Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από ομιλία η οποία εκφωνήθηκε στην Λάρισα την Παρασκευή 13 Μαρτίου 2026 στο πλαίσιο της εκδήλωσης της Πρωτοβουλίας για Δημόσιο, Ασφαλή και Ποιοτικό Σιδηρόδρομο. Στην εκδήλωση επίσης μίλησαν ο Κώστας Γεννιδούνιας, η Ελπίδα Κουτσογιάννη, ο Πάνος Ρούτσι και ο Λεωνίδας Βατικιώτης.
Στις 28 Φεβρουαρίου 2023, ο χρόνος σταμάτησε στα Τέμπη. 57 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους νέα παιδιά, φοιτητές με όνειρα και ελπίδες, δεν έφτασαν ποτέ στον προορισμό τους. Η μετωπική σύγκρουση δύο τρένων στην ίδια γραμμή δεν ήταν απλώς ένα τραγικό δυστύχημα. Ήταν ένα βαθύ ρήγμα στη συλλογική μας συνείδηση. Μια στιγμή που μας ανάγκασε να κοιτάξουμε κατάματα μια σκληρή πραγματικότητα: μια πραγματικότητα όπου η ανθρώπινη ζωή υποτιμάται και όπου η δημόσια ασφάλεια θυσιάζεται στον βωμό του κόστους, της αδιαφορίας και του κέρδους. Το έγκλημα των Τεμπών αποτελεί μια βαθιά και επώδυνη τομή στο κοινωνικό σώμα και αδιαμφισβήτητα αποτελεί πλέον την αφορμή για την εμφάνιση ενός ισχυρού ρεύματος πολιτικής αμφισβήτησης που υπόβοσκε τα τελευταία χρόνια μετά την γενικευμένη απογοήτευση που γέννησε η ήττα του λαϊκού κινήματος στα χρόνια της κρίσης.
Σήμερα βέβαια δεν είμαστε εδώ μόνο για να θρηνήσουμε. Είμαστε εδώ για να αναλύσουμε πώς φτάσαμε ως εκεί. Θα ήθελα λοιπόν να μιλήσω για δύο θέματα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα: το έγκλημα των Τεμπών ως σύμπτωμα ενός νοσούντος συστήματος και την εξαθλίωση και τους κινδύνους που γεννά η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων αγαθών.
Το Έγκλημα ως Σύμπτωμα Εγκατάλειψης
Η σύγκρουση στα Τέμπη αποκάλυψε με τον πιο βίαιο τρόπο ένα σύστημα σχεδιασμένης εγκατάλειψης. Ακούσαμε πολλές φορές για την «κακιά στιγμή» ή για το «ανθρώπινο λάθος». Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: το ανθρώπινο λάθος είναι πάντα μια πιθανότητα. Γι’ αυτό ακριβώς υπάρχουν τα συστήματα ασφαλείας. Για να αποτρέπουν το μοιραίο όταν ο άνθρωπος αστοχεί.
Στα Τέμπη, οι δικλείδες ασφαλείας ήταν ανύπαρκτες. Η έλλειψη του συστήματος τηλεδιοίκησης (ETCS), οι χρόνιες ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού και η πλήρης απουσία συντονισμού δεν ήταν τυχαία γεγονότα. Ήταν το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Ήταν το αποτέλεσμα μιας λογικής που βλέπει τις δημόσιες υποδομές ως «βάρος» για τον προϋπολογισμό, που τις αφήνει σκόπιμα να απαξιώνονται, ώστε στο τέλος να παρουσιαστεί η ιδιωτικοποίηση ως η μοναδική «σωτήρια» λύση.
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω πως στο συγκεκριμένο πόστο της τηλεδιοίκησης για την κεντρική Ελλάδα μέχρι και το 2010 απασχολούνταν περίπου 12 άτομα και με την κινητικότητα του 2010-2012 έμειναν 4. Αντίστοιχη κατάσταση επικράτησε και σε όλα τα πόστα με τελικό αποτέλεσμα ο ΟΣΕ με 11500 εργαζόμενους τη δεκαετία του ΄80 και ’90 να φτάσει σήμερα στους 596 εργαζομένους! Ταυτόχρονα εμφανίστηκαν οι συμβάσεις με μπλοκάκι ως η βασική μορφή πρόσληψης με όλα τα παρατράγουδα.
Οι εργαζόμενοι στον σιδηρόδρομο είχαν προειδοποιήσει. Με εξώδικα, με ανακοινώσεις, με κινητοποιήσεις. Έλεγαν ξεκάθαρα: «Θα γίνει ατύχημα». Κι όμως, οι φωνές τους πνίγηκαν στη σιωπή των υπουργικών γραφείων και των βουλευτικών εδράνων. Όταν η ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως «κόστος», τότε η τραγωδία παύει να είναι πιθανότητα και γίνεται βεβαιότητα.
Η Παγίδα των Ιδιωτικοποιήσεων και το Υπερταμείο
Μετά την οικονομική κρίση και την υπογραφή των μνημονίων, είδαμε μια μαζική μεταφορά της δημόσιας περιουσίας στο Υπερταμείο. Στρατηγικοί τομείς όπως οι μεταφορές, η ενέργεια και το νερό, έπαψαν να αντιμετωπίζονται ως κοινωνικά αγαθά και έγιναν εμπορεύματα.
Η περίπτωση της ΤΡΑΙΝΟΣΕ είναι ενδεικτική. Πουλήθηκε στην ιταλική Ferrovie dello Stato για το ευτελές ποσό των 45 εκατομμυρίων ευρώ, την ώρα που το ελληνικό κράτος είχε δαπανήσει δισεκατομμύρια για την κατασκευή των γραμμών. Αυτό το μοντέλο δημιούργησε έναν τραγικό κατακερματισμό: από τη μια ο κρατικός ΟΣΕ που είναι υπεύθυνος για την (υποβαθμισμένη) υποδομή, και από την άλλη ένας ιδιώτης που ενδιαφέρεται μόνο για το κέρδος από το δρομολόγιο. Σήμερα που ο ΟΣΕ είναι ιδιωτικοποιημένος το κράτος επιδοτεί με 60 εκ ετησίως την βασική γραμμή Αθήνας Θες/νίκης αποδεικνύοντας και οικονομικά ότι πρόκειται απλά για πλιάτσικο και όχι για οικονομικό εξορθολογισμό όπως διατεινόταν ο υφυπουργός Στυλιανίδης με επιστολή του πριν χρόνια προς τους εργαζόμενους με την οποία τους ζητούσε να αποδεχθούν την ιδιωτικοποίηση ως διαδικασία εκσυγχρονισμού του ΟΣΕ και βελτίωσης των υπηρεσιών του. Ας δει κανείς επίσης την κατάσταση των υπηρεσιών που παρέχει αυτός ο ιδιωτικοποιημένος σιδηρόδρομος , Λάρισα- Αθήνα δυο δρομολόγια με το κόστος εισιτηρίων 35% πάνω και δεκάδες δρομολόγια κατηργημένα. Αυτή είναι η «βελτίωση» των υπηρεσιών που υπόσχονταν στους πολίτες;
Όμως, η ιστορία μας διδάσκει ότι η ιδιωτικοποίηση οδηγεί στην έλλειψη δημόσιου ελέγχου, σε υποβάθμιση υπηρεσιών και χωρίς επενδύσεις στην ασφάλεια σε τραγικές συνέπειες για τον πολίτη. Στον χώρο της εκπαίδευσης από τον οποίο προέρχομαι οι ιδιωτικοποιήσεις έχουν ξεκινήσει εδώ και χρόνια με την έκδοση των βιβλίων από ιδιώτες μετά την κατάργηση της αντίστοιχης δημόσιας υπηρεσίας με κατάργηση του δημόσιου φορέα σχολικών κτιρίων και την εγκατάλειψη τους που οδηγεί σιγά σιγά στα περίφημα ΣΔΙΤ όπου έχουμε πάρτι εργολάβων και άλλες πλευρές αθέατης διαπλοκής.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ευθύνη γίνεται μπαλάκι. Ο ένας δείχνει τον άλλον και στο τέλος κανείς δεν φταίει.
Το Μοτίβο της ατιμωρησίας
Δυστυχώς, τα Τέμπη δεν είναι το μοναδικό παράδειγμα εγκλήματος . Αν κοιτάξουμε πίσω, θα δούμε ένα μοτίβο: Μάτι, Sea Diamond, πλημμύρες στη Θεσσαλία. Σε κάθε περίπτωση, η αντίδραση είναι η ίδια: μετάθεση ευθυνών, δικαστικές καθυστερήσεις και μια προσπάθεια να ξεχαστεί το γεγονός από την επικαιρότητα.
Η κουλτούρα του «πάμε κι όπου βγει», που ακούστηκε σε εκείνη τη μοιραία συνομιλία, δεν αφορούσε μόνο τον σταθμάρχη. Αφορά μια ολόκληρη διοικητική δομή που στηρίζεται στο πελατειακό κράτος. Όταν οι θέσεις ευθύνης καλύπτονται με κριτήριο την κομματική πίστη και όχι την αξιοκρατία, τότε το σύστημα καταρρέει κάτω από το βάρος της ανικανότητάς του. Η ατιμωρησία των υψηλά ιστάμενων προσώπων τροφοδοτεί αυτή την παρακμή. Αποτέλεσμα τα δικαστικά ευτράπελα που εξελίσσονται εδώ δίπλα στο δικαστικό μέγαρο με την δίκη για τα περίφημα βίντεο που είχε «εξαγγείλει» ο πρωθυπουργός σε κείνη την συνέντευξη του λίγο πριν αποκαλυφθεί η ύπαρξη τους. Μια ολόκληρη κοινωνία παρακολουθεί τον πλήρη ευτελισμό κάθε έννοιας δικαίου.
Η Αξία των Δημόσιων Αγαθών
Πρέπει να αναρωτηθούμε: Πόσο αξίζει μια ανθρώπινη ζωή; Πόσο αξίζει η ασφάλεια ενός φοιτητή που παίρνει το τρένο για να πάει στη σχολή του;
Τα δημόσια αγαθά –το νερό, η παιδεία, η υγεία, οι μεταφορές– είναι η ραχοκοκαλιά μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Δεν είναι πολυτέλεια, είναι δικαίωμα. Η ιδιωτικοποίησή τους αφαιρεί τον έλεγχο από τα χέρια των πολιτών και τον παραδίδει σε απρόσωπα συμβούλια μετόχων που δεν λογοδοτούν πουθενά.
Όταν το κράτος αποσύρεται από την ευθύνη προστασίας του πολίτη, η δημοκρατία συρρικνώνεται. Η κοινωνική ισότητα πλήττεται, καθώς οι ασφαλείς υπηρεσίες γίνονται προνόμιο των λίγων που μπορούν να τις πληρώσουν, ενώ οι υπόλοιποι αφήνονται στην τύχη τους. Μπορεί κανείς να το δει αυτό με εμφατικό τρόπο να συμβαίνει στην περίπτωση της υγείας που και εκεί η ιδιωτικοποίηση είναι στην ημερήσια διάταξη και το ζωή ή θάνατος εξαρτάται από το ύψος του μπάτζετ του ασθενή.
Επίλογος: Η Διεκδίκηση της Δικαιοσύνης
Κλείνοντας, θα ήθελα να σταθώ στον αγώνα των οικογενειών των θυμάτων. Αυτοί οι άνθρωποι, μέσα από τον ανείπωτο πόνο τους, μας δείχνουν τον δρόμο. Απαιτούν δικαιοσύνη, όχι εκδίκηση. Απαιτούν να μάθουν την αλήθεια για το «μπάζωμα» του χώρου, για τις ελλείψεις, για τις πολιτικές ευθύνες.
Φωνάζουν με όση φωνή τους άφησε ο ανείπωτος πόνος πως στα Τέμπη:
Δεν ήταν λάθος ενός ανθρώπου. Ήταν λάθος ενός συστήματος.
Μας αποκαλύπτουν με την προσπάθεια τους για δικαιοσύνη και αλήθεια πως όταν η ασφάλεια γίνεται κόστος, η τραγωδία γίνεται πιθανότητα και πως η πολιτική της ιδιωτικοποίησης που ασκείται στη χώρα μας στο όνομα μιας υποτιθέμενης ανάπτυξης στην ουσία έχει ως αποτέλεσμα τα κέρδη να ιδιωτικοποιούνται, αλλά το κόστος –συχνά σε ανθρώπινες ζωές– να κοινωνικοποιείται.
Τέλος θα ήθελα να θέσω μια σειρά απαιτήσεων – στόχων που κατά την γνώμη μου θα πρέπει το λαϊκό κίνημα να διεκδικήσει:
1) Διαφάνεια και Λογοδοσία: Κανένας πολιτικός ή υπηρεσιακός παράγοντας δεν πρέπει να είναι υπεράνω του νόμου.
2) Επενδύσεις στις Υποδομές: Τα χρήματα των φορολογουμένων πρέπει να επιστρέφουν σε ασφαλείς και σύγχρονες δημόσιες υπηρεσίες με κοινωνικό έλεγχο.
3) Οι δημόσιες υποδομές ανήκουν σε όλους μας, όχι σε ιδιωτικές εταιρείες. Άμεση επανακρατικοποίηση του σιδηροδρομικού δικτύου με εργατικό έλεγχο (εάν εισακούονταν οι εργαζόμενοι θα είχε αποφευχθεί το έγκλημα στα Τέμπη).
Ας μην επιτρέψουμε να συμβεί ξανά. Το χρωστάμε στους 57 που χάθηκαν. Το χρωστάμε στα παιδιά μας που θέλουν να ταξιδεύουν σε μια χώρα που τα σέβεται και τα προστατεύει.
4) Το επόμενο διάστημα πρέπει να υπάρξει δημιουργία επιτροπών πολιτών που θα παρακολουθούν τη δίκη και θα ενημερώνουν το λαό για ότι συμβαίνει ώστε να υπάρχει άμεση παρέμβαση του λαϊκού παράγοντα σε τυχόν προσπάθειες κουκουλώματος της υπόθεσης. Ταυτόχρονα θα πρέπει την ημέρα έναρξης της δίκης να υπάρξει μεγάλο πανελλαδικό συλλαλητήριο στη Λάρισα και να κατατεθεί στην έδρα του δικαστηρίου ψήφισμα του συλλαλητηρίου και συνδικάτων.
