Οι πρόσφατες αναφορές από τη Γάζα και τον Λίβανο παρά τις αντίστοιχες εκεχειρίες -ή μάλλον λόγω των εκεχειριών που λειτουργούν ως προπέτασμα καπνού- πέρα από τη συνέχεια των κλασσικών βομβαρδισμών, επικεντρώνονται σε μια νέα μορφή «χημικής» δραστηριότητας. Εκτός δηλαδή από την παλαιότερη χρήση λευκού φωσφόρου στη Γάζα, περιλαμβάνονται αεροπορικοί ψεκασμοί ουσιών τόσο στη Γάζα όσο και στον νότιο Λίβανο και τη Συρία.
Την 1η Φεβρουαρίου 2026, ισραηλινά αεροσκάφη ψέκασαν χημικές ουσίες πάνω από γεωργικές εκτάσεις στον νότιο Λίβανο και τη Συρία.
Ο ισραηλινός στρατός δήλωσε αρχικά ότι πρόκειται για «μη τοξική ουσία». Ωστόσο, αναλύσεις από τα υπουργεία Γεωργίας και Περιβάλλοντος του Λιβάνου έδειξαν υψηλές συγκεντρώσεις του ζιζανιοκτόνου glyphosate (γλυφοσάτη), που φτάνουν έως και 50 φορές πάνω από το κανονικό όριο. Η ουσία θεωρείται «πιθανώς καρκινογόνος» από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Ο ΟΗΕ εξέφρασε ανησυχία για «σοβαρό ανθρωπιστικό κίνδυνο» και καταστροφή της γεωργικής παραγωγής.
Χρήση Λευκού Φωσφόρου σε Γάζα και Λίβανο
Αν και η χρήση του έχει καταγγελθεί έντονα από την αρχή της σύγκρουσης, οι επιπτώσεις παραμένουν ορατές:
Γάζα: Η Διεθνής Αμνηστία και η HRW έχουν τεκμηριώσει τη χρήση εναέριων εκρήξεων λευκού φωσφόρου πάνω από πυκνοκατοικημένες περιοχές, όπως το λιμάνι της Γάζας, χαρακτηρίζοντάς τις ως παράνομες επιθέσεις.
Λίβανος: Η Human Rights Watch (το Παρατηρητήριο ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) επιβεβαίωσε τη χρήση λευκού φωσφόρου σε τουλάχιστον 17 δήμους, προκαλώντας πυρκαγιές σε δάση και ελαιώνες (πάνω από 60.000 δέντρα κάηκαν).
Ο ισραηλινός στρατός (IDF) έχει αρνηθεί κατηγορηματικά τη χρήση λευκού φωσφόρου στη Γάζα, χαρακτηρίζοντας τις κατηγορίες ψευδείς.
Διεθνείς Αντιδράσεις
ΟΗΕ: Η ειρηνευτική δύναμη (UNIFIL) ανέφερε ότι τέτοιες ενέργειες παραβιάζουν την Απόφαση 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας και παρεμποδίζουν τις περιπολίες τους.
Νομικές Κινήσεις: Η κυβέρνηση του Λιβάνου έχει καταδικάσει τα περιστατικά ως «περιβαλλοντικό έγκλημα» και εξετάζει προσφυγές σε διεθνή δικαστήρια.
Οι διεθνείς οργανισμοί και οι περιβαλλοντικές μελέτες έχουν καταγράψει συγκεκριμένες παραβιάσεις και μακροπρόθεσμες ζημιές:
Νομικές Συνέπειες & Αναφορές Διεθνών Οργανισμών
Η χρήση λευκού φωσφόρου και άλλων χημικών ουσιών (όπως η γλυφοσάτη) διέπεται από ένα αυστηρό, αν και περίπλοκο, νομικό πλαίσιο:
Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: Σε έκθεση του Ιουνίου 2024 επιβεβαίωσε τη χρήση λευκού φωσφόρου σε τουλάχιστον 17 δήμους του νότιου Λιβάνου. Χαρακτηρίζει τις επιθέσεις σε κατοικημένες περιοχές ως «παράνομα αδιάκριτες», καθώς παραβιάζουν την υποχρέωση λήψης προφυλάξεων για τους αμάχους.
Διεθνής Αμνηστία: Έχει ζητήσει τη διεξαγωγή έρευνας για εγκλήματα πολέμου, τονίζοντας ότι η χρήση του σε πυκνοκατοικημένες περιοχές (όπως το λιμάνι της Γάζας και χωριά του Λιβάνου) είναι παράνομη σύμφωνα με το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο.
Πρωτόκολλο III (Σύμβαση CCW): Παρόλο που ο λευκός φώσφορος επιτρέπεται ως «προπέτασμα καπνού», το Πρωτόκολλο III απαγορεύει τη χρήση εμπρηστικών όπλων κατά στρατιωτικών στόχων που βρίσκονται μέσα σε συγκεντρώσεις αμάχων. Οι οργανισμοί πιέζουν για την κάλυψη των νομικών «παραθύρων» που επιτρέπουν τη χρήση του.
Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο: Πρόσφατες πολιτικές (Δεκέμβριος 2024) ενισχύουν τη σύνδεση μεταξύ περιβαλλοντικής καταστροφής και εγκλημάτων πολέμου, αναγνωρίζοντας ότι η σκόπιμη καταστροφή του περιβάλλοντος μπορεί να διωχθεί ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.
Διεθνείς Διπλωματικές Αντιδράσεις (Φεβρουάριος 2026)
Μετά τις αναφορές για ψεκασμό γλυφοσάτης την 1η Φεβρουαρίου, η διεθνής κοινότητα αποφάνθηκε τα εξής:
Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ): Η εκπρόσωπος του ΟΗΕ στη Γενεύη, Αλεσάντρα Βελούτσι δήλωσε ότι η χρήση ζιζανιοκτόνων εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στην επιστροφή των αμάχων.
UNIFIL: Η ειρηνευτική δύναμη στον Λίβανο χαρακτήρισε την ενέργεια «απαράδεκτη» και παραβίαση της Απόφασης 1701. Ανέφερε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις (IDF) την είχαν ενημερώσει για ψεκασμό «μη τοξικής ουσίας», αναγκάζοντας τους κυανόκρανους να ακυρώσουν περιπολίες για πάνω από 9 ώρες.
Κυβέρνηση Λιβάνου: Ο Πρόεδρος Ζοζέφ Αούν καταδίκασε το περιστατικό ως «έγκλημα κατά του περιβάλλοντος και της υγείας» και έδωσε εντολή στο Υπουργείο Εξωτερικών να καταθέσει επίσημη καταγγελία στον ΟΗΕ και σε διεθνή δικαστήρια.
Ανθρωπιστικοί Οργανισμοί: Το Euro-Med Human Rights Monitor χαρακτήρισε τους ψεκασμούς ως «έγκλημα πολέμου», υποστηρίζοντας ότι στοχεύουν στην καταστροφή των απαραίτητων πόρων για την επιβίωση των αμάχων.
Περιβαλλοντικές επιπτώσεις στο έδαφος
Η καταστροφή δεν περιορίζεται στις άμεσες πυρκαγιές, αλλά εισχωρεί βαθιά στο οικοσύστημα:
Τοξικότητα Εδάφους: Μελέτες από το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού (AUB) έδειξαν επίπεδα φωσφόρου στο έδαφος έως και 1.000 φορές πάνω από το φυσιολογικό σε πληγείσες περιοχές. Αυτό καθιστά τη γη ακατάλληλη για καλλιέργεια για πολλά χρόνια.
Κίνδυνος ερημοποίησης: Η απώλεια χιλιάδων στρεμμάτων από δρυς, κέδρους και ελαιώνες (πάνω από 10.800 εκτάρια κάηκαν το 2024) επιταχύνει τη διάβρωση του εδάφους και τον κίνδυνο ερημοποίησης στον νότιο Λίβανο.
Ψεκασμοί γλυφοσάτης: Οι αναφορές για ψεκασμούς ζιζανιοκτόνων στοχεύουν στη δημιουργία «νεκρών ζωνών» (buffer zones), καθιστώντας τη γη ακατοίκητη και καταστρέφοντας τη βιοποικιλότητα (π.χ. απειλούμενα είδη όπως η ριγωτή ύαινα αναγκάζονται να μετακινηθούν σε κατοικημένες περιοχές).
Μόλυνση υδάτων: Υπάρχει έντονη ανησυχία από το UNEP για τη διαρροή χημικών και φωσφόρου στον υδροφόρο ορίζοντα, επηρεάζοντας το πόσιμο νερό και την άρδευση σε όλη την περιοχή.
Περιβαλλοντικές επιπτώσεις στο έδαφος
Η ανάλυση των εδαφών στις πληγείσες περιοχές (όπως τα χωριά Aïta el-Chaab, Ramieh και Marwahine) αποκάλυψε καταστροφικές συνέπειες:
Υπερβολική συγκέντρωση: Εργαστηριακές αναλύσεις των υπουργείων Γεωργίας και Περιβάλλοντος του Λιβάνου έδειξαν ότι η συγκέντρωση γλυφοσάτης ήταν 20 έως 50 φορές υψηλότερη από τα επιτρεπτά γεωργικά όρια.
Δημιουργία «νεκρής ζώνης»: Σύμφωνα με τον Υπουργό Γεωργίας Nizar Hani, ο στόχος φαίνεται να είναι η πλήρης εξάλειψη της βλάστησης για τη μετατροπή της συνοριακής περιοχής σε μια γυμνή, ερημική λωρίδα («dead zone»), που θα διευκολύνει τη στρατιωτική επιτήρηση.
Καταστροφή καλλιεργειών: Οι ψεκασμοί κατέστρεψαν καλλιέργειες σε απόσταση έως και 900 μέτρων από τα σύνορα, επηρεάζοντας ελαιώνες και πηγές νερού, γεγονός που απειλεί την επισιτιστική ασφάλεια της περιοχής.
Μακροχρόνια μόλυνση: Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα χημικά αυτά παραμένουν στο έδαφος για μήνες ή χρόνια, καθιστώντας τη γη ακατάλληλη για νέα φύτευση και μολύνοντας την τροφική αλυσίδα.
Αυτές οι ενέργειες περιγράφονται πλέον από νομικούς κύκλους στον Λίβανο ως «οικοκτονία» (ecocide), απαιτώντας διεθνή λογοδοσία ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.
Ιατρικές Επιπτώσεις (λευκός φώσφορος & χημικά)
Ο λευκός φώσφορος δεν θεωρείται τυπικό «χημικό όπλο» αλλά προκαλεί φρικτές βλάβες:
Βαθιά εγκαύματα: Προκαλεί εγκαύματα 4ου βαθμού που φτάνουν μέχρι το οστό. Η ουσία αναφλέγεται μόλις έρθει σε επαφή με το οξυγόνο και συνεχίζει να καίει μέσα στον ιστό όσο υπάρχει επαφή με τον αέρα.
Πολυοργανική ανεπάρκεια: Απορροφάται από την κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να προκαλέσει ηπατική, νεφρική και καρδιακή ανεπάρκεια, οδηγώντας στον θάνατο ακόμα και αν το έγκαυμα είναι μικρό.
Εισπνοή: Ο καπνός προκαλεί ασφυξία και σοβαρές βλάβες στο αναπνευστικό σύστημα.
Γλυφοσάτη (Ψεκασμοί): Οι πρόσφατοι ψεκασμοί στον Λίβανο συνδέονται με δερματικά εξανθήματα, αναπνευστική δυσχέρεια και μακροπρόθεσμο κίνδυνο καρκινογένεσης σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO).
Περιοχές που επλήγησαν στον νότιο Λίβανο
Σύμφωνα με αναφορές της Human Rights Watch, οι επιθέσεις και οι ψεκασμοί έχουν επικεντρωθεί κυρίως σε:
Αϊταρούν & Μεις ελ –Ζαμπάλ: Πυκνοκατοικημένες περιοχές όπου ο λευκός φώσφορος έπεσε κοντά σε κατοικίες.
Κφαρχούμπα) & Shebaa Farms(Σεμπάα Φάρμς: Εκτεταμένοι ψεκασμοί και βομβαρδισμοί που κατέστρεψαν δασικές εκτάσεις.
Ντάιρα: Η πόλη αυτή δέχθηκε μια από τις πιο έντονες επιθέσεις φωσφόρου, με αποτέλεσμα τη μαζική εκκένωση αμάχων λόγω ασφυξίας.
Ελαιώνες του Νότου: Η καταστροφή της γεωργικής γης έχει πλήξει την τοπική οικονομία, με το υπουργείο Γεωργίας του Λιβάνου να κάνει λόγο για «νεκρή γη» στις περιοχές αυτές.
Η κατάσταση στη Γάζα
Στη Γάζα, η χρήση φωσφόρου έχει τεκμηριωθεί από την Διεθνή Αμνηστία σε παραθαλάσσιες περιοχές και στον προσφυγικό καταυλισμό Αλ Σάτι ακόμα από το 2024, όπου η πυκνότητα του πληθυσμού καθιστά αδύνατη την αποφυγή των τραυματισμών.
Η κατάσταση στη Γάζα χαρακτηρίζεται από μια εύθραυστη εκεχειρία που δοκιμάζεται από σποραδικά πλήγματα, ενώ στο προσκήνιο βρίσκεται το νέο διπλωματικό σχέδιο των ΗΠΑ.
Διπλωματικές Εξελίξεις
Σχέδιο Τραμπ: Ο Αμερικανός Πρόεδρος αναμένεται να ανακοινώσει επίσημα την ερχόμενη εβδομάδα ένα λεπτομερές πλάνο ανοικοδόμησης της Γάζας, το οποίο περιλαμβάνει την ανάπτυξη Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης.
Αφοπλισμός Χαμάς: Το αμερικανικό σχέδιο προβλέπει τον σταδιακό αφοπλισμό της Χαμάς, με την οργάνωση ωστόσο να δηλώνει επίσημα στις 8 Φεβρουαρίου ότι δεν προτίθεται να παραδώσει τα όπλα της.
Συμβούλιο Ειρήνης: Η πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου για την Ειρήνη στη Γάζα έχει προγραμματιστεί για τις 19 Φεβρουαρίου 2026.
Ανθρωπιστική Κατάσταση
Απώλειες: Παρά την εκεχειρία (σε ισχύ από 10 Οκτωβρίου 2025), οι επιθέσεις του Ισραήλ συνεχίζονται. Μεταξύ 28 Ιανουαρίου και 11 Φεβρουαρίου 2026, αναφέρθηκαν 109 νεκροί και 252 τραυματίες Παλαιστίνιοι.
Σύστημα υγείας: Καμία νοσοκομειακή μονάδα στη Γάζα δεν είναι πλήρως λειτουργική. Οι ιατρικές εκκενώσεις μέσω Ράφα γίνονται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς (περίπου 12 ασθενείς ημερησίως), με την οργάνωση Save the Children να προειδοποιεί ότι θα χρειαστούν 4,5 χρόνια για την εκκένωση όλων των σοβαρών περιστατικών.
Ανθρωπιστική βοήθεια: Στις 10 Φεβρουαρίου, η 135η αυτοκινητοπομπή βοήθειας εισήλθε στη Γάζα από την Αίγυπτο, μεταφέροντας τρόφιμα, καύσιμα και σκηνές. Ωστόσο, ο επικεφαλής της UNRWA τόνισε στις 13 Φεβρουαρίου ότι ο πληθυσμός παραμένει σε κατάσταση επιβίωσης.
Ισραηλινά πλήγματα: Τις τελευταίες ημέρες αναφέρθηκαν επιθέσεις με τουλάχιστον 24 νεκρούς σε διάφορα σημεία του θύλακα της Γάζας
Δυτική Όχθη: Παράλληλη ένταση καταγράφεται στη Δυτική Όχθη με επιθέσεις εποίκων και περιορισμούς στις μετακινήσεις έως τις 31 Μαρτίου 2026.
Χρονοδιάγραμμα της διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης
Το χρονοδιάγραμμα για την ανάπτυξη της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF) στη Γάζα, όπως προκύπτει από το σχέδιο του Τραμπ και τις πρόσφατες διπλωματικές εξελίξεις, ξεκινάει με τον Τραμπ να προεδρεύει στην πρώτη επίσημη συνεδρίαση του Συμβουλίου για την Ειρήνη (Board of Peace) στην Ουάσινγκτον, όπου θα ανακοινώσει λεπτομέρειες για τη δύναμη και τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης.
Άμεση Ανάπτυξη: Σύμφωνα με ανώτατους Αμερικανούς αξιωματούχους, η δύναμη αναμένεται να αρχίσει να αναπτύσσεται στη Γάζα εντός των επόμενων μηνών του 2026.
Διάρκεια Αποστολής: Το αρχικό σχέδιο προβλέπει μια διετή θητεία (έως το τέλος του 2027), με δυνατότητα παράτασης εάν κριθεί απαραίτητο.
Φάσεις Εφαρμογής
Φάση 1 (Ολοκληρώθηκε): Έναρξη εκεχειρίας (10 Οκτωβρίου 2025) και απελευθέρωση ομήρων/κρατουμένων.
Φάση 2 (Σε εξέλιξη): Μετάβαση στη δεύτερη φάση (ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο 2026), η οποία περιλαμβάνει την ανάπτυξη της ISF για την τήρηση της ασφάλειας και τον σταδιακό αφοπλισμό της Χαμάς.
Μεταβατική Διοίκηση: Η ISF θα λειτουργεί παράλληλα με την Εθνική Επιτροπή για τη Διοίκηση της Γάζας (NCAG), η οποία ανέλαβε την πολιτική διοίκηση τον Ιανουάριο του 2026.
Χιλιάδες στρατιώτες από τουλάχιστον 20 χώρες όπως η Ινδονησία, η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν, αλλά και την Ελλάδα αναμένεται να συμμετάσχουν. Εν τω μεταξύ οι ΗΠΑ δεν θα στείλουν δικό τους στρατιωτικό προσωπικό επί του πεδίου, αλλά θα ηγηθούν του στρατηγικού σχεδιασμού. Η ISF θα είναι υπεύθυνη για τη φύλαξη των συνόρων, τη διάλυση ένοπλων υποδομών και την εκπαίδευση μιας νέας παλαιστινιακής αστυνομίας.
Τα επί μέρους γεγονότα των επιθετικών επιχειρήσεων του Ισραήλ , των ΗΠΑ και των «προθύμων» αποδεικνύουν κατάφωρα τη συνέχιση του ιμπεριαλιστικού πολέμου και όχι τις επιμέρους εκεχειρίες στη Γάζα και τον Λίβανο με κίνδυνο ανάφλεξης όλης της περιοχής.
Πηγές: Διαδίκτυο από Al Jazeera, The Office of the Prosecutor of the International Criminal Court (OTP) published a Draft Policy on Environmental Crimes, TRT World. MIDDLE EAST.
