Η πλειοψηφία των νέων δημοσιογράφων που εισέρχεται στην δημοσιογραφία φαντάζεται το επάγγελμα όπως θα έπρεπε να είναι: Να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, να δίνει φωνή σε όσους δεν έχουν φωνή και να ελέγχει την εξουσία. Ωστόσο, τα λιγοστά μέσα ενημέρωσης και λιγοστοί δημοσιογράφοι που επιμένουν σε αυτή τη δημοσιογραφία δέχονται έναν «πόλεμο» κατασυκοφάντησης, απειλούνται με αγωγές Slapp (Strategic Lawsuits Against Public Participation ή Στρατηγικές Αγωγές Ενάντια στη Συμμετοχή του Κοινού) που στόχο έχουν να φιμώσουν την αλήθεια, ή μάλλον τα γεγονότα. Η συγκεντροποίηση των μέσων σε λίγα χέρια όσων εξυπηρετούν συμφέροντα του κεφαλαίου ή είναι οι ίδιοι μέρος του έρχεται τα τελευταία πολλά πλέον χρόνια να εντείνει την κατάσταση.
Σε αυτό το τοπίο τα media αλλάζουν, η μετάβαση από τον έντυπο Τύπο στο διαδίκτυο προτεραιοποιεί την ταχύτητα έναντι της αξιοπιστίας, της εξακρίβωσης των στοιχείων και του ρεπορτάζ που αποκαλύπτει και φέρνει στο φως τις πιο σκοτεινές συναλλαγές. Το SEO και η «αγάπη» για την Google είναι πιο σημαντικά από το περιεχόμενο. Περιεχόμενο πάνω στο οποίο πολλές φορές μπορεί να μην έχεις καν λόγο ως δημοσιογράφος ακόμη και στην περίπτωση που υπογράφεις ένα θέμα. Μπορεί να μην έχεις λόγο στο ύφος γραφής που υιοθετείς, στη φωνή των ρημάτων ή ακόμη και στην έμφαση ή απόκρυψη μιας συγκεκριμένης πτυχής ενός θέματος. Διότι όλα τα μέσα ακολουθούν μία γραμμή. Έτσι η Ελλάδα καταλήγει να έχει μια από τις τελευταίες θέσεις στην ελευθερία του Τύπου (89η το 2025).
Την ίδια ώρα, η κρίση πέρασε «από πάνω» και από τα ΜΜΕ, αποδιαρθρώνοντας κάθε κεκτημένο δικαίωμα, διαλύοντας την έννοια των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των συλλογικών νικών. Η εξειδίκευση στο ρεπορτάζ που γνώριζε κανείς ή καμιά σε βάθος αντικαταστάθηκε από το «λίγο απ’ όλα» και «τα πάνω-πάνω». Οι εργαζόμενοι και εργαζόμενες έγιναν πολυεργαλεία. Λίγη ροή, λίγο ρεπορτάζ, λίγα social media, λίγες συνεντεύξεις, λίγα εμπορικά. Άνθρωποι «πολυεργαλεία». Και οι Κυριακές; Απλήρωτες. Οι υπερωρίες; Απλήρωτες. Τα εκτός έδρας; Απλήρωτα. Θες να ξεφύγεις από τη ροή για να τρέξεις ένα θέμα; Εκτός ωραρίου… χωρίς αμοιβή.
Η δυσμενής μεταβολή των όρων εργασίας μας παντού σε κάθε πεδίο, η συνεχής και η συλλογική κατοχύρωση των δικαιωμάτων μας πουθενά. Ο μόνος δρόμος να κατακτήσει κανείς ένα καλύτερο μισθό ή τα στοιχειώδη δικαιώματά του, είναι ο ατομικός, διότι για τον κλάδο δεν έχει υπογραφεί Συλλογική Σύμβαση Εργασίες σχεδόν 20 χρόνια τώρα.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα τα τελευταία χρόνια έχει κάτι αρχίσει να σιγοβράζει ξανά στον κλάδο. Η οργή αντικατέστησε τη μεμψιμοιρία, συντάκτες και συντάκτριες συμμετείχαν μαζικά στις απεργίες με κεντρικό αίτημα την υπογραφή κλαδικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας και τη συλλογική προστασία των δικαιωμάτων τους. Χωρίς, όμως, τον φορέα που θα τους προστάτευε. Η ΕΣΗΕΑ (Ένωση Συντακτών της Αθήνας) δεν ήταν πουθενά όταν τα «μαγαζιά» έσπαγαν τις απεργίες. Δεν εκλήθη κανένας διευθυντής που δούλεψε κανονικά στην απεργία, όπως προβλέπει το καταστατικό της Ένωσης. Ψιλά γράμματα όμως. Όταν στο ίδιο «σωματείο» βρίσκεται αυτός που απολύει με αυτόν που απολύεται, ελάχιστα μπορούμε να περιμένουμε.
Η διοίκηση, που αποτελείται ουσιαστικά από τις δυνάμεις της Νέας Δημοκρατίας και του ΣΥΡΙΖΑ – ξέρετε, του κόμματος που χρωστάει πάνω από πέντε μισθούς στους εργαζόμενους της Αυγής και στο Κόκκινο – κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τους εργοδότες, με τους εκδότες. Κι αν τυχόν απολυθεί κάποιος συνάδελφος «σφυρίζει αδιάφορα» και στην καλύτερη να δημοσιεύσει κάποια ανακοίνωση με την οποία γνωστοποιεί ότι «ανησυχεί».
Πού είναι όλοι αυτοί όταν απολύονται δημοσιογράφοι; Πού είναι όλοι αυτοί που υπέκλεψαν τα προσωπικά στοιχεία, τηλέφωνα και e-mail των συναδέλφων τους για να τους ζητάνε την ψήφο τους στην ΕΣΗΕΑ, όταν οι συνάδελφοί τους απολύονταν; Έκαναν «Media Council» με καναλάρχες και κυβέρνηση.
Πού είναι όλοι αυτοί όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος απειλεί με μήνυση δημοσιογράφο επειδή του υποβάλει ερώτηση και επανέρχεται σε αυτή όταν δεν απαντά συγκεκριμένα;
Κόντρα στις πελατειακές σχέσεις των δυνάμεων που κάνουν κουμάντο στην ΕΣΗΕΑ και που δεν λογοδοτούν πουθενά δημοσίως και όσα κάνουν στις πλάτες των εργαζομένων του κλάδου, υπάρχει και άλλος δρόμος. Υπάρχουν φωνές που δεν συμβιβάζονται και παλεύουν για κάθε λέξη σε κάθε άρθρο κι ας χάνουν κάθε φορά αυτή τη μάχη. Μόνο και μόνο για να την ξαναδώσουν σε κάθε λέξη στο επόμενο άρθρο. Υπάρχουν φωνές ενοχλητικές που είναι σε κάθε απεργία στο δρόμο, ζητώντας κλιμάκωση του αγώνα για ανθρώπινους ρυθμούς εργασίας, ελευθερία του Τύπου και δημοσιογραφία για την κοινωνία και όχι για τα συμφέροντα των από πάνω.
Αυτές οι φωνές αντηχούν μέσα από την Πρωτοβουλία για την Ανατροπή στα ΜΜΕ, ένα συνδικαλιστικό σχήμα που δίνει καθημερινά τη μάχη στους χώρους δουλειάς για να πάψουν οι χώροι εργασίας μας να είναι χώροι που μας «πνίγουν» και μας οδηγούν στα όρια της εξάντλησης. Η ψήφος στο συνδικαλιστικό αυτό σχήμα, όμως, δεν είναι εντολή ανάθεσης, αλλά κουλτούρα συμμετοχής και μίας άλλης αντίληψης για το σωματείο που χρειάζεται ο κλάδος. Για να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας, γιατί κανείς δεν θα μας χαριστεί, γιατί συλλογικά μπορούμε να μπούμε σφήνα σε έναν μαύρο συσχετισμό δύναμης που μας θέλει πειθήνιους.
