Όπως αποδεικνύεται κάθε φορά που ωριμάζουν γεγονότα, οι αγώνες της μνήμης δεν είναι μια βυζαντινολογική αναμόχλευση του παρελθόντος, ούτε νοσταλγία εκείνων που έχουν ανεπανόρθωτα προσβληθεί από την αίγλη των περασμένων γεγονότων. Είναι οι αγώνες για να προβληθούν στο παρόν οι αναμετρήσεις που έγιναν χρόνια ώστε να ερμηνευτούν και να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα αυτών που συμβαίνουν σήμερα. Η ιστορία δεν ήταν ποτέ νεκρή, και δεν είναι ούτε σήμερα πολύ περισσότερο.
Τα τελευταίως συμβαίνοντα με το Πολυτεχνείο 73 και την 53η επέτειό του, κυρίως οι αποφάσεις του κυβερνητικού πρύτανη, καταχωρίζονται σε αυτή τη συλλογιστική και υποδηλώνουν με εμφατικό τρόπο τη σημασία του, και ως ιστορικού συμβάντος και ως επετείου. Επισημαίνουν επίσης και την υποχώρηση όλων εμών, δηλ. εκείνων που θέλουν να υπερασπιστούν όχι μόνο την ανάμνηση αλλά την επικαιρότητά του, να αποτρέψουν τις επιβουλές και να περιφρουρήσουν το χώρο και την ιστορία από τους εξωτερικούς και εσωτερικούς, ετερόκλητους ή αυτόκλητους επίβουλους. Οπότε η βία, όπως εκφράζεται, είτε με τις απειλές και απαγορεύσεις της αστυνομίας και του πρύτανη είτε με επιθέσεις, είτε κρατική είτε κινηματική, παράγει αποτελέσματα που φαίνεται δύσκολο να αποτρέψουμε ή να ανατάξουμε στο παρόν. Αυτός είναι ένας τρόπος να υπονομευθούν τα γεγονότα και οι επιθυμίες τους.
Συνεπώς, δικαιούμαι κάποιες περαιτέρω σκέψεις. Έχουν γραφτεί πολλά ενδιαφέροντα βιβλία και άλλα κείμενα για το Πολυτεχνείο 73, αλλά σε όλα σχεδόν υπάρχει μια ένταση στην προσπάθεια να αποδειχθεί πως η μία στάση ή άλλη, η μία γραμμή ή η άλλη ήταν καλή ή κακή. Τα βιβλία και τα άρθρα αναδεικνύουν την ατομική συνεισφορά του κάθε συγγραφέα είτε (και) το ομαδικό εγώ της κίνησης ή της οργάνωσης στην οποία συμμετείχε. Εμού συμπεριλαμβανομένου.
Μπορώ να εξαιρέσω εκείνα που αποδίδουν μόνο αφηγήσεις συμμετεχόντων ή το βιβλίο του Ιερώνυμου Λύκαρη, που εστιάζει στις δικογραφίες των δικών και σε άλλα ντοκουμέντα σχετικά με νεκρούς, τραυματίες και στην ανθρωπογεωγραφία της εξέγερσης. Και μπορώ να εξάρω το πολύτιμο κείμενο του Κώστα Τζιαντζή που κάνει ουσιαστική και σε βάθος εκτίμηση των πολιτικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών της.
Με βάση αυτή την παρατήρηση, καθώς το «Πολυτεχνείο» βαδίζει ήδη στο δεύτερο μισό του αιώνα ζωής του, καλό είναι να αρχίσουμε να στρέφουμε την προσοχή μας και τα αναλυτικά εργαλεία μας, ακόμα και τις προσωπικές αφηγήσεις, πρωτίστως στο συλλογικό εμείς.
Διότι με τον τρόπο που προανέφερα οι αφηγήσεις αναιρούν τη συναίρεση στο συλλογικό και εν τέλει το βασικό χαρακτηριστικό της εξέγερσης. Αλλά και κάθε εξέγερσης. Όπου συναίρεση σημαίνει όχι ότι εκλείπουν οι διακρίσεις των διαφορετικών πολιτικών προτάσεων και «γραμμών», αλλά ότι οι «γραμμές» και η ορθότητά ή το λάθος τους δικαιώνονται ανάλογα με την ικανότητά τους να ενταχθούν στο συνολικό, να λιώσουν εντός του, να δώσουν το χρώμα, τη γεύση και την έντασή τους σ’ αυτό και να συνεισφέρουν στη συνέχεια τόσο στο παρόν της εξέγερσης όσο και στο μέλλον της, στη διάρκειά της στο χρόνο, είτε νικήσει είτε όχι. Μόνο έτσι προετοιμάζονται οι νεώτερες γενιές για τις εξεγέρσεις που θα κάνουν.
Η «γραμμή» της εξέγερσης του Πολυτεχνείου ήταν ακριβώς αυτές οι συναιρέσεις, που διαμορφώνονταν με την αντιπαράθεση «γραμμών» και ατόμων, με την αλληλοδιείσδυση επιχειρημάτων και σκέψεων και, κυρίως, με την επίδραση των γεγονότων. Όλα αυτά χωνεύονταν σε μια συλλογική επεξεργασία. Η εξέλιξη των πραγμάτων επιβαλλόταν με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά και επέβαλε και τις αποφάσεις και τις επιλογές.
Αυτή ήταν η ουσιαστική ευελιξία και προσαρμοστικότητα της εξέγερσης, και των ενωτικών προθέσεων που διατυπώνονταν από όλους ή σχεδόν όλους.
Η ΚΝΕ τότε θεωρούσε πως δεν έχουν ωριμάσει ακόμη οι συνθήκες για μια μεγάλη κατάληψη και πως όσα γίνονταν ήταν, ή έπρεπε να είναι, προκαταρκτικές διεργασίες για μια μεγάλη και καλά οργανωμένη έκρηξη που θα ακολουθούσε το επόμενο διάστημα. Κι έτσι το βράδυ της Τετάρτης έμενε σε κατάσταση αναμονής. Αλλά το Πολυτεχνείο ήταν γεμάτο κνίτες και μέλη της αντι-ΕΦΕΕ, με αποτέλεσμα η πρώτη συντονιστική επιτροπή που εκλέχτηκε να είναι κατά πλειοψηφία από μέλη της αντι-ΕΦΕΕ. Την Πέμπτη το πρωί τα γεγονότα είχαν πάρει την τροπή τους. Μια εξέγερση δεν διαλέγεις πότε θα ξεσπάσει. Η ορμή αναπτύσσεται ακόμη κι αν οι συνθήκες δεν είναι ακόμη έτοιμες. Αυτό το πληρώνει βέβαια, στη συνέχεια, αλλά έτσι είναι τα ηφαίστεια. Το πότε θα εκραγούν δεν αποφασίζεται, αρκεί μόνο να παρατηρείς τη συγκέντρωση των κρίσιμων εκρηκτικών υλικών. Κι όταν εκραγούν παρασύρουν τα πάντα, χώματα, πέτρες, σίδερα και αμφιβολίες.
Το ίδιο, έντονη συζήτηση αναπτυσσόταν για τον τρόπο απαγκίστρωσης. Κι όσο γινόταν η συζήτηση να μείνουμε-να φύγουμε, τόσο συγκεντρωνόταν κόσμος στα πέριξ του Πολυτεχνείου και στο κέντρο της Αθήνας. Μέχρι που τα τανκς έλυσαν, ή κορύφωσαν, το «δράμα».
Κονοτολογίς, επειδή ξαναμπαίνουμε σε ιστορική εποχή όπου ο λαός διεκδικεί να ξαναβγεί στο προσκήνιο και οι εξεγέρσεις είναι μπροστά μας, καλά είναι να κάνουμε σε βάθος μελέτη των παρελθόντων συμβάντων, του «Πολυτεχνείου» συμπεριλαμβανομένου, μακριά από συναισθηματικές επικυρώσεις, ώστε να είμαστε, ή να είναι εκείνοι που θα τις κάνουν, καλύτερα ενημερωμένοι και εξοπλισμένοι.
Ίσως, ξεκινώντας από τη βασική αρχή πως οι πρωτοπορίες δεν ορίζονται αλλά επιβάλλονται από τα γεγονότα. Και οι ηγεμονίες δεν είναι ορισμός αλλά ανάδειξη στην πράξη.
