Η Τετάρτη 14 Ιανουαρίου στη Βολιβία σφραγίστηκε από μια μεγάλη εργατική επιτυχία. Μετά από μαζικές απεργίες, διαδηλώσεις και συγκρούσεις η κυβέρνηση υποχώρησε, με έμμεσο έστω τρόπο, από την απόφασή της να διακόψει τις επιδοτήσεις στα καύσιμα. Συγκεκριμένα η απόφαση μεταξύ συνδικάτων (Κέντρο Βολιβιανών Εργατών – Bolivian Workers’ Center, COB) και κυβέρνησης προβλέπει την εφαρμογή μιας σειράς αντισταθμιστικών μέτρων, όπως αυξήσεις στους μισθούς και κοινωνικές παροχές που αντισταθμίζουν τις νέες τιμές στα καύσιμα. Ο βασικός μισθός αυξάνεται από τα 2.750 μπολιβιάνος (395 δολάρια ΗΠΑ) στα 3.300 (474 δολάρια ΗΠΑ), ενώ οι μαθητές και οι ηλικιωμένοι θα λάβουν σημαντικά επιδόματα. Η εργατική επιτυχία στην Βολιβία επιβάλει να ξαναδούμε τις πολιτικές αντιπαραθέσεις υπό το φόντο της ταραχώδους πολιτικής ιστορίας της χώρας των Άνδεων
🇧🇴 Victory for Bolivia’s unions after 5 days of all out general strike + weeks of mobilization. Govt has agreed to repeal neoliberal decree 5503.
Unions agreed to fuel subsidy cuts, but forced removal of privatization & wider austerity. Strike continues until President signs. https://t.co/om5iHIYb5p pic.twitter.com/OLEc0hNLR1
— Ollie Vargas (@Ollie_Vargas_) January 12, 2026
Ο αγώνας της Βολιβίας για πλήρη ανεξαρτησία από την Ισπανία ξεκίνησε ουσιαστικά το 1809 και διήρκεσε σχεδόν 16 χρόνια. Το ανεξάρτητο κράτος της δημοκρατίας της Βολιβίας ιδρύθηκε στις 6 Αυγούστου του 1825 από τον Σιμόν Μπολίβαρ.
Μετά τη Βενεζουέλα, ο Τραμπ δεν απειλεί μόνο τις Κολομβία, Μεξικό και Κούβα αλλά και υπόρητα απευθύνεται και στη Βολιβία.
Η σχέση μεταξύ των αποπειρών πραξικοπήματος στη Βολιβία και των Ηνωμένων Πολιτειών χαρακτηρίζεται από μια μακρά ιστορία παρεμβάσεων, η οποία τροφοδοτεί τη σύγχρονη ρητορική και τις θεωρίες συνωμοσίας έως και τις αρχές του 2026.
Δεκαετίες του 1960 και του 1970 στη Βολιβία
Μεταξύ 1963 και 1964, οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν μυστική χρηματοδότηση, κυρίως μέσω της CIA, για να επηρεάσουν την πολιτική της Βολιβίας.
Η χρηματοδότηση υποστήριξε ηγέτες που ήταν φιλικοί προς τις ΗΠΑ και στήριξε ένα στρατιωτικό πραξικόπημα τον Νοέμβριο του 1964, με επικεφαλής τον στρατηγό Rene Barrientos Ortuno, εναντίον του εκλεγμένου προέδρου Victor Paz Estenssoro. Το πραξικόπημα ήταν επιτυχές και ανάγκασε τον Paz Estenssoro να αυτοεξοριστεί.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν σταμάτησαν να παρεμβαίνουν στη Βολιβία.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Ουάσιγκτον είχε στο στόχαστρό της μια άλλη αλλαγή καθεστώτος. Αυτή τη φορά, ο στόχος ήταν ο Πρόεδρος Juan Jose Torres, ο οποίος είχε αναλάβει την εξουσία το 1970 και είχε εθνικοποιήσει πολλές αμερικανικές εταιρείες στη χώρα.
Σύμφωνα με την επίσημη ιστορία του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο πρέσβης των ΗΠΑ στη Λα Παζ, τον Ιούνιο του 1971, ενημέρωσε την Ουάσιγκτον ότι έπρεπε να υποστηρίξει τους αντιπάλους του Τόρες. Ο Λευκός Οίκος ζήτησε κρυφά και έλαβε 410.000 δολάρια (3,3 εκατομμύρια δολάρια σε σημερινές τιμές) σε αυτό που οι επικριτές εντός της κυβέρνησης περιέγραψαν ως «χρήματα πραξικοπήματος» για να χρηματοδοτήσει στρατιωτικούς ηγέτες και πολιτικούς ηγέτες που εναντιώνονταν στον Τόρες.
Δύο μήνες αργότερα, ο ανώτερος στρατιωτικός αξιωματικός Ούγκο Μπάνζερ ηγήθηκε ενός επιτυχημένου πραξικοπήματος εναντίον του Τόρες. Οι ΗΠΑ συνέχισαν να χρηματοδοτούν την κυβέρνηση του Μπάνζερ, η οποία κυβέρνησε μέχρι το 1978. Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, ο Μπάνζερ θα επέστρεφε ξανά στην εξουσία, αφού κέρδισε τις εκλογές του 1997.
Η Απόπειρα του Ιουνίου 2024 και η Στάση των ΗΠΑ
Στις 26 Ιουνίου 2024, σημειώθηκε μια σύντομη αλλά δραματική απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος:
Γεγονότα: Στρατιωτικές μονάδες με τεθωρακισμένα οχήματα, υπό την ηγεσία του στρατηγού Χουάν Χοσέ Σούνιγα (Juan José Zúñiga), κατέλαβαν την πλατεία Μουρίγιο στη Λα Πας και εισέβαλαν στο προεδρικό μέγαρο.
Αντίδραση: Ο Πρόεδρος Λουίς Άρσε (Luis Arce) αντιμετώπισε προσωπικά τον Σούνιγα μέσα στο μέγαρο, διατάσσοντάς τον να αποσύρει τα στρατεύματα. Μετά τον διορισμό νέας στρατιωτικής ηγεσίας, οι στρατιώτες αποχώρησαν και ο Σούνιγα συνελήφθη.
Αμφισβήτηση: Ο Σούνιγα ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος ο Άρσε του ζήτησε να σκηνοθετήσει την επίθεση για να αυξήσει τη δημοτικότητά του («αυτοπραξικόπημα» ή autogolpe). Ο πρώην πρόεδρος Έβο Μοράλες, αρχικά υποστηρικτής του Άρσε, υιοθέτησε αργότερα αυτή την εκδοχή, βαθαίνοντας το ρήγμα στο κυβερνών κόμμα MAS.
Επίσημη Διάψευση: Μετά την αποτυχημένη απόπειρα του στρατηγού Σούνιγα τον Ιούνιο του 2024, ο Λευκός Οίκος και η αμερικανική πρεσβεία στη Λα Πας διέψευσαν κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή, δηλώνοντας ότι οι κατηγορίες είναι «ψευδείς».
Καταδίκη: Οι ΗΠΑ καταδίκασαν την κινητοποίηση των στρατιωτικών μονάδων και κάλεσαν σε «ηρεμία και αυτοσυγκράτηση», στηρίζοντας τη συνταγματική τάξη.
Θεωρίες και Αφηγήματα: Παρά τις διαψεύσεις, κυκλοφόρησαν αφηγήματα που ήθελαν τις ΗΠΑ να ενορχηστρώνουν το πραξικόπημα για να ελέγξουν τα αποθέματα λιθίου της Βολιβίας ή λόγω της προσέγγισης της χώρας με την ομάδα BRICS (Ρωσία, Κίνα).
Πολιτική Μετάβαση και Εκλογές 2025
Μετά από μια περίοδο έντονης οικονομικής κρίσης και εσωτερικών συγκρούσεων στο αριστερό κόμμα MAS μεταξύ των στρατοπέδων Άρσε και Μοράλες έγιναν τα ακόλουθα:
Εκλογές τον Οκτώβριο 2025: Οι εκλογές σηματοδότησαν το τέλος σχεδόν δύο δεκαετιών σοσιαλιστικής διακυβέρνησης. Νικητής αναδείχθηκε ο κεντροδεξιός υποψήφιος Ροντρίγκο Πας (Rodrigo Paz), ο οποίος επικράτησε στον δεύτερο γύρο με 54,96% έναντι του Χόρχε «Τούτο» Κιρόγα.
Μεταβίβαση Εξουσίας: Η ορκωμοσία του νέου προέδρου έγινε ειρηνικά στις 8 Νοεμβρίου 2025, τερματίζοντας προσωρινά τους φόβους για νέες βίαιες ανατροπές.
Ιστορικό υπόβαθρο παρεμβάσεων
Η καχυποψία του λαού της Βολιβίας προς τις ΗΠΑ βασίζεται σε τεκμηριωμένα ιστορικά γεγονότα:
Δεκαετίες 1960-1970: Οι ΗΠΑ υποστήριξαν οικονομικά και πολιτικά τα προαναφερόμενα στρατιωτικά πραξικοπήματα, όπως αυτό του Ρενέ Μπαριέντος (1964) και του Ούγκο Μπάνσερ (1971), με στόχο την ανατροπή αριστερών ηγετών.
Υπόθεση Έβο Μοράλες: Ο Μοράλες – ο μοναδικός ιθαγενής πρόεδρος της Βενεζουέλας – έχει επανειλημμένα κατηγορήσει την Ουάσιγκτον για την ανατροπή του το 2019, ισχυριζόμενος ότι οι ΗΠΑ επεδίωκαν την πρόσβαση στους φυσικούς πόρους της χώρας. (ιδιαίτερα στους εκτεταμένους πόρους λιθίου, αλατιού και βωξίτη).
Τρέχουσα Κατάσταση (Ιανουάριος 2026)
Διπλωματική ψυχρότητα: Οι δύο χώρες δεν έχουν ανταλλάξει πρεσβευτές από το 2008, όταν ο Μοράλες απέλασε τον Αμερικανό πρεσβευτή με την κατηγορία της συνωμοσίας.
Νέα κυβέρνηση: Μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου 2025, η νέα κυβέρνηση του Ροντρίγκο Πας θεωρείται πιο φιλική προς τις ΗΠΑ, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις από τις αριστερές δυνάμεις που φοβούνται επιστροφή στην αμερικανική επιρροή.
Ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν στη στήριξη της δημοκρατικής σταθερότητας, η ρητορική περί «αμερικανικού δακτύλου» παραμένει κεντρικό εργαλείο πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό της Βολιβίας.
Εσωτερική κρίση: Η νέα κυβέρνηση του Ροντρίγκο Πας αντιμετωπίζει ήδη εσωτερικές ρωγμές, ειδικά στη σχέση του προέδρου με τον αντιπρόεδρο Έντμαν Λάρα.
Οικονομική πίεση: Το 2026 θεωρείται έτος-ορόσημο για την οικονομία, καθώς η χώρα πρέπει να ξεκινήσει την αποπληρωμή ομολόγων ύψους 1,85 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ τα συναλλαγματικά αποθέματα είναι σχεδόν εξαντλημένα.
Κοινωνικές εντάσεις: Οι υποστηρικτές του Μοράλες παραμένουν ενεργοί και η οικονομική δυσπραγία συνεχίζει να τροφοδοτεί διαμαρτυρίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέες πολιτικές αλλαγές.
Έτσι οι κοινωνικές εντάσεις στη Βολιβία παραμένουν σε κρίσιμο σημείο στις αρχές του 2026, τροφοδοτούμενες από την οικονομική κρίση και τις πρόσφατες μεταρρυθμίσεις της νέας κυβέρνησης. Οι πιο χαρακτηριστικές είναι:
Διαδηλώσεις για την κατάργηση των επιδοτήσεων (Ιανουάριος 2026)
Η πιο πρόσφατη εστία έντασης είναι η απόφαση του νέου κεντροδεξιού προέδρου, Ροντρίγκο Πας, να τερματίσει τις επιδοτήσεις στα καύσιμα που ίσχυαν για δύο δεκαετίες και να μειώσει την παραγωγή κόκας σε συνεργασία με την dea.
Συγκρούσεις: Την πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου 2026, μεταλλωρύχοι και εργαζόμενοι πραγματοποίησαν μαζικές πορείες στη Λα Πας. Σημειώθηκαν βίαιες συγκρούσεις με την αστυνομία, η οποία έκανε χρήση δακρυγόνων και σφαιρών από καουτσούκ για να εμποδίσει τους διαδηλωτές να εισβάλουν στην κεντρική πλατεία κοντά στο Κογκρέσο.
Αίτια: Η κατάργηση των επιδοτήσεων οδήγησε σε άμεση αύξηση των τιμών, επιδεινώνοντας τον πληθωρισμό που είχε ήδη φτάσει το 25% το 2025.
Οικονομική απόγνωση και ελλείψεις
Η κοινωνική αναταραχή συνδέεται άμεσα με την κατάρρευση των δημόσιων οικονομικών:
Έλλειψη δολαρίων και καυσίμων: Η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη συναλλάγματος, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εισαγωγή επαρκών καυσίμων και βασικών αγαθών. Οι πολίτες σχηματίζουν τεράστιες ουρές στα πρατήρια, ενώ οι τιμές των τροφίμων (κρέας, λάδι, αυγά) έχουν διπλασιαστεί ή τριπλασιαστεί.
Ανεργία και ύφεση: Η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 2,4% το πρώτο εξάμηνο του 2025, η χειρότερη επίδοση από τη δεκαετία του 1980, αυξάνοντας την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Πολιτική πόλωση
Παρά την εκλογή νέας κυβέρνησης τον Οκτώβριο του 2025, η χώρα παραμένει διχασμένη:
Σύγκρουση Άρσε – Μοράλες: Η διαμάχη μεταξύ του πρώην προέδρου Έβο Μοράλες και του απερχόμενου Λουίς Άρσε προκάλεσε παραλυτικά μπλόκα στους δρόμους το προηγούμενο έτος, με απώλειες εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων.
Αντιδράσεις στις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις: Οι υποστηρικτές του Μοράλες και οι αυτόχθονες οργανώσεις βλέπουν τις περικοπές δαπανών (έως και 30% για το 2026) και τις φοροαπαλλαγές για τους πλούσιους ως απειλή για τα κοινωνικά κεκτημένα.
Διεθνές πλαίσιο
Η κατάσταση στη Βολιβία επηρεάζεται και από τις περιφερειακές εντάσεις. Στις αρχές Ιανουαρίου 2026, σημειώθηκαν διαδηλώσεις αλληλεγγύης προς τη Βενεζουέλα μετά από την στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ, γεγονός που ενίσχυσε το αντι-αμερικανικό αίσθημα σε τμήματα της βολιβιανής κοινωνίας.
