Τα επίσημα ΜΜΕ της χώρας παρουσιάζουν τα γεγονότα στο Ιράν με τρόπο ώστε να διαμορφώσουν το αφήγημα που βολεύει την κυβέρνηση και γενικότερα την Δύση. Επιλεκτική ευαισθησία για την ζωή που ρίχνεται στα σκουπίδια όταν δολοφονούν οι σύμμαχοι όπως το Ισραήλ, ΗΠΑ, Σαουδική Αραβία, κλπ. Η δημοκρατία, ο σκοταδισμός, η θεοκρατία και τα ανθρωπινά δικαιώματα ξεχνιούνται όταν αφορούν την Σαουδική Αραβία ή τον τζιχαντιστή Τζολάνι, που είναι χειρότεροι από το Ιράν. Οι ίδιοι που στο εσωτερικό της χώρας χαρακτηρίζουν τις κινητοποιήσεις με ευκολία σαν ανομία, βανδαλισμούς, τρομοκρατία, στο Ιράν παρουσιάζονται σαν πράξεις αντίστασης. Η επίσημη πληροφόρηση είναι τελείως «μοχλευμένη» σε σημείο η ΕΡΤ να δείχνει επεισόδια από την συναυλία του Λεξ σαν ανταπόκριση από την Τεχεράνη!
Οι παραμορφωτικοί φακοί που παρουσιάζεται η κατάσταση στο Ιράν τελικό στόχο έχουν να νομιμοποιήσουν την διολίσθηση των ΗΠΑ και ΕΕ σε πολιτικές ωμής επέμβασης σε άλλα κράτη χωρίς τα προσχήματα του παρελθόντος. Πίσω από τις δηλώσεις Τραμπ για το Ιράν, δεν υπάρχει καμία ευαισθησία για τον λαό του Ιράν αλλά επιχειρείται να επιβληθεί μια σύγχρονη εκδοχή της «πολιτικής των Κανονιοφόρων». Όμως η υποκρισία των αντιπάλων δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για την Αριστερά. Το παρακάτω κείμενο είναι μια προσπάθεια συνοπτικής παρουσίασης της οικονομικής κατάστασης στο Ιράν που είναι η κύρια αιτία της εξέγερσης, των διαθέσιμων πληροφοριών για τις κινητοποιήσεις και των ζητημάτων που προκύπτουν από προσεγγίσεις από διάφορα κομμάτια της Αριστεράς.
Το Ιράν είναι μια χώρα με ΑΕΠ 434 δις και πληθυσμό 90 εκατομμύρια, που μεταφράζεται σε πολύ χαμηλό εισόδημα ανά άτομο (117η στον κόσμο). Ο πληθωρισμός ανέρχεται σε 40%-50%, το 33% του πληθυσμού ζει κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας, η ανεργία κυμαίνεται στο 20% με αυξημένα ποσοστά στους νέους και στις γυναίκες, κατηγορίες που συγχρόνως χαρακτηρίζονται από τα υψηλότερα μορφωτικά ποσοστά στον μουσουλμανικό κόσμο. Ο τομέας πετρέλαιο/φυσικό αέριο συνεισφέρει το 18% του ΑΕΠ , παρέχει το 60% των εσόδων του κράτους και αποτελεί το 80% των εξαγωγών. Ο θρησκευτικός-στρατιωτικός τομέας έχει ενεργό ρόλο στην Οικονομία όπου είτε θρησκευτικά ιδρύματα (Bonyads) είτε οι Φρουροί της Επανάστασης (Sepah) ελέγχουν άνω του 30% των επιχειρήσεων. Αφορούν ημικρατικές δομές που λειτουργούν με καπιταλιστικά κριτήρια, αλλά σε σχέση με τις ιδιωτικές εταιρίες έχουν ευνοϊκότερη αντιμετώπιση από το κράτος. Συγχρόνως μετα το 2005 η κυβέρνηση ακολούθησε ευρύ πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων με αποτέλεσμα σήμερα δίπλα στο κέντρο εξουσίας των κληρικών/στρατιωτικών να έχει αναπτυχθεί ένα στρώμα ιδιωτών καπιταλιστών. Έρευνες καταλήγουν ότι το ανωτέρω 1% οικονομικά κατέχει το 30% του πλούτου, ενώ το κατωτέρω 50% μόλις το 3,5%! Είναι ένα άκρως αρνητικό μέγεθος που έρχεται να ενισχύσει αυτό που έλεγε γλαφυρά ο πρώην πρόεδρος Αχμαντινεζάντ ότι 300 οικογένειες ελέγχουν το 60% του πλούτου.
Στην δημιουργία της αρνητικής οικονομικής κατάστασης μεγάλο ρόλο παίζουν οι διεθνείς κυρώσεις της Δύσης, που κοστίζουν περίπου 120 δις το χρόνο (δηλαδή περίπου το 28% του ΑΕΠ). Στις επιπτώσεις του εμπάργκο πρέπει να προστεθούν αφενός η πτώση των τιμών του πετρελαίου που περιόρισε τα έσοδα του κράτους, αφετέρου η ανομβρία που έπληξε την αγροτική παραγωγή, αύξησε τις τιμές και δημιούργησε σοβαρότατα προβλήματα στην υδροδότηση της Τεχεράνης.
Επίσης, η επιλογή του ανοίγματος στις λεγόμενες «πολιτικές της Αγοράς», που είχε ξεκινήσει από το 2005, απέτυχε. Ήταν μια προσπάθεια αφενός για προσεταιρισμό της τάξης των «εμπόρων» που αποτελούσαν παραδοσιακό σύμμαχο της θρησκευτικής κάστας, αφετέρου θεωρούσαν ότι θα αναζωογονούσε την οικονομία. Οι διεθνείς κυρώσεις ακύρωσαν σε μεγάλο βαθμό αυτές τις προσδοκίες και ο ιδιωτικός τομέας δεν επένδυε γιατί ήθελε πιο ευνοϊκό περιβάλλον. Επωφελήθηκε όμως μια κατηγορία ιδιωτών που είχαν πρόσβαση στο καθεστώς και μπορούσαν να εμπλακούν την παράκαμψη των κυρώσεων. Η οικονομική στενότητα και ο ανταγωνισμός από τις «επιχειρήσεις του καθεστώτος», συνέτεινε στην διατάραξη των συμμαχιών του καθεστώτος με μικροαστικά στρώματα.
Η παραπάνω οικονομική κατάσταση είναι η κύρια αιτία πίσω από τις διαδηλώσεις και την εξέγερση και όχι αναλύσεις που εστιάζουν στην πρακτορολογία και την υποκίνηση του ξένου παράγοντα, παρότι αυτή είναι υπαρκτή. Ο ρόλος των ξένων μυστικών υπηρεσιών έγκειται ότι προσπάθησαν να εκτρέψουν τις διαδηλώσεις ώστε να πάρουν βίαιες μορφές στην προσπάθεια να στήσουν ένα «ιρανικό Μαϊντάν». Αυτό ήταν ιδιαίτερο φανερό σε πολλές περιοχές στα δυτικά της χώρας που υπάρχει κουρδική μειονότητα η οποία έχει διαβρωθεί από θύλακες της CIA και της Mossad, όπου οι συγκρούσεις έλαβαν ένοπλη μορφή. Το ίδιο ισχύει και για τους οπαδούς του Παχλεβί που αποτελούν μεν μικρή μειοψηφία στο κίνημα αλλά υπερπροβάλλονται από τα δυτικά ΜΜΕ. Για όσους δεν γνωρίζουν αναφερόμαστε στον υιό του πρώην Σάχη της Περσίας ενός αιμοσταγούς και διεφθαρμένου καθεστώτος που είχαν εγκαταστήσει με πραξικόπημα οι χώρες της Δύσης στο Ιράν την δεκαετία του ’60 και ο οποίος δεν κρύβει τις καλές σχέσεις με «κρατικές υπηρεσίες» του Ισραήλ. Η επισήμανση αφορά τον τρόπο που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν επιλέξει να παρέμβουν και δεν σημαίνει ότι η πλειοψηφία των διαδηλωτών είναι υποκινούμενοι από το εξωτερικό, ούτε ότι το καθεστώς του Ιράν δεν είναι αυταρχικό στην αντιμετώπιση οποιουδήποτε το αμφισβητεί. Αυτό το γνωρίζουν πρώτοι και καλύτεροι οι Ιρανοί κομμουνιστές.
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν μεν από τους εμπόρους στην Τεχεράνη, όμως στα μεγάλα αστικά κέντρα (Τεχεράνη, Ταυρίδα, Ισφαχάν) δεν έλαβαν μεγάλη έκταση. Μπορεί να οφείλεται στην ισχυρή παρουσία αστυνομίας μπορεί και στο γεγονός ότι το καθεστώς έχει καλύτερες σχέσεις εκπροσώπησης. Οι κινητοποιήσεις στηρίζονται κυρίως από νεολαία και τα «πληβειακά» στρώματα, και δευτερευόντως από μικροαστικά, ενώ οι διαδηλώσεις που έλαβαν άγριες μορφές έγιναν κυρίως στην επαρχία. Σε σχέση με το παρελθόν (Πχ κίνημα ενάντια στην μαντίλα), τα αιτήματα είναι περισσότερο οικονομικής πάρα πολιτισμικής μορφής καθότι το καθεστώς έχει υποχωρήσει στο θέμα της εμφάνισης των γυναικών. Εντός του συντηρητικού αραβικού κόσμου στα θέματα ισότητας γυναικών, οι Ιρανές απολαμβάνουν σχετικά τα περισσότερα δικαιώματα. Στις κινητοποιήσεις εμφανίζεται μεγαλύτερη συμμετοχή λαϊκών και αγροτικών στρωμάτων, που αποτελούσαν προνομιακό σύμμαχο της «συντηρητικής – θρησκευτικής πτέρυγας». Αυτό σε πρώτο επίπεδο είναι θετικό όμως η απουσία οργανωμένης Αριστεράς, συντελεί στην διαμεσολάβηση των λαϊκών συμφερόντων από άλλες ατζέντες.
Στα παραπάνω πλαίσια υπάρχουν δυο λάθη στις προσεγγίσεις των τμημάτων της Αριστεράς. Η πρώτη είναι η αναγωγή της συζήτησης μόνο στο διεθνές επίπεδο και η υποτίμηση των εσωτερικών διεργασιών στο Ιράν. Αποτελεί μια ιδιαίτερη ανάγνωση της θεωρίας του ιμπεριαλισμού που προέρχεται από την περίοδο του σοβιετικού μαρξισμού. Αφορά την μεταφορά της μαρξιστικής ανάλυσης στο πλαίσιο του ανταγωνισμού των δυο κόσμων, του σοσιαλιστικού και του καπιταλιστικού, και η υποτίμηση της ταξικής ανάλυσης σε κάθε επιμέρους κοινωνικό σχηματισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του γεγονότος ήταν το ίδιο το κομμουνιστικό κόμμα του Ιράν (Τουντέχ) που στην ουσία θυσιάστηκε στο πλαίσιο της απόσπασης του Ιράν από το ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο το 1979. Ακόμη και αν αυτή η αντίληψη είχε αξία όσο υπήρχε το στρατόπεδο του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού», είναι πολλαπλάσιο λάθος να αναπαράγεται σήμερα που έχει εκλείψει. Μπορεί σήμερα οι ΗΠΑ και η ΕΕ να είναι ο κυρίαρχος πόλος στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο, αλλά είναι μηχανιστική αντίληψη η αναγωγή όλων των αντιθέσεων σε ένα δίπολο Δύση και οι εχθροί της. Δεν αφορά μόνο μια λάθος θεωρητική προσέγγιση, δεν είναι μόνο ένας στρεβλός αντιμπεριαλισμός, αλλά βάζει και την Αριστερά να δρα και να αποφασίζει στην βάση του «λιγότερου κακού».
Το δεύτερο λάθος είναι ακριβώς το αντίστροφο και αφορά την άκριτη υποστήριξη κάθε εξεγερτικής πράξης ως ταυτοτικό στοιχείο. Η Αριστερά δεν μπορεί να συντάσσεται με ανελεύθερα καθεστώτα «θεοκρατικού καπιταλισμού», όμως δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι σήμερα υπάρχει μια έξαρση των ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων, όπου η Δύση με επικεφαλής τις ΗΠΑ είναι διατεθειμένη να επέμβουν σε οποιαδήποτε χώρα δεν συμπλέει μαζί τους. Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στηρίζουν την εξέγερση τους κάνει όλους πιο επιφυλακτικούς. Υπάρχει όμως άλλη μια κρίσιμη παράμετρος που φαίνεται να υποτιμάται, και αφορά την γνωστή θεώρηση: «συγκεκριμένη ανάλυση, συγκεκριμένης κατάστασης» . Παρα το γεγονός ότι εντός του κινήματος υπάρχουν λαϊκά και εργατικά στρώματα όλες οι ανταποκρίσεις και οι πληροφορίες συντείνουν ότι τα λαϊκά αιτήματα έχουν «απαχθεί» από συντηρητικές κύκλους. Το Κομμουνιστικό Κόμμα και οι συλλογικότητες της Αριστεράς στο Ιράν (είναι σε καθεστώς παρανομίας) και δεν μπορούν να χρωματίσουν ουσιαστικά τις διαδηλώσεις, πόσο μάλλον να απαντήσουν στο θέμα της εξουσίας που έχει τεθεί.
Κανείς βέβαια δεν μπορεί να προδικάσει τις δυναμικές που αναπτύσσονται σε μια εξεγερτική διαδικασία, αλλά όλες οι εκτιμήσεις συντείνουν ότι τα εναλλακτικά ενδεχόμενα κυμαίνονται μεταξύ μιας πιο «δυτικότροπης» συμμμαχίας του στρατιωτικού μπλοκ με τμήματα της δυτικόφιλης αστικής τάξης και της διάλυσης του Ιράν. Είναι ενδεχόμενα που δεν θα φέρουν σε καλύτερη κατάσταση ούτε τον εσωτερικό λαϊκό παράγοντα στο Ιράν ούτε τους διεθνείς συσχετισμούς. Δυστυχώς η καταστολή του ιρανικού καθεστώτος που ήταν πιο έντονη για την κομμουνιστική Αριστερά από ότι για τα αστικά στρώματα, είναι ένας από τους παράγοντες ώστε σήμερα οι οργανωμένες δυνάμεις της Αριστεράς να μην μπορούν να αποτελέσουν ηγεμονική δύναμη για να καθοδηγήσουν τα λαϊκά στρώματα που συμμετέχουν στην εξέγερση. Δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι το Τουντεχ έχει βγάλει ανακοίνωση που υποστηρίζει τις διαδηλώσεις όμως η ορθότητα της έχει όρια (δεν ασχολούμαστε με αλλά μορφώματα που ελέγχονται από ξένες δυνάμεις πχ Εργατικό Κομμουνιστικό Κόμμα Κουρδιστάν , κλπ.). Οι ενστάσεις προκύπτουν κυρίως από την αδυναμία του Τουντέχ να χρωματίσει την εξέγερση. Το οξύμωρο είναι ότι η θέση του Τουντεχ είναι σωστή υπό την συνθήκη ότι δεν θα έχουμε εξελίξεις όπως με την λεγόμενη Αραβική Άνοιξη στο παρελθόν, που είναι παράδειγμα προς αποφυγή. Όταν οι ΗΠΑ ετοιμάζονται για ανοικτή επέμβαση στο Ιράν, η θέση του Τουντέχ ελέγχεται σε επίπεδο τακτικής.
Η συζήτηση για τον βαθμό εναντίωσης η υποστήριξης της εξέγερσης στο ΙΡΑΝ έχει την σημασία της, αλλά πιο σημαντικό είναι τι πρέπει να προτάσσει η Αριστερά στην χώρα μας με αφορμή τα γεγονότα. Το πρώτο είναι η καταδίκη των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων (είτε με πολεμικές επιχειρήσεις είτε με εσωτερική υπονόμευση) που εφαρμόζουν με λόγια και έργα οι ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν. Η Ελλάδα δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να εμπλακεί έμμεσα η άμεσα σε πολεμικές επιχειρήσεις που εγκυμονούν παγκόσμιους κινδύνους και είναι αμφίβολο αν εξυπηρετούν όχι μόνο τα λαϊκά συμφέροντα αλλά και συνολικά τα συμφέροντα της χώρας. Το δεύτερο αφορά τον διαχωρισμό από τον συντηρητικό «θεοκρατικό καπιταλισμό» του Ιράν, τονίζοντας ότι η παρουσία μαζικού κομμουνιστικού κινήματος και η ανάδειξη της ατζέντας της Αριστεράς μπορεί να συντελέσει ώστε οι εξεγέρσεις να έχουν θετικό αποτέλεσμα για τον λαό. Τέλος ο καλύτερος τρόπος για να υποστηρίξουμε το λαό του Ιράν, πραγματοποιείται με την προσπάθεια ανατροπής στην χώρα μας των πολιτικών που την δένουν στο άρμα του ιμπεριαλισμού.
Ο Γ. Παυλόπουλος είναι οικονομολόγος, π. εργαζόμενος στον τραπεζικό τομέα.
