυο πολιτικά κόμματα, το κινέζικο και το Γιουγκοσλάβικο, που δεν υπάκουσαν στην τότε πολιτική του ΚΚΣΕ, και συνέχισαν τον ένοπλο αγώνα ως τη νίκη, μόνο αυτά νίκησαν τότε;
Μήπως πρέπει να δούμε σε ιστορικό βάθος τις εξελίξεις με κριτήριο τη χάραξη μιας νικηφόρας σύγχρονης διαδρομής προς το επιθυμητό μέλλον της ανθρωπότητας;
Μήπως θα πρέπει να δεχτούμε πως ο άνθρωπος «είναι» και ταυτόχρονα «γίνεται»;
Και επομένως και ο Στάλιν «είναι» ένα σπουδαίος επαναστάτης αλλά καθώς το καθεστώς στην ΕΣΣΔ σιγά – σιγά μετατρεπόταν στο αντίθετο του και ο ίδιος «γίνεται» το αντίθετό του;
Μήπως δηλαδή βρισκόμαστε ενώπιον ενός άγνωστου μέχρι πρότινος ζητήματος κατά το οποίο το καθεστώς που προέκυψε από την Οκτωβριανή Επανάσταση από ένα σημείο και μετά μετεξελισσόταν σε ένα ιστορικά πρωτότυπο εκμεταλλευτικό καθεστώς στο οποίο η νέα κυρίαρχη τάξη, δίχως να έχει ιδιόκτητα μέσα παραγωγής – και εδώ έγκειται η πρωτοτυπία – αποσπά και ιδιοποιείται πλεόνασμα, εκμεταλλεύεται την εργατική τάξη στο όνομα της οποίας και επί της οποίας δρα; Και σε αυτή τη διαδρομή όλα και όλοι αλλάζουν, ανάμεσα τους και ένας σπουδαίος επαναστάτης όπως ο Στάλιν;
Έτσι κι αλλιώς όταν συμβαίνουν απότομες και βαθιές πολιτικές και θεωρητικές ρήξεις αυτές για μεγάλα διαστήματα χαρακτηρίζουν την πράξη και τις αναλύσεις εξακολουθώντας να τροφοδοτούν συζητήσεις και να μεταμορφώνουν συλλογικά και ατομικά πολιτικά υποκείμενα.
