Η επιλεκτική και επιθετική συνεργασία 3+1 χωρών
Στις 12 Ιούνη, οι ΗΠΑ, η Κύπρος, η Ελλάδα και το Ισραήλ, στα πλαίσια της συνεργασίας των 3+1, υπέγραψαν στο Χιούστον Διακήρυξη Πρόθεσης για τη δημιουργία του Eastern Mediterranean Energy Center (EMEC), με έδρα το Πανεπιστήμιο Rice.
Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει συνεργασία σε θέματα ανάπτυξης φυσικού αερίου, υποδομών LNG, ενεργειακών δικτύων, ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών, νέων τεχνολογιών, καθώς και ερευνητικές και εκπαιδευτικές δράσεις.
Από τη συμφωνία αυτή έλειπε πάλι επιδεκτικά και επιλεκτικά η Τουρκία.
Σύμφωνα με την κοινή δήλωση, το νέο κέντρο αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας των τεσσάρων χωρών στους τομείς της ενεργειακής ασφάλειας, των υποδομών, της καινοτομίας και των επενδύσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, υλοποιώντας παράλληλα στόχους του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act του 2019.
Ως μία από τις πρώτες δράσεις, οι χώρες συμφώνησαν στη σύσταση ομάδας εργασίας για την κυβερνοασφάλεια και τη φυσική προστασία των κρίσιμων υποδομών.
Σύμφωνα με την Κοινή Δήλωση, τα αρμόδια Υπουργεία των τεσσάρων χωρών συμφώνησαν να πραγματοποιήσουν την επόμενη υπουργική συνάντηση στο Ισραήλ σε εύθετο χρόνο.
Καταμεσής λοιπόν της γενοκτονικής πολιτικής της κυβέρνησης Νετανιάχου, η ελληνική κυβέρνηση, έτσι δίχως αρχές και όρια, «θα τρώει και θα πίνει» στο Τελ Αβίβ.
Για την ιστορία, να θυμίσουμε πως η Ελλάδα, λόγω των παραδοσιακών δεσμών της με τον αραβικό κόσμο, ήταν η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που το 1947 ψήφισε εναντίον της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ. Και παρόλο που τον Μάρτιο του 1949 η Ελλάδα αναγνώρισε de facto το Ισραήλ, οι διπλωματικές σχέσεις των Αθηνών με το Τελ Αβίβ δεν αποκαταστάθηκαν πλήρως παρά μόνο το 1990, αναπτύσσοντας όμως παράλληλα διπλωματικές σχέσεις με την PLO και τους Παλαιστίνιους.
«Η de jure αναγνώριση του Ισραήλ, δήλωνε ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, έγινε διότι η ελληνική κυβέρνηση επιθυμεί να συμβάλλει στην προώθηση του πνεύματος συνδιαλλαγής, που είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση και εδραίωση της ειρήνης στην περιοχή. Η ελληνική κυβέρνηση, πρόσθετε τότε ο Έλληνας πρωθυπουργός, δεν αναγνωρίζει την προσάρτηση ή την κατοχή εκ μέρους του Ισραήλ των αραβικών εδαφών, που κατέλαβε το 1967».
Αλλά από τότε από το 1990 ως σήμερα, λες και πέρασαν αιώνες πολιτικής.
Τι συμβαίνει λοιπόν; Δεν είναι η Ελλάδα ανάδελφο κράτος και η Τουρκία δεν είναι η πρώτη στο χαρέμι των ΗΠΑ; Οι αντιλήψεις αυτές εμφιλοχωρούν κατά κόρο στα αστικά επιτελεία και χρωματίζουν συχνά πυκνά τον (επικίνδυνο) πατριωτισμό διαφόρων ρευμάτων της αριστεράς αλλά δεν έχουν, ιστορική, οικονομική ή γεωπολιτική βάση.
Εν αρχή λοιπόν είναι η Τουρκία και η Ελλάδα. Αλλά ποια Τουρκία, ποια Ελλάδα;
Η Τουρκία εκείνη, που όπως η Ελλάδα, ήταν χώρα μεσαίου επιπέδου στην καπιταλιστική αλυσίδα ή η πραγματική, η σημερινή Τουρκία;
Στην Τουρκία, ειδικά μετά το 1980, οι αλλαγές, ποσοτικές και ποιοτικές ιστορικών διαστάσεων, αντιστρέφουν την οικονομική και πολιτική κατάσταση. Αλλαγές οι οποίες την μετακίνησαν προς το χορό των χωρών ανώτερου πλέον επιπέδου ανάπτυξης με τάσεις μάλιστα μεταπήδησης προς το χώρο των υπερδυνάμεων.
Οι αλλαγές αυτές αποκαλύπτονται και κατανοούνται σαφέστερα αν τις παρακολουθήσουμε ειδικά στην περιοχή της Ανατολίας, εκεί γύρω από την Άγκυρα.
Η Ανατολία, σε αντίθεση με την πλούσια και ανεπτυγμένη περιοχή γύρω από τα τούρκικα παράλια της Μεσογείου, με την ακτογραμμή των 1.600 χιλιομέτρων, ήταν οικονομικά καθυστερημένη και με κυρίαρχο το θρησκευτικό και δη το ισλαμικό ρεύμα. Εντός του ισλαμικού θρησκευτικού ρεύματος – όπως εξάλλου και στο χριστιανικό – αναπτύχθηκε ένα φονταμενταλιστικό ρεύμα που ως έννοια και ως κίνημα κύριο χαρακτηριστικό έχει την τυφλή υπακοή στις «αιώνιες» θρησκευτικές αλήθειες, αρχές και παραδόσεις, τις οποίες οι φονταμενταλιστές θέτουν υπεράνω των νόμων και των δικαιωμάτων των πολιτών.
Αλλά η περιοχή της Ανατολίας είναι ταυτόχρονα σταυροδρόμι προς τις Ασιατικές Αγορές. Παράλληλα διακρίνεται για το πολυάριθμο φτηνό εργατικό δυναμικό. Γι’ αυτό και μεγάλες γαλλικές και γερμανικές εταιρείες (πάνω από 450 γαλλικές και πάνω από 500 γερμανικές πλέον) εγκαταστάθηκαν βαθμιαία στην περιοχή αυτή.
Στην αρχή αυτών των ευρωπαϊκών επενδύσεων μικρές βιοτεχνίες, καθαρά τούρκικες, αναπτύχθηκαν σαν στεφάνι γύρω από την Πεζό, την Μερσεντές κ.λπ.
Στην πορεία όμως το τούρκικο αυτό μικρομεσαίο κεφάλαιο δυνάμωνε και δημιούργησε ισχυρές εταιρείες είτε με αμιγώς τούρκικα κεφάλαια είτε με συμπράξεις. Μία στις 5 εταιρείες μεταξύ των 500 μεγαλύτερων εταιρειών της Τουρκίας (στοιχεία της DEIK) αποτελεί πλέον σύμπραξη με γαλλική εταιρεία¹.
Τα Τούρκικα και μικτά αυτά δυναμικά κεφάλαια της Ανατολίας σιγά – σιγά ηγεμονεύουν του τούρκικου «κοσμικού» κεφαλαίου που εδρεύει στα παράλια της Τουρκίας και αποτελεί τον υλικό πυρήνα του Κεμαλισμού. Συμπαρασύρουν δε μαζί τους μεγάλα κοινωνικά στρώματα με έντονες παραδοσιακές πεποιθήσεις (θρησκευτικές, πολιτιστικές κ.λπ.).
Τα δυναμικά στρώματα αυτά είναι λοιπόν που συγκροτούν πλέον την κοινωνική και οικονομική βάση του ανερχόμενου ΑΚΡ. Εκεί λοιπόν στηρίζεται, κυρίως, και ο σύγχρονος δυναμικός νεο – οθωμανισμός που εκφράζει ο Ερντογάν, το ΑΚΡ και η τούρκικη εθνικιστική ακροδεξιά.
Δεν είναι επομένως δύσκολο να κατανοήσουμε γιατί στην Τουρκία υπάρχουν δυο πολιτικά ρεύματα: ένα του δυτικού εκσυγχρονισμού και ένα μουσουλμανικού προσανατολισμού (με τις αναμεταξύ τους αλληλεπιδράσεις) που προσωποποιείται με τη διαρκή μαντήλα της γυναίκας του Ερντογάν κατά τις κοινές δημόσιες εμφανίσεις τους και τις διαρκείς αναφορές στον Αλλάχ των Τούρκων πολιτικών παραγόντων..
Αυτή λοιπόν η οικονομική ανάπτυξη που συντελέσθηκε στην Ανατολία, προστιθέμενη στην ήδη ανεπτυγμένη «μεσογειακή Τουρκία» μετέτρεψε την Τουρκία σε ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα ανώτερου πλέον επιπέδου η οποία προωθεί αυτοτελώς, πρωτίστως, τη δικιά της οικονομική και γεωπολιτική «Μεγάλη Ιδέα».
Γι’ αυτό και αναπτύσσει ειδικές σχέσεις με όλες τις τουρκόφωνες χώρες γύρω από την πετρελαιοφόρα περιοχή της Κασπίας (Αζερμπαϊτζάν, Καζαχστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν) αλλά και της Βαλκανικής. Αναβαθμίζει τον πολιτικό και στρατιωτικό ρόλο της στις παραπάνω περιοχές αναδεικνυόμενη σε μεγάλη περιφερειακή δύναμη, ισότιμη σχεδόν συνομιλήτρια των ηγεμονικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.
Περιορισμός αλλά και στήριξη ταυτόχρονα
Μια τέτοια απρόσκοπτη επέκταση όμως θα οδηγούσε μαθηματικά σε μετατροπή της Τουρκίας σε υπερδύναμη. Και ακριβώς γι’ αυτό «πρέπει» να περιοριστεί, από τους ίδιους τους ιμπεριαλιστές συμμάχους και ανταγωνιστές της, σε περιφερειακή καπιταλιστική δύναμη, ισχυρή μεν περιφερειακή δε.
Αυτή την περιοριστική πολιτική ασκούν μέσω των επιλεκτικών συμμαχιών στην περιοχή αλλά και μέσω του Κουρδικού ζητήματος κυρίως οι ΗΠΑ αλλά και – δίχως να την ευνοούν ανοιχτά – η Ρωσία και η Κίνα. Σε αυτή την περιοριστική πολιτική προσχωρεί σαν το κολλητήρι και η ελληνική αστική πολιτική της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και του Τσίπρα.
Το ΑΚΡ και ο Ερντογάν εκφράζουν την τάση επέκτασης και ανάπτυξης του Τούρκικου καπιταλισμού. Αυτή η τάση επέκτασης είναι ο νέο – οθωμανισμός των τουρκικών κυβερνήσεων που αναζητά «ζωτικό χώρο». Εξ ου και το άνοιγμα προς την Αφρική που ξεκίνησε ορμητικά την περίοδο 2003 – 2017 και συνεχίζεται. (Την περίοδο αυτή ο Ερντογάν επισκέφθηκε 28 αφρικάνικες χώρες, οι τούρκικες επενδύσεις εξαπλασιάστηκαν (από 100 εκ δολ. σε 6,5 δισ. το 2017), άνοιξαν επιπλέον 29 πρεσβείες για να φτάσουν τις 41 το 2017.
Ο τούρκικος αυτός νέο οθωμανισμός συνθέτει μια επικίνδυνη κατάσταση για τα δικαιώματα και τις ανάγκες τόσο για τον ελληνικό και τον τούρκικο, όσο και τους λαούς της περιοχής.
Η επεκτατική αναζήτηση ζωτικού χώρου από την Τουρκία, με ισχυρό το οικονομικοκοινωνικό υπόβαθρο και ισχυρά τα γεωστρατηγικά ερείσματα, βρίσκεται γενικά σε ανταγωνισμό με τις τάσεις και τα συμφέροντα του ελληνικού καπιταλισμού στην περιοχή των Βαλκανίων και ευρύτερα και στο Αιγαίο ειδικά σε ευθεία αντίθεση. Κατά τον ανταγωνισμό αυτόν δεν είναι μόνο η Τουρκία που ασκεί επιθετική πολιτική, είναι και η Ελλάδα.
Σε αντίθεση όμως με τον τούρκικο καπιταλισμό, ο ελληνικός δεν μπορεί να προτάξει μια αυτοτελή, σχετικά πάντα, επιθετική πολιτική. Κι αυτό επειδή από το 1990 και μετά η Ελλάδα αν και δεν ηττήθηκε στρατιωτικά, καταρρέει οικονομικά.
Στο κλασικό του έργο «Η Άνοδος και η Πτώση των Μεγάλων Δυνάμεων» ο ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Yale, Paul Kennedy, υποστήριξε ότι η διεθνής ισχύς δεν καθορίζεται μόνο από στρατούς και συμμαχίες, αλλά από τη μακροχρόνια σχετική οικονομική δυναμική. Όταν μια χώρα αυξάνεται ταχύτερα από μια άλλη, η ισορροπία ισχύος μετατοπίζεται – ακόμη κι αν καμία δεν καταρρεύσει απολύτως. Υπό αυτό το πρίσμα, η καπιταλιστική Ελλάδα δεν κατέρρευσε απόλυτα· κατέρρευσε οικονομικά σε σχέση με τον αντίστοιχο ανταγωνιστή της στην περιοχή.
Όταν η «Τουρκία» επενδύει στη βιομηχανία, αυξάνει τον πληθυσμό και διευρύνει την αγορά της, η «Ελλάδα» εστιάζει κυρίως σε υπηρεσίες και κατανάλωση. Βαριά βιομηχανία η Τουρκία; Καφετέριες – τουρισμό η Ελλάδα που τον ονομάζει μάλιστα βαριά βιομηχανία της χώρας!
Αυτή η πτώση οδηγεί στο να εκδηλώνεται πλέον η ελληνική επιθετικότητα και η διαπάλη για τη (συν)εκμετάλλευση των ορυκτών κοιτασμάτων του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου μόνο μέσω συμμαχικών σχηματισμών και υπό την ηγεμονία του ισχυρού. Εξ ου και η διαρκής επίκληση, από τις ελληνικές κυβερνήσεις, της ΕΕ και της Γαλλίας, του ΝΑΤΟ και των Αμερικάνων ή οι συμμαχίες με Ισραήλ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Αίγυπτο – με τα πλέον στρατοκρατικά και αμερικανόστροφα καθεστώτα της περιοχής – υπό τις ευλογίες του Μητσοτάκη του ΠΑΣΟΚ και του Τσίπρα.
ΑΟΖ. Ο αυτοεξευτελισμός είναι τέλειος
Στο όνομα ασαφειών του δικαίου της θάλασσας (που ισχύει από το 1982) σύμπαντα τα αστικά – και όχι μόνο – ελληνικά κόμματα στην ουσία εκμηδενίζουν σχεδόν το δικαίωμα της Τουρκίας σε ΑΟΖ στην Μεσόγειο με κόλπα που προκαλούν χαμόγελα ειρωνείας. Έτσι ένα σύνολο ελλήνων διεθνολόγων και αρθρογράφων αλλά και κρατικοί παράγοντες επεκτείνουν την ΑΟΖ της Ρόδου έως την ΑΟΖ του Καστελόριζου και αυτήν έως την ΑΟΖ ενός άλλου κράτους, της Κύπρου, και έτσι αποκλείουν πλήρως την Τουρκία από το δικαίωμα για ΑΟΖ σε μια περιοχή 142.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων (πιο πολλά και από της Έκταση της Ελλάδας), εκεί στον τεράστιο κόλπο της Αττάλειας!
Αυτής της λογικής επακόλουθο είναι και η επιχείρηση από τις κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΝΔ να αποκλείσουν την Τουρκία από τη μεταφορά πετρελαίου και αερίου μέσω αυτού του περιλάλητου αγωγού East Mead, δίχως την Τουρκία αλλά με τους 3+1: Ισραήλ, Ελλάδα, Κύπρο και ΗΠΑ, άντε και Αίγυπτο.
Σε ότι αφορά ειδικά τις ΑΟΖ ο αυτο – εξευτελισμός τόσο των τούρκικων όσο και των ελληνικών κυβερνήσεων είναι τέλειος. Περιφέρουν ανά τα διεθνή φόρα και τα ΜΜΕ χάρτες με τούρκικη και ελληνική ΑΟΖ όταν δεν έχουν συνομολογήσει – καθορίσει την ΑΟΖ πράγμα που είναι όρος και προϋπόθεση (σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο) ώστε να αποκτήσουν οι όμορες χώρες ΑΟΖ. Δίχως αμοιβαία προσδιορισμένες Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες προβαίνουν σε ενέργειες στο όνομα των ανύπαρκτων ΑΟΖ!
Εκμεταλλεύονταν διακρατικές συμφωνίες από τις οποίες κατά κανόνα λείπει τεχνηέντως ένας των άμεσα ενδιαφερομένων, π.χ. η συμφωνία Λιβύης – Τουρκίας, για να προτάξουν γελοίες και κυρίως επικίνδυνες διεκδικήσει όπως αυτή κύκλων της Τουρκίας επί της νήσου Γαύδου ή του ελληνικού ισχυρισμού πως τα νησιά έχουν την ίδια επήρεια με τη στεριά στον καθορισμό των ΑΟΖ² Αυτές οι τυχοδιωκτικές πολιτικές αντιλήψεις εμπεριέχουν το σπέρμα του ανεξέλεγκτου πολεμικού επεισοδίου το οποίο πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει αυτοτελώς η Αριστερά και το λαϊκό κίνημα.
Αυτή η σκληρή καπιταλιστική ανάπτυξη τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ελλάδα, απαιτεί την ακόμη πιο βαθιά εκμετάλλευση και ενσωμάτωση του τουρκικού και ελληνικού λαού. Ταυτόχρονα όμως, η αντιλαϊκή νεοφιλελεύθερη πολιτική που ακολουθούν οι δυο κυβερνήσεις οδηγεί σε ρωγμές στη συμμαχία της με τα λαϊκά στρώματα. Το πόσο διευρυμένη θα είναι αυτή η ρωγμή και τι κοινωνική και πολιτική έκφραση θα πάρει αυτή θα εξαρτηθεί από τον υποκειμενικό παράγοντα και τις πρωτοπορίες του.
Η Μέση Ανατολή, ο Καύκασος και η Κασπία, τα Βαλκάνια και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν κορυφαίες «περιοχές αστάθειας», όπου παίχτηκαν και παίζονται τα σενάρια των ανελέητων ανταγωνισμών και των πολεμικών συγκρούσεων, με θύματα τους λαούς και έπαθλο τα κέρδη και τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών των δρόμων των αγορών και των γεωπολιτικών ζωνών επιρροής.
Η Ελλάδα και η Τουρκία, βρίσκονται στο σταυροδρόμι αυτών των αντιθέσεων στα πλαίσιο των οποίων οι δύο χώρες έχουν μακρόχρονη ιστορική πορεία συγκρούσεων κυρίως αλλά και συγκλίσεων ενίοτε.
Επομένως είναι αναγκαίο το ξεδίπλωμα συλλογικού και διεθνικού αγώνα για ειρήνη, δημοκρατία, αυτοδιάθεση, εθνική κυριαρχία, κοινωνική χειραφέτηση για τους λαούς με βάση την ελεύθερη και κυρίαρχη θέληση τους. Είναι η επιδίωξη να αναπτυχθεί ο αγώνας κάθε λαού και να αναχθεί σε κοινό αγώνα για τους λαούς της περιοχής ενάντια στα προνόμια και τη βία του επιτιθέμενου έθνους, την προάσπιση των συνόρων γιατί εντός τους ζουν εργάτες και λαοί. Να αναπτυχθεί αγώνας σε κάθε κράτος και κοινός αγώνας για να μπει τέρμα στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις και τη γενοκτονία των Παλαιστινίων από τον κληρονόμο του Χίτλερ, Νετανιάχου. Να αναπτυχθεί ο κοινός αγώνας για τη διάλυση του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, τη διάλυση όλων των στρατιωτικών βάσεων (αμερικάνικων και ρώσικων) την επιστροφή των φαντάρων εντός των συνόρων.
Είναι η ανάπτυξη της διεθνικής αλληλεγγύης απέναντι στον Παλαιστινιακό, στο Συριακό, και τον Κουρδικό λαό. Είναι η ανάπτυξη κοινού αγώνα των λαών της περιοχής για Κύπρο ενιαία, ανεξάρτητη και ελεύθερη, χωρίς την τούρκικη κατοχή αλλά και δίχως «εγγυητές», για ίσα δικαιώματα ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων. Είναι η ανάπτυξη μαζικού κινήματος (μέσα κι έξω απ’ το στρατό) για την αποτροπή του πολέμου, ο κοινός αγώνας ενάντια στην κλιμάκωση των πολεμικών εξοπλισμών και δαπανών.
Αυτά μπορεί και πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για τη συγκρότηση στόχων – αιτημάτων και συνθημάτων μαζικής απεύθυνσης.
¹ Μεταξύ των εν λόγω κοινών επενδύσεων συγκαταλέγονται αυτές των: Compagnie Fin, Danone, De Camondo, Par Satel, Renault, Carrefour, Lafarge, Promodes, Parcifim, Telecom Mobil, Thomson και Total Gaz
² Η επήρεια νησιών είναι τελικά η προσδιορισμένη ΑΟΖ των νησιών
