Πόλεμος, ειρήνη και οι μεγάλες ανακατατάξεις της εποχής μας
Την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, στις 19:30, στο Κέντρο Νεότητας του Δήμου Χαλανδρίου, συζητάμε για τον πόλεμο, την ειρήνη και τις μεγάλες ανακατατάξεις που διαμορφώνουν την εποχή μας.
Στην εκδήλωση «Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΔΕΝ ΕΡΧΕΤΑΙ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ» θα μιλήσουν ο Νίκος Τόσκας, υποστράτηγος ε.α., και ο Δημήτρης Καλτσώνης, καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος Νίκος Ξυδάκης.
Ο πόλεμος έχει επιστρέψει στο κέντρο της διεθνούς πολιτικής. Δεν αφορά μόνο τα πεδία των μαχών και τις ανθρώπινες απώλειες. Αλλάζει οικονομικές και κοινωνικές ισορροπίες, αναδιατάσσει συμμαχίες και προτεραιότητες, επηρεάζει τις δημόσιες δαπάνες και διαμορφώνει νέους όρους ανταγωνισμού.
Τι οδηγεί στον πόλεμο; Ποιοι παράγοντες τον γεννούν και τον αναπαράγουν; Και τι σημαίνει σήμερα, στην πράξη, η υπεράσπιση της ειρήνης;
Ο πόλεμος δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Έχει ιστορικές, οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις: ανταγωνισμούς ισχύος, συγκρούσεις για πόρους και σφαίρες επιρροής, εθνικισμούς, γεωπολιτικές επιδιώξεις, αλλά και βαθύτερες κοινωνικές και οικονομικές αντιθέσεις. Σήμερα, όλα αυτά συναντώνται με την ενίσχυση μιας νέας πολεμικής οικονομίας, καθώς όλο και μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων πόρων κατευθύνεται στην άμυνα, στους εξοπλισμούς και στην πολεμική προετοιμασία.
Η αναζήτηση των αιτιών του πολέμου, όμως, δεν σημαίνει εξίσωση όλων των πολέμων. Άλλο η επιθετικότητα και η κατοχή και άλλο η αντίσταση ενός λαού που υπερασπίζεται την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την αυτοδιάθεσή του. Η ιστορία γνωρίζει πολέμους επιβολής και κατοχής, αλλά και αγώνες απελευθέρωσης — από την αντίσταση στον ναζισμό έως τους αντιαποικιακούς αγώνες. Και σήμερα, το δικαίωμα ενός λαού να υπερασπίζεται την ελευθερία και την ύπαρξή του δεν μπορεί να εξισώνεται με την επιθετική πράξη που προκάλεσε έναν πόλεμο.
Από αυτή τη διάκριση προκύπτει ένα ακόμη δυσκολότερο ερώτημα: τι σημαίνει να υπερασπίζεται κανείς την ειρήνη; Αρκεί η επίκλησή της ως μιας γενικής ηθικής αρχής ή απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές; Πώς αποτρέπεται η κλιμάκωση, πώς ανοίγουν δρόμοι διαλόγου και διαπραγμάτευσης και πώς προστατεύονται οι άμαχοι;
Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερο βάρος αν εξεταστούν και από τη σκοπιά της Αριστεράς. Σε ποιον βαθμό οι πόλεμοι συνδέονται με τις οικονομικές και γεωπολιτικές αντιθέσεις του καπιταλισμού; Είναι ο πόλεμος μια παρέκκλιση από την «κανονικότητα» ή μπορεί, σε ορισμένες ιστορικές συνθήκες, να αποτελεί έκφραση βαθύτερων αντιθέσεων ενός συστήματος που οργανώνεται γύρω από τον ανταγωνισμό, την ισχύ και τη συσσώρευση;
Η μαρξιστική θεωρητική παράδοση θέτει έτσι ένα ευρύτερο ζήτημα: αν η οριστική εξάλειψη των κοινωνικών σχέσεων που αναπαράγουν τον πόλεμο προϋποθέτει την υπέρβαση του ίδιου του καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της κοινωνίας. Πώς συνδέεται, όμως, αυτή η στρατηγική προοπτική με τα πολιτικά καθήκοντα του παρόντος και με την ανάγκη για ειρήνη, διπλωματική επίλυση των συγκρούσεων, προστασία των αμάχων και υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου;
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τις πολιτικές της για την ασφάλεια. Το ReArm Europe / Readiness 2030 συνδέεται με σημαντική αύξηση των πόρων για την ευρωπαϊκή άμυνα και με την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας. Πέρα από τα μεγέθη των εξοπλισμών, τίθεται έτσι ένα ευρύτερο πολιτικό ερώτημα: ποια Ευρώπη θέλουμε να οικοδομήσουμε και ποιο μοντέλο ασφάλειας επιλέγουμε; Τι σημαίνει η αυξανόμενη στρατιωτική προετοιμασία για τις δημόσιες προτεραιότητες, την οικονομία και την κοινωνική πολιτική;
Και η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή τη συζήτηση. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών και η συμμετοχή της χώρας στους ευρωατλαντικούς σχεδιασμούς θέτουν συγκεκριμένα ερωτήματα: ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της Ελλάδας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων διεθνών εντάσεων; Πώς συνδυάζεται η ανάγκη για την άμυνα της χώρας με τη διπλωματία και την ειρηνική επίλυση των διαφορών; Και ποιο κοινωνικό κόστος έχουν οι επιλογές για τις στρατιωτικές δαπάνες;
Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν συγκεκριμένο περιεχόμενο από την Ουκρανία και την Παλαιστίνη έως την Ανατολική Μεσόγειο και την ευρωπαϊκή πολιτική άμυνας. Ο πόλεμος, οι εξοπλισμοί και οι διεθνείς ανταγωνισμοί δεν είναι αφηρημένες έννοιες· επηρεάζουν ήδη τις ζωές και τις προοπτικές των κοινωνιών.
Στην Ουκρανία, ο πόλεμος και οι συνέπειές του θέτουν κρίσιμα ερωτήματα για την ασφάλεια, την ανεξαρτησία των κρατών, τον ρόλο των διεθνών δυνάμεων και τις δυνατότητες μιας πολιτικής λύσης. Πώς μπορεί να ανοίξει ένας δρόμος προς την ειρήνη και τον τερματισμό της σύγκρουσης, με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες ασφάλειας, τα δικαιώματα και τις επιδιώξεις των λαών και των κρατών που εμπλέκονται στη σύγκρουση;.
Στην Παλαιστίνη, η γενοκτονία στη Γάζα, με τη μαζική απώλεια ανθρώπινων ζωών, την καταστροφή κατοικιών και βασικών υποδομών και τον εκτοπισμό του παλαιστινιακού πληθυσμού, επαναφέρει με τον πιο δραματικό τρόπο το καθήκον της διεθνούς κοινότητας να προστατεύσει τους αμάχους, να υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο και να απαιτήσει λογοδοσία για τις σοβαρές παραβιάσεις που καταγγέλλονται. Παράλληλα, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για μια πολιτική λύση που θα διασφαλίζει τα δικαιώματα, την ελευθερία, την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια τόσο του παλαιστινιακού όσο και του ισραηλινού λαού.
Και στην Ανατολική Μεσόγειο, η διαρκής ένταση και η στρατιωτικοποίηση θέτουν το ερώτημα αν ο διάλογος, η διπλωματία και το διεθνές δίκαιο μπορούν να αποτελέσουν δρόμους ειρηνικής επίλυσης των διαφορών.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, ένα ακόμη ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο: ποιοι πληρώνουν το κόστος του πολέμου και της πολεμικής προετοιμασίας και ποιοι αποφασίζουν για τις προτεραιότητες των κοινωνιών;
Και πίσω από όλα αυτά παραμένει το βαθύτερο ερώτημα: αν οι πόλεμοι δεν είναι απλώς παρεκκλίσεις από την κανονικότητα, αλλά συνδέονται και με τις οικονομικές και κοινωνικές αντιθέσεις του συστήματος, πώς μπορούμε να αλλάξουμε τις ίδιες τις συνθήκες που τους αναπαράγουν;
Αυτά είναι ζητήματα που αφορούν τη θεωρία, τη στρατηγική αλλά και την πολιτική πράξη. Και είναι ακριβώς αυτά που θέλουμε να ανοίξουμε στη συζήτηση.
Όχι με έτοιμες απαντήσεις, αλλά με την ανάγκη να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο που αλλάζει, τις επιλογές που διαμορφώνονται και τις δυνατότητες μιας διαφορετικής πολιτικής για την ειρήνη.
Να συζητήσουμε:
Τι οδηγεί στον πόλεμο;
Ποιο είναι το κόστος της πολεμικής προετοιμασίας και ποιοι το επωμίζονται;
Ποιοι ωφελούνται από τη νέα πολεμική οικονομία;
Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της Ελλάδας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων διεθνών εντάσεων;
Μπορεί η Ευρώπη να αναζητήσει ασφάλεια χωρίς να εγκλωβιστεί σε έναν διαρκή κύκλο στρατιωτικής κλιμάκωσης;
Και ποιοι πολιτικοί και διπλωματικοί δρόμοι μπορούν να οδηγήσουν από τη λογική της σύγκρουσης σε μια βιώσιμη ειρήνη;
Γιατί ο πόλεμος δεν έρχεται μόνος.
Έρχεται μαζί με οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις, νέους ανταγωνισμούς, νέες προτεραιότητες και νέες επιλογές για τις κοινωνίες.
Και γι’ αυτό η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου.
Είναι ένα πολιτικό ερώτημα που αφορά όλους μας — και μια διαρκής διεκδίκηση για την αλλαγή των όρων που γεννούν και αναπαράγουν τον πόλεμο.
Δέλτα Σίγμα
