Μια ανασκόπηση των Τεμπών 2025-2026
Καθώς φτάσαμε στην 28η Φλεβάρη του 2026, η απόσταση από εκείνη την πάνδημη συγκέντρωση του 2025 δεν μετριέται μόνο σε ημερολογιακές ημέρες, αλλά σε μια βαθιά, επώδυνη μετατόπιση του κοινωνικού και πολιτικού αναβρασμού.
Η περσινή επέτειος, δύο χρόνια μετά το έγκλημα, υπήρξε μια στιγμή σπάνιας κοινωνικής ομοφωνίας. Το σύνθημα «Θέλουμε οξυγόνο και μας το στερείτε» δεν ήταν απλώς μια αναφορά στις τελευταίες στιγμές των θυμάτων μέσα στα συντρίμμια, αλλά μια μεταφορά για μια ολόκληρη κοινωνία που ένιωθε να ασφυκτιά κάτω από το βάρος της κρατικής (δολοφονικής) αμέλειας και της θεσμικής συγκάλυψης.
Εκείνη η συγκέντρωση είχε τα χαρακτηριστικά μιας λαϊκής αγανάκτησης που μετέτρεψε το πένθος σε πολιτική δίκη, απαιτώντας δικαιοσύνη απέναντι σε ένα σύστημα που φαινόταν να αποσυντίθεται.
Έναν χρόνο μετά, το τοπίο έχει μεταβληθεί αρκετά, όχι απαραίτητα προς την κατεύθυνση της κάθαρσης, αλλά προς εκείνη της σύνθετης αποσάθρωσης και της απόπειρας κανονικοποίησης του τραύματος. Στο εσωτερικό του συλλόγου συγγενών, η ενότητα του 2025 έδωσε τη θέση της σε μια πολυδιάσπαση που αντανακλά τις ευρύτερες πολιτικές αντιθέσεις της χώρας.
Η μορφή της Μαρίας Καρυστιανού, που πέρυσι λειτούργησε ως το απόλυτο σύμβολο του ηθικού αναστήματος, πέρασε μέσα από τις συμπληγάδες της κομματικής ταυτότητας. Η απόφασή της να δημιουργήσει αυτόνομο πολιτικό φορέα προκάλεσε τριγμούς, καθώς η προσέγγιση σε συντηρητικά ή και αντιδραστικά ακροατήρια (με αναφορές στην Εκκλησία και κατακριτέες θέσεις για το προσφυγικό ή τις αμβλώσεις) αποξένωσε ένα σημαντικό κομμάτι της προοδευτικής βάσης που την στήριξε. Αυτή η εξέλιξη αποτέλεσε μια ακόμη ήττα για την παραδοσιακή και τη ριζοσπαστική Αριστερά, η οποία, παρά τις προσπάθειές της, απέτυχε παταγωδώς να ηγεμονεύσει στο κίνημα, να εγκολπωθεί τη λαϊκή οργή και να τη μετατρέψει σε ένα συνεκτικό αντικαπιταλιστικό και ταξικό αίτημα για ριζική αλλαγή.
Την ίδια στιγμή, είδαμε την άνοδο και την επακόλουθη αμφισβήτηση μορφωμάτων όπως η «Πλεύση Ελευθερίας». Η Ζωή Κωνσταντοπούλου επιχείρησε να καταστεί ο αποκλειστικός κοινοβουλευτικός εκφραστής του κινήματος, λειτουργώντας ως το «κόμμα των Τεμπών».
Ωστόσο, η δυναμική αυτή άρχισε να φθίνει καθώς ο αγώνας μετατοπίστηκε από τις δικαστικές αίθουσες και τα έδρανα της Βουλής σε πιο ωμές, βιωματικές μορφές δράσης. Η περίπτωση του Πάνου Ρούτση και η απεργία πείνας του μπροστά στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη υπενθύμισε στην κοινωνία ότι η δικαίωση δεν περνά πάντα μέσα από την πολιτική επικοινωνία, αλλά μέσα από την πάλη και την επιμονή στο δρόμο. Η ομάδα «Μέχρι Τέλος» και η δράση ανθρώπων όπως ο Παύλος Ασλανίδης – ο οποίος διατήρησε έναν λόγο πιο καθαρό, κινηματικό και πολιτικοποιημένο, συνδέοντας το έγκλημα των Τεμπών ακόμα και με διεθνή ζητήματα αλληλεγγύης, όπως π.χ. στην Παλαιστίνη – δημιούργησαν έναν τρίτο πόλο απέναντι στη «φιλοκυβερνητική» μετριοπάθεια ορισμένων συγγενών (Πλακιάς) και στην κομματική μορφοποίηση άλλων (Καρυστιανού).
Στο τεχνικό και θεσμικό επίπεδο, η κυβέρνηση επιχείρησε μια επικοινωνιακή αντεπίθεση που αγγίζει τα όρια του εμπαιγμού. Τρία χρόνια μετά, η παρουσίαση μιας εφαρμογής GPS για τα τρένα ως δήθεν καινοτομία ασφαλείας αποτελεί την απόλυτη ομολογία αποτυχίας. Σε μια εποχή που ο ευρωπαϊκός σιδηρόδρομος κινείται με συστήματα ETCS, η ελληνική πραγματικότητα των δύο μόλις ζευγών δρομολογίων την ημέρα στον άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη, την διαδρομή όπου όταν πριν από 20 χρόνια το δίκτυο ήταν η ραχοκοκαλιά της χώρας, προκαλεί οργή και αγανάκτηση.
Η στρατηγική της κυβέρνησης κινήθηκε στον άξονα της αποσύνδεσης, με το δυστύχημα να παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα παθογενειών δεκαετιών, ενώ ταυτόχρονα να εξαπολύεται μια επιχείρηση αποδόμησης των προσώπων που ηγούνται του αγώνα, με υπαινιγμούς για εργαλειοποίηση του πόνου.
Η διαφορά ανάμεσα στην 28η Φλεβάρη του 2025 και τη φετινή είναι ποιοτική. Πέρυσι κυριάρχησε η έκρηξη, το τραύμα που ζητούσε άμεση εκτόνωση. Φέτος κυριαρχεί η μνήμη ως πολιτική συνείδηση. Η κοινωνία μπορεί να φαίνεται κουρασμένη ή αποξενωμένη από τις εσωτερικές συγκρούσεις των συλλόγων, όμως η δυσπιστία απέναντι στο κράτος έχει πλέον παγιωθεί. Το ερώτημα δεν είναι πια αν θα τιμωρηθούν κάποιοι υπεύθυνοι ο σταθμάρχης, αλλά αν το ελληνικό κράτος είναι δομικά ικανό να εγγυηθεί την ανθρώπινη ζωή ή αν λειτουργεί ως ένας μηχανισμός διαρκούς διακινδύνευσης προς όφελος των εργολάβων και της πολιτικής επιβίωσης.
Η φετινή συγκέντρωση δεν θα έχει τον αυθορμητισμό των εκατομμυρίων που κατέβηκαν πέρυσι υπό το κράτος του σοκ από τα νέα ντοκουμέντα των εκρήξεων και των κραυγών για οξυγόνο. Θα είναι όμως μια συγκέντρωση εκείνων που πιο συνειδητοποιημένα αρνούνται την κανονικοποίηση του εγκλήματος.
Η μετάβαση από το «δεν έχουμε οξυγόνο» στο «δεν ξεχνάμε τους δολοφόνους» σηματοδοτεί την ωρίμανση μιας οργής που δεν σβήνει με επικοινωνιακά τεχνάσματα ή GPS εφαρμογές. Το 2026, η διεκδίκηση για δημόσιες και ασφαλείς συγκοινωνίες παραμένει το κεντρικό επίδικο μιας χώρας που παλεύει να βρει την αξιοπρέπειά της πάνω στις ράγες της ατιμωρησίας.
